Діни құндылықтар негізіндегі социализм

Кіріспе

Діни құндылықтарға негізделген социализмнің түрі

Діни социализм – діни құндылықтарға негізделген социализмнің бір түрі. Көптеген ірі діндердің өкілдері, адамзат қоғамы туралы сенімдері социалистік принциптер мен идеяларға сәйкес келетінін анықтады. Осының нәтижесінде, осы діндердің ішінде діни социалистік қозғалыстар пайда болды. Оларға буддалық социализм, христиандық социализм, исламдық социализм және еврей социализмі жатады. «Британ энциклопедиясы» онлайн нұсқасында социализм – «жеке меншік пен табиғи ресурстарды басқарудың орнына, қоғамдық меншікті талап ететін әлеуметтік және экономикалық доктрина. Социалистік көзқарас бойынша, адамдар оқшауланған түрде өмір сүрмейді немесе жұмыс істемейді, бірақ бір-бірімен ынтымақта өмір сүреді. Сонымен қатар, адамдар өндіргеннің бәрі белгілі бір дәрежеде қоғамдық өнім болып табылады, ал тауарды өндіруге үлес қосқан әркім оның үлесіне лайық. Сондықтан, қоғамның барлық мүшелерінің мүддесі үшін қоғамның мүлікке ие болуы керек немесе оны бақылауы керек. [ ] Ерте христиан қауымдары да тауарлар мен еңбекті бөлісіп пайдаланды, бұл кейіннен белгілі бір монах тәртіптерінде сақталған социализмнің қарапайым түрі болды. Көптеген монастырлар осы дәстүрді бүгінге дейін сақтап келеді». Исаның үйретіктері, әсіресе христиан социалистері, жиі социалистік деп сипатталады. Киелі кітапта Иерусалимдегі алғашқы христиан қауымында «ешкім өздеріне тиесілі деп ештеңе талап етпеді» делінген, бірақ бұл үрдіс кейіннен шіркеу тарихынан жоғалып, тек монах тәртіптерінде ғана сақталды. Христиандық социализм – Ұлыбританияның Лейбористік партиясының негізін қалаушыларының бірі және 14 ғасырда Уот Тайлер мен Джон Боллдың көтерілісімен басталды деп есептеледі. Мұхаммедтің серігі Әбу Дәрр әл-Ғифари, бірнеше авторлардың пікірінше, ислам социализмінің негізін салушысы болып саналады. Гуттерлер Киелі кітап принциптерін қатаң сақтауға және шіркеу тәртібін ұстануға сенді және діни коммунизмді ұстанды. Тарихшылар Род Янцен мен Макс Стэнтонның сөздерімен айтқанда, гуттерлер «өздерінің қауымдастықтарында Ordnungen қатаң жүйесін құрды, ол өмірдің барлық саласын басқаратын және біртұтас көзқарасқа кепілдік беретін ережелер мен регламенттер жиынтығы болды. Экономикалық жүйе ретінде христиан коммунизмі 16 ғасырдағы Орталық Еуропадағы әлеуметтік революцияны қолдаған көптеген шаруалар үшін тартымды болды», мысалы, неміс шаруалар соғысы, және «Фридрих Энгельс анабаптистерді протокоммунистер деп қарады».

Religious socialism is a type of socialism based on religious values. Members of several major religions have found that their beliefs about human society fit with socialist principles and ideas. As a result, religious socialist movements have developed within these religions. Those movements include Buddhist socialism, Christian socialism, Islamic socialism, and Jewish socialism. According to the Encyclopedia Britannica Online, socialism is a "social and economic doctrine that calls for public rather than private ownership or control of property and natural resources. According to the socialist view, individuals do not live or work in isolation but live in cooperation with one another. Furthermore, everything that people produce is in some sense a social product, and everyone who contributes to the production of a good is entitled to a share in it. Society as a whole, therefore, should own or at least control property for the benefit of all its members. [ ] Early Christian communities also practiced the sharing of goods and labour, a simple form of socialism subsequently followed in certain forms of monasticism. Several monastic orders continue these practices today". The teachings of Jesus are frequently described as socialist, especially by Christian socialists. records that in the early church in Jerusalem, "[n]o one claimed that any of their possessions was their own", although the pattern would later disappear from church history except within monasticism. Christian socialism was one of the founding threads of the British Labour Party and is claimed to begin with the uprising of Wat Tyler and John Ball in the 14th century CE. Abu Dharr al Ghifari, a companion of Muhammad, is credited by multiple authors as a principal antecedent of Islamic socialism. The Hutterites believed in strict adherence to biblical principles and church discipline, and practised a religious form of communism. In the words of historians Rod Janzen and Max Stanton, the Hutterites "established in their communities a rigorous system of Ordnungen, which were codes of rules and regulations that governed all aspects of life and ensured a unified perspective. As an economic system, Christian communism was attractive to many of the peasants who supported social revolution in sixteenth century central Europe", such as the German Peasants' War, and "Friedrich Engels thus came to view Anabaptists as proto Communists."

Шолу

Діни социализм – социализмнің алғашқы түрі және марксистік коммунизмге дейінгі формасы болды. Христиан Еуропасында коммунистер атеизмді қабылдаған деп есептелді. Протестанттық Англияда коммунизм Рим-католик обрядына тым жақын болды, сондықтан социалист термині артықшылыққа ие болды. Фридрих Энгельс 1848 жылы «Коммунистік манифест» жарық көрген кезде социализм Еуропада құрметті, ал коммунизм емес екенін айтты. Англиядағы оуэнистер мен Франциядағы фурьеристер құрметті социалистер саналды, ал «толық әлеуметтік өзгерістердің қажеттілігін жариялаған» жұмысшы табының қозғалыстары өзін коммунист деп атады. Осы социализм саласы Францияда Этьен Кабе мен Германияда Вильгельм Вейтлингтің коммунистік еңбектерін тудырды. Кейбір адамдар Апостолдардың істерінде сипатталған алғашқы христиан шіркеуін коммунизм мен діни социализмнің алғашқы түрі деп санайды. Коммунизм – практикалық христиандық, ал Иса – алғашқы коммунист болды деген пікір бар. Бұл байланыс Карл Маркстың ерте жазбаларының бірінде айтылды, онда: «Христос – адамның барлық руханилығын, барлық діни байланыстарын сеніп тапсыратын делдал, сондықтан мемлекет – оның барлық дінсіздігін, барлық адамдық еркіндігін қабылдайтын аралықтас» делінген. Марксистік коммунизмге дейінгі коммунизм де болды, мысалы, ессейлер мен Иудея шөліндегі секталардың коммунистік қоғам құруға жасаған әрекеттерінде көрінді. 16 ғасырда католик шіркеуінде құрметтелген ағылшын жазушысы Томас Мор өзінің «Утопия» трактатында жалпы меншікке негізделген қоғамды суреттеді, оның басшылары оны акыл-ойымен басқарды. Англия азамат соғысындағы бірнеше топтар бұл идеяны қолдады, әсіресе диггерлер, олар нақты коммунистік, бірақ аграрлық идеалдарды жақтады. Оливер Кромвель мен Грандилердің осы топтарға деген көзқарасы ең жақсы жағдайда бейтарап, көбінесе жауыртқыш болды. Жеке меншік идеясын сынау 18 ғасылдың ағарту дәуірінде Жан-Жак Руссо сияқты терең діни ойшылдар арқылы жалғасты. Кальвинистік рухта тәрбиеленген Руссо Рим-католик шіркеуіндегі янсенизм қозғалысының ықпалына түсті. Янсенизм 17 ғасырда Рим-католик шіркеуін реформалауға тырысқан, секуляризация мен протестантизмді тоқтатуға ұмтылған Рим-католик шіркеуінің ең ортодоксалды епископтарынан бастау алды. Янсенистердің басты мақсаты – шіркеу иерархиясының жоғарғы қабатындағы аристократиялық жемқорлықты тоқтату үшін демократияландыру болды. Тайпин көтерілісіне қатысушылар Тайпин Аспан Королдығын құрды, синкретикалық христиандық Шэнь теократиялық королдығын, Қытай Коммунистік партиясы протокоммунистер деп санайды.

Religious socialism was the early form of socialism and pre Marxist communism. In Christian Europe, communists were believed to have adopted atheism. In Protestant England, communism was too close to the Roman Catholic communion rite; hence socialist was the preferred term. Friedrich Engels argued that in 1848, when The Communist Manifesto was published, socialism was respectable in Europe while communism was not. The Owenites in England and the Fourierists in France were considered respectable socialists, while working class movements that "proclaimed the necessity of total social change" denoted themselves communists. This branch of socialism produced the communist work of Étienne Cabet in France and Wilhelm Weitling in Germany. Some view the early Christian Church, as described in the Acts of the Apostles, as an early form of communism and religious socialism. The view is that communism was just Christianity in practice, and Jesus was the first communist. This link was highlighted in one of Karl Marx's early writings, which stated that "[a]s Christ is the intermediary unto whom man unburdens all his divinity, all his religious bonds, so the state is the mediator unto which he transfers all his Godlessness, all his human liberty". Pre Marxist communism was also present in the attempts to establish communistic societies such as those made by the Essenes and the Judean desert sect. In the 16th century, English writer Thomas More, venerated in the Catholic Church as Saint Thomas More, portrayed a society based on common property ownership in his treatise Utopia, whose leaders administered it through reason. Several groupings in the English Civil War supported this idea, especially the Diggers, who espoused clear communistic yet agrarian ideals. Oliver Cromwell and the Grandees' attitude to these groups was, at best, ambivalent and often hostile. Criticism of the idea of private property continued into the Enlightenment era of the 18th century through such thinkers as the profoundly religious Jean Jacques Rousseau. Raised a Calvinist, Rousseau was influenced by the Jansenist movement within the Roman Catholic Church. The Jansenist movement originated from the most orthodox Roman Catholic bishops who tried to reform the Roman Catholic Church in the 17th century to stop secularization and Protestantism. One of the main Jansenist aims was democratizing to stop the aristocratic corruption at the top of the Church hierarchy. The participants of the Taiping Rebellion, who founded the Taiping Heavenly Kingdom, a syncretic Christian Shenic theocratic kingdom, are viewed by the Chinese Communist Party as proto communists.

Буддистік социализм

Буддистік социализм – буддизм принциптеріне негізделген социализмді жақтаушылық етеді. Буддизм де, социализм де азапты оның жағдайларын талдау және оның басты себептерін іс жүзінде жою арқылы тоқтатуға ұмтылады. Екеуі де адамның бөлінуі мен жекебасшылыққа соңғы нүкте қою үшін жеке сананың (тійісті түрде рухани және саяси) өзгеруін қамтамасыз етуді мақсат етеді. Буддистік социалистер қатарында Буддадаса Бхиккху, Б. Р. Амбедкар, С. В. Р. Д. Бандаранайке, Хан Йонг Ун, Гиро Сеноо, У Ну, Учияма Гудо және Нородом Сианук сияқты тұлғалар бар. Бхиккху Буддаса «Дхаммикалық социализм» терминін енгізді, ол барлық нәрсе бір жүйеде өзара байланысты екенін білдіреді.

Христиандық социализм

Кейбір адамдар мен топтар, өткен және қазіргі, христиандық және социалистік, мысалы, Фредерик Денисон Морис, "Христос патшалығы" (1838) еңбегінің авторы. Тағы бір мысал – Ұлыбританияның Лейбористік партиясына байланысты Христиандық социалистік қозғалысы. Дистрибутизм – католик ойшылдары Г.К. Честертон мен Илер Беллоктың, Рим-католик шіркеуінің, әсіресе папа Лео XIII-нің "Rerum novarum" энцикликасында баяндалған әлеуметтік әділдік принциптерін қолдану мақсатымен жасаған экономикалық философиясы. Әртүрлі католик діни партиялары өздерін кейде Христиандық-әлеуметтік деп атайды. Мысалдардың екеуі – Карл Люгердің Австриядағы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және кейін құрылған Христиандық-әлеуметтік партиясы және қазіргі Бавариядағы Христиандық-әлеуметтік одақ. Дегенмен, бұл партиялар ешқашан социалистік саясатты жақтаған емес және әрдайым христиан демократиясының консервативті жағында тұрды. Венесуэланың Хьюго Чавес Исаны социалист деп мәлімдегендіктен, христиандық социализмінің бір түрін қолдады. Христиандық анархизм – анархизм мен христиан дінін біріктіретін саяси теологиядағы христиандық бағыт. Христиандық анархизмнің негізі зорлық-зомбылықты қабылдамау болып табылады, ал Лев Толстойдың "Құдайдың патшалығы сіздің ішіңізде" еңбегі маңызды мәтін ретінде қарастырылады. Толстой орыс православиесінің мемлекетпен бірігіп кеткенін, ал оның пікірінше, Исаның нағыз хабары – Ізгі хабарларда, әсіресе Таудағы уағызда жазылған нәрседен бөлек еді деп есептеді. Толстой соғыс жасайтын барлық үкіметтер мен оларды қолдайтын шіркеулер христиандық бейбітшілік пен қарсылық көрсетпеу принциптеріне қайшы келеді деп сенді. Толстой "Құдайдың патшалығы сіздің ішіңізде" еңбегінде "христиандық анархизм" терминін қолданбағанмен, 1894 жылы жарық көргеннен кейін бұл кітапқа жазылған сын-пікірлер осы терминді пайдаланған сияқты. Христиандық анархистердің қатарында Духоборлар, Католик жұмысшы қозғалысы және Бауырластық шіркеуі бар. Христиандық коммунизм – христиандыққа негізделген діни коммунизмнің бір түрі. Бұл – Иса Мәсіхтің үйретіктері христиандарды коммунизмді идеалдық әлеуметтік жүйе ретінде қолдауға шақырады деген көзқарасқа негізделген теологиялық және саяси теория. Христиандық коммунизмнің нақты қашан құрылғаны туралы жалпы келісім жоқ болғасын, көптеген христиан коммунистері Киелі кітаптан (Апостолдардың іс-әрекеттерінен) алынған дәлелдерге сүйене отырып, алғашқы христиандар, оның ішінде апостолдар, Исаның өлімі мен қайта тірілуінен кейін шағын коммунистік қоғам құрды деп мәлімдейді. Кейбір тәуелсіз тарихшылар да оны растайды.

Some individuals and groups, past and present, are both Christian and socialist, such as Frederick Denison Maurice, author of The Kingdom of Christ (1838). Another example is the Christian Socialist Movement, affiliated with the British Labour Party. Distributism is an economic philosophy formulated by such Catholic thinkers as G. K. Chesterton and Hilaire Belloc to apply the principles of social justice articulated by the Roman Catholic Church, especially in Pope Leo XIII's encyclical Rerum novarum. Various Catholic clerical parties have at times referred to themselves as Christian Social. Two examples are the Christian Social Party of Karl Lueger in Austria before and after World War I and the contemporary Christian Social Union in Bavaria. Nonetheless, these parties have never espoused socialist policies and have always stood on the conservative side of Christian democracy. Hugo Chávez of Venezuela was an advocate of a form of Christian socialism as he claimed that Jesus was a socialist. Christian anarchism is a Christian movement in political theology that combines anarchism and Christianity. The foundation of Christian anarchism is a rejection of violence, with Leo Tolstoy's The Kingdom of God Is Within You regarded as a key text. Tolstoy sought to separate Russian Orthodox Christianity—which was merged with the state—from what he believed was the true message of Jesus as contained in the Gospels, specifically in the Sermon on the Mount. Tolstoy believed that all governments that wage war, and churches that support those governments, are an affront to the Christian principles of nonviolence and nonresistance. Although Tolstoy never actually used the term Christian anarchism in The Kingdom of God Is Within You, reviews of this book following its publication in 1894 appear to have coined the term. Christian anarchist groups have included the Doukhobors, Catholic Worker Movement and the Brotherhood Church. Christian communism is a form of religious communism based on Christianity. It is a theological and political theory based upon the view that the teachings of Jesus Christ compel Christians to support communism as the ideal social system. Although there is no universal agreement on the exact date when Christian communism was founded, many Christian communists assert that evidence from the Bible (in the Acts of the Apostles) suggests that the first Christians, including the apostles, established their small communist society in the years following Jesus' death and resurrection. Some independent historians confirm it.

Исламдық социализм

Ислам социализмі ислам принциптерін социализмге енгізеді. Бұл терминді әртүрлі мұсылман лидерлері социализмнің рухани формасын сипаттау үшін қолданған. Ғалымдар ислам экономикалық жүйесі мен социалистік теория арасындағы ұқсастықтарды атап көрсетті, себебі социализм де, ислам да еңбексіз табысқа қарсы. Мұсылман социалистері Құран мен Мұхаммедтің (ﷺ) үйретулері, әсіресе зекет, социализм принциптерімен үйлесімді деп санайды. Олар Мұхаммедтің (ﷺ) құрған Мединадағы әл-ауқат мемлекетінен шабыт алады. Мұсылман социалистерінің тамыры империализмге қарсы күресте жатыр. Мұсылман социалистік лидерлер заңдылықтың халықтан шығуын қалайды. Ислам социализмі – Ливияның Муаммар әл-Қаддафи, Ирактың бұрынғы президенті Ахмет Хасан әл-Бакр, Сирия президенті Хафез әл-Асад және Пәкістан Халық партиясының Пәкістан лидері Зұлфиқар Әли Бхуттоның саяси идеологиясы. Қаддафи жазған «Жасыл кітап» үш бөлімнен тұрады: «Демократия мәселесін шешу: «Халықтың билігі»», «Экономикалық мәселені шешу: «Социализм»» және «Үшінші әмбебап теорияның әлеуметтік негізі». Кітаптың даулы болуы либералды демократияның қазіргі заманғы түсініктерін толығымен жоққа шығарып, халық комитеттеріне негізделген тікелей демократияның бір түрін құруға шақыруында. Сыншылар Қаддафидің бұл комитеттерді іс жүзінде автократиялық саяси репрессия құралы ретінде пайдаланғанын айыптайды.

Яһудилік социализм

Яһуди солшылдығы – яһуди солшылдығын құрайтын жекелеген ұйым немесе қозғалыс болмаса да, жеке адамдар ретінде немесе ұйымдар арқылы өздерін яһудилер деп саналы түрде солшыл немесе либералды мүдделерге жатқызатын немесе қолдайтын яһудилерден тұрады. Яһудилер еңбек қозғалысының, қоныс аудару қозғалысының, әйелдер құқығы қозғалысының, расизмге және отаршылдыққа қарсы күрестің, сондай-ақ Еуропа, АҚШ, Алжир, Ирак, Эфиопия және қазіргі Израильдегі түрлі формадағы фашизмге және капитализмге қарсы ұйымдардың тарихында маңызды күш болды. Яһудилер анархизм, социализм, марксизм және Батыс либерализмі саласында бай тарихқа ие. «Сол жақтағылар» деген ұғым саясаттың кең ауқымын қамтиды, бірақ «сол жақтағылар» қатарындағы белгілі тұлғалардың көпшілігі еврей отбасында туған және еврей қауымдастықтарымен, еврей мәдениетімен, еврей дәстүрімен немесе еврей дінінің түрлі нұсқаларымен әртүрлі деңгейде байланысты болған яһудилер еді. Еңбек сионизмі немесе социалистік сионизм (תְּנוּעַת הָעֲבוֹדָה, яғни еңбек қозғалысы) – сионистік қозғалыстың сол қанаты. Бұл сионистер мен сионистік ұйымдардың арасындағы ең маңызды бағыт болды. Ол өзін Шығыс және Орталық Еуропаның тарихи еврей еңбек қозғалыстарының сионистік бөлігі ретінде қарастырып, еврей халқының көптеп қоныстанған елдерде жергілікті бөлімдерді құрды. Теодор Герцльдің негізін қалаған және Хаим Вейцман қолдаған «саяси сионизмнен» айырмашылығы, еңбек сионистері еврей мемлекетінің халықаралық қауымдастыққа немесе Ұлыбритания, Германия немесе Осман империясы сияқты күшті мемлекетке жүгіну арқылы құрылатынына сенбеді. Керісінше, еңбек сионистері еврей мемлекетін еврей жұмысшы табының Израиль жеріне қоныстануы және ауылдық кибуцтар мен мошавтарды және қалалық еврей пролетариатын құру арқылы прогрессивті еврей қоғамын құру арқылы ғана құруға болатынына сенді. 1930 жылдары еңбек сионизмі халықаралық және Британдық Палестина мандаты аясында «саяси сионизмді» басып өтті, көлемі мен ықпалы жағынан өсіп, тәуелсіздікке дейінгі еврей қауымдастығы Ишувтың көптеген институттарында, әсіресе Хистадрут деп аталатын кәсіподақ федерациясында басымдыққа ие болды. Хагана, ең ірі сионистік жарымәскери қорғаныс күштері, еңбек сионистік институты болды және кейде (мысалы, «аң ауру маусымында») оңшыл саяси қарсыластарға қарсы немесе британдық әкімшілікке қарсыластағы еврей ұлтшылдарының тұтқындалуына көмектесу үшін қолданылды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында еңбек сионистері жетекші рөл атқарды, ал 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін ондаған жылдар бойы Израиль қорғаныс күштерінің басшылығында еңбек сионистері басым болды. Еңбек сионистік қозғалысының көрнекті теоретиктері Мұса Хесс, Нахман Сыркин, Бер Борохов және Аарон Дэвид Гордонды, ал қозғалыстың жетекші тұлғалары Дэвид Бен-Гурион, Голда Меир және Берл Катзнелсонды қамтыды.

The Jewish left consists of Jews who identify with, or support, left wing or liberal causes consciously as Jews, either as individuals or through organizations, although there is no single organization or movement which constitutes the Jewish left. Jews have been major forces in the history of the labour movement, the settlement house movement, the women's rights movement, anti racist and anti colonialist work and anti fascist and anti capitalist organizations of many forms in Europe, the United States, Algeria, Iraq, Ethiopia, and modern day Israel. Jews have a rich history of involvement in anarchism, socialism, Marxism and Western liberalism. Although the expression "on the left" covers a range of politics, many well known figures "on the left" have been Jews who were born into Jewish families and have various degrees of connection to Jewish communities, Jewish culture, Jewish tradition, or the Jewish religion in its many variants. Labor Zionism or socialist Zionism (, translit. Tziyonut sotzyalistit; translit. Tnu'at ha'avoda, i. e. The labor movement) is the left wing of the Zionist movement. It was the most significant tendency among Zionists and Zionist organizations. It saw itself as the Zionist sector of Eastern and Central Europe's historic Jewish labour movements, eventually developing local units in most countries with sizable Jewish populations. Unlike the "political Zionist" tendency founded by Theodor Herzl and advocated by Chaim Weizmann, Labor Zionists did not believe that a Jewish state would be created simply by appealing to the international community or a powerful nation such as Britain, Germany or the Ottoman Empire. Instead, Labor Zionists believed that a Jewish state could only be created through the efforts of the Jewish working class settling in the Land of Israel and constructing a state through creating a progressive Jewish society with rural kibbutzim and moshavim and an urban Jewish proletariat. Labor Zionism grew in size and influence and eclipsed "political Zionism" by the 1930s internationally and within the British Mandate of Palestine, where Labor Zionists predominated among many of the institutions of the pre independence Jewish community Yishuv, particularly the trade union federation known as the Histadrut. The Haganah, the largest Zionist paramilitary defence force, was a Labor Zionist institution and was used on occasion (such as during the Hunting Season) against right wing political opponents or to assist the British Administration in capturing rival Jewish militants. Labor Zionists played a leading role in the 1948 Arab–Israeli War, and Labor Zionists were predominant among the leadership of the Israeli Defense Force for decades after the formation of the state of Israel in 1948. Prominent theoreticians of the Labor Zionist movement included Moses Hess, Nachman Syrkin, Ber Borochov, and Aaron David Gordon, and leading figures in the movement included David Ben Gurion, Golda Meir and Berl Katznelson.