Кіріспе

Тринидад және Тобаго партизандық тобы

Ұлттық бостандық күрескерлері одағы (NUFF) – Тринидад және Тобагодағы қарулы марксистік революциялық топ. 1970 жылғы «Қара күш» революциясынан кейін белсенділік танытқан бұл топ премьер-министр Эрик Уильямстың үкіметін құлату мақсатымен партизандық соғыс жүргізді. Бұл, «Қара күш» көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан және Тринидад және Тобаго әскер полкіндегі сәтсіз бүліктен кейін болды. NUFF, Порт-оф-Испанияның батыс аймағындағы негізінен жұмыссыз ер адамдардың еркін біріккені – Батыс Біріккен азаттық майданынан (WOLF) пайда болды. Сәтсіз бүліктен кейін WOLF мүшелері қарулы көтеріліс арқылы үкіметті құлатуға бейімделді. 1971 жылы олар бүлікшілердің бас прокурорын және әскер бүлігін басуға көмектескен жағалау күзетінің офицерін өлтіруге тырысты. Топ елдің жетекші «Қара күш» ұйымы – Ұлттық бірлескен іс-қимыл комитетінің (NJAC) наразы мүшелерін өзіне тартты және Тринидадтың оңтүстігінде оқу лагерін құрды. 1972 және 1973 жылдары NUFF қару алу үшін полиция бекеттеріне шабуыл жасады, банктерді тонады және үкіметке қарсы көтеріліс науқанын жүргізді. Үкімет барлау мүмкіндіктерін жақсарту арқасында топты іздестіріп, көшбасшыларының көпшілігін өлтірді немесе тұтқынға алды. Көтеріліс кезінде 18 NUFF мүшесі және үш полиция қызметкері қаза тапты. Идеологиялық тұрғыдан NUFF империализмге және капитализмге қарсы болды, сонымен қатар экономиканың көп бөлігін бақылайтын шетелдік инвесторлар мен жергілікті экономикалық элиталарға да қарсы тұрды. Ұйымда әйелдердің белсенді рөл атқарғаны және партизандық күштер қатарында әйелдердің болғаны оларды ерекшелендірді. Олар қазіргі ағылшын тілді Кариб бассейнінде ұзақ мерзімге партизандық көтеріліс жүргізген жалғыз топ болды. Бұрынғы мүшелері саяси процесте белсенділік танытты, ал басқалары 1990 жылы Джамаат әл-Муслиминнің төңкеріс әрекетіне қатысты.

Бастапқы және қалыптасуы

Тринидад және Тобаго 1962 жылы Эрик Уильямс пен Халықтық ұлттық қозғалыстың (PNM) басшылығымен Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды, оның саяси бағдары негізінен ұлтшылдық және прогрессивті болды. Жұмысшы табының афро-тринидадтықтары мен тобаголықтары Уильямс пен PNM-ді қолдаудың базасын құрады. Сол кездегі Тринидад және Тобаго қоғамы ағылшын тілді Кариб теңізіндегі ірі аралдарға тән таптық және тері түсіне қарай жіктеліп, біртекті емес еді. Дәстүр бойынша, жоғарғы тап ақтардан, орта тап – аралас нәсілділерден (түстілерден), ал жұмысшы табы – қара нәсілділерден тұрды. Он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырлардағы әлеуметтік көтеріліс қара нәсілділердің орта тапқа, ал аралас нәсілділердің жоғарғы және төменгі тапқа өтуіне мүмкіндік берді, бірақ бұл әлеуметтік жіктелудің жалпы пирамидасын сақтап қалды. Тәуелсіздікке қарай ақтар саяси билігін жоғалтты, бірақ әлеуметтік және экономикалық ықпалын сақтап қалды. Бұл корпорациялардың жергілікті экономикаға қатысты билігі, афро-тринидадтықтар мен тобаголық жұмысшы табының PNM үкіметінен күткен экономикалық, әлеуметтік және саяси дамуына кедергі келтіріп отырды деп есептелді. Рафик Шах және Рекс Лассалл басқарған көтерілісшілер 10 күнге созылған келіссөздерден кейін бас берді, ал үкімет бақылауды қайта орнатты. Әскерлік бүліктің сәтсіз аяқталуы NUFF болып қалыптасқан ұйымның құрылуына түрткі болды. Ұйымның аман қалған көшбасшыларының бірі Малкольм "Джай" Кернаханның сөзіне сүйенсек, WOLF мүшелері мен Шах және Лассалл арасында координация болған. Көтеріліс кезінде Брайан Джефферс және WOLF-тың басқа мүшелері "қолдарына қару алып", Порт-оф-Спейн қаласының үстіндегі төбелерге, қаланың батысында орналасқан көтерілісшілермен байланысу үшін бет алды. Көтерілісшілер бас бергеннен кейін, WOLF-тың де-факто көшбасшысы Джефферс қарулы көтеріліс арқылы үкіметті құлату мақсатын іске асыруды жалғастыруға шешім қабылдады. Че Гевара және француз философы Режис Дебрей ұсынған фоко теориясымен шабыттанған Джефферс, Кернахан және басқалар революциялық принциптерге негізделген жаңа топты құрды. Топтың кейбір мүшелері қолдауларын кеңейтуге және нығайтуға баса назар аударуды ұсынса да, шешім қабылдау процесінде басшылықтың радикалды мүшелері үстемдік құрды.

Партизандық науқан

1972 жылы 31 мамырда Кернаханның тобы, енді "Ұлттық бостандық күрескерлері одағы" деп аталды, американдық мұнай компаниясы Texaco-ға қарасты полиция бөліміне шабуыл жасап, алты қару мен 1000-нан астам оқ-дәріні тартып алды. Келесі күні қарулы НУФФ мүшелері Тринидадтың солтүстігінде Вест-Индия Университетінің Сент-Огастин кампусындағы Barclays Bank бөлімшесін тонады, сондай-ақ күзетшінің револьверін де қолға түсірді. Ямайкалық социолог Брайан Микс Беддоудың қазасын "қозғалыс үшін ауыр соққы" деп сипаттады, өйткені ол "шынайы ұйымдастыру қабілетіне ие және үгіт-насихатты, білім беруді және нығаюды күшейтуді жақтаған жетекші тұлға" болды. Олар Бэрроусқа "егер ол оларды іздесе, олардың іздеп келуі үшін орманда кездесуге дайын екендерін" хабарлады, ал үкімет Джефферс, Херевуд және Джейкобтың тұтқынға алынуы үшін ірі сыйақы ұсынды, олар Валенсиядағы шабуылдан кейін жасырынып кеткен.

Салдары

NUFF қазіргі ағылшын тілді Кариб бассейніндегі екінші топ болды, ол күшті партизандық көтеріліс жасауға тырысты (біріншісі – 1960 жылы Ямайкадағы Генридің көтерілісі), және уақыт өте келе сақталған бүлікшіл науқанды ұйымдастыра алған жалғыз топ болды. Тарихшы Ян Нипперс Блэк NUFF-тың Эрик Уильямс үкіметіне елеулі қауіп төндірмегенін айтады. Уильямс Black Power қозғалысын талдағанда тек шамалы сын айтса, NUFF-ты бағалауы "қатты аяқталды", – деп Самару мәлімдейді. NUFF мүшелерінің басқалары 1976 жылдың наурыз айында Біріккен Еңбек фронтын құруға қатысты.

Тарихнама

Тарихшы және әйелдер зерттеулері бойынша ғалым У. Крис Джонсон НУФФ-ты "ПНМ-нің ұрпағы" деп атайды, яғни 1950-ші жылдары ПНМ-ді билікке жеткізген адамдардың балалары мен немерелері. NUFF Қара күш қозғалысынан өркендеді, бірақ оның мүшелері бұл қозғалыстың өз мақсаттарына жете алмағанына сенді. NUFF пен NJAC арасындағы басты дау – NUFF-тың NJAC-тің тиімділігін жоғалтқаны және жұмыссыздық деңгейі жоғары болса, экономика шетелдік үстемдікке бағынса және полицияның қатыгездігі күшейсе де, "әңгімемен ғана айналысып отырғаны" туралы болды. Тарихшы Мэтью Квест NUFF-тың "банктерді тонау және қатыгез полицияға қарсы тұру" әрекеттерін АҚШ-тағы Қара азаттық армиясының қызметімен салыстырады. Саяси ғалым Перри Марс NUFF идеологиясын маоистік деп сипаттап, олардың "зорлық-зомбылыққа толы және өзіне-өзі зиян келтіретін экстремизмі" туралы айтты. Тарихшы Рита Пембертон және оның әріптестерінің сөзіне қарағанда, NUFF сайлау жүйелерінің нағыз демократияны құруға жеткіліксіз кемшіліктері бар екеніне және оны тек "революциялық демократия" деп аталатын арқылы ғана қол жеткізуге болатынына сенді. Олар өз жақтастарына "бостандық күніне жетесіз немесе оған жету үшін өліміңіз мүмкін" деді.

Мұра

Саяси ғалымдар НУФФ-тың көтерілісі мен 1990 жылы «Джамаат әл-Муслимин» жасаған төңкеріс талпынысы арасындағы байланысты анықтады. Саясаттанушы Джон Ла Герр НУФФ-тың парламенттік демократияның Вестминстер жүйесіне қарсы зорлық қолдануын «Джамаат әл-Муслиминге» шабыт берген деп санайды. Бұл қозғалыстардың арасында 1990 жылғы төңкеріс талпынысы мен НУФФ-тың көтерілісінде жетекші рөл атқарған Абдулла Омовал (бұрынғы Энди Томас) тұлғасында ортақ байланыс болды. Дженифер Джонс Кернахан (Джонс) Біріккен Ұлттық Конгресс сенаторы, үкімет министрі және Кубадағы елші қызметін атқарды, ал оның күйеуі Джей Кернахан 2015 жылғы Тринидад және Тобагодағы жалпы сайлауда «Халықтық серіктестік» үшін Лавентиль Вест сайлау округінен кандидат болды.