Кіріспе

Адам қызметін ұйымдастыру туралы жаңа көзқарас ұсынатын жүйе.

Lean ойлау – тиімділікті және жұмыстың сапасын жақсартуға бағытталған философия, тәжірибе және принциптерден тұратын басқару жүйесі. Lean ойлау бүкіл ұйымның қатысуын ынталандырады. Мақсаты – қоғамға көбірек пайда келтіру және жеке тұлғаларға құндылық сыйлау үшін адам қызметін ұйымдастыру, сондай-ақ ысырапты жою.

Тарих

"Жүйелі ойлау" термині 1988 жылы машина жасау инженері және MIT аспиранты Джон Крафчикпен қалыптастырылды, ол кейін көп жылдар бойы Google LLC компаниясының автотұрақты жүргізу бөлімшесін басқарды.

Жағымды ойлау әдістері

Тәжірибе көрсеткендей, Lean ойлауды қабылдау терең тамырланған дәстүрлі басқарушылық ойлаудан бас тартуды талап етеді, ал бұл ешқашан оңай емес. Lean ойлауды қабылдаудың үш негізгі жолы:

"Аха!" сәттері – біреудің ерекше мінез-құлқын көру, кітап оқу, жұмыс орнын аралау немесе тәжірибелі сенсейдің назарын аудару арқылы жаңа идеяға тап болу. "Аха!" сәттері күшті, бірақ өкінішке орай сирек кездеседі және орын алуы үшін қажетті жағдайлар керек.

Күнделікті практика – "Lean" тәжірибелерін күнделікті қолдану. Бұл тәжірибелер негізінен Toyota компаниясынан шыққан және негізінен "қолмен ойлау" жаттығулары болып табылады. Олардың мақсаты жаңа процестерді енгізу емес (олар көбінесе солай түсіндіріледі), бірақ жағдайды басқаша көруге және оған қатысты жаңа идеяларға ие болуға, Lean ойлау әдісін қабылдауға көмектесетін практикалық іс-шаралар.

Lean өзіндік зерттеу топтарына қосылып, kaizen-ді басқалармен бірге тәжірибеге түсіріп, қай үлгілерге еліктегісі келетінін анықтау. Lean қауымдастығы қазір бір буыннан асып, жаңадан бастағандарға да, тәжірибелі мамандарға да көптеген керемет үлгілер ұсынады. Тәжірибелі Lean ойлаушылармен жұмыс орнын аралау олардың мағынасын түсінудің ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Lean ойлау дәстүрінде мұғалім түсіндірмей, көрсетуі керек – оқу толығымен оқушының жауапкершілігінде. Дегенмен, оқу үшін қажетті жағдайларды жасау үшін Lean дәстүрі Toyota компаниясының оқу тәжірибесінен бірқатар тәжірибелерді қабылдады. Бұл тәжірибелердің мақсаты процестерді жақсарту емес, үйренуге және жаңа идеяларға жетелеу үшін жағдай жасау.

Kaizen іс-шаралары: Кроссты функционалдық семинарлар, командалық сапа шеңберлері, жеке ұсыныстар және басқа да көптеген жаттығулар болсын, kaizen іс-шаралары жұмыс күнінің қалыпты уақытында жұмысты жақсарту үшін жоспарланған сәттер туралы. Kaizen-нің мәні – жақсарту жұмыс процесінің қалыпты бөлігі, "басқасын істегеннен кейін уақыт қалғанда" жасалатын нәрсе емес. Kaizen жоспарланады, жоспарластырылады және ұстаз бақылайды, ол Демингтің "жоспарлау-іске асыру-тексеру-әрекет ету" жоспарын қатаң түрде орындауын қадағалайды.

Kanban: Kanban – Lean ойлаудың негізгі тәжірибесі (Toyota өндірістік жүйесі алғаш рет Kanban жүйесі ретінде белгілі болған). Кез келген процестің нәтижесі әртүрлі болады. Мысалы, қазіргі уақытта жазушы кітаптар жазады, баяндамалар дайындайды, блог жазады, твиттер жазады және электрондық хаттарға жауап береді. Сұрақ мынада: дәл қазір, процесті қолданушы адам, ол клиенттерге қажетті нәрсені дәл қазір жасап жатыр ма, әлде маңызды емес нәрседе алға қарай жұмыс істеп, маңызды нәрседен қалып қойып отыр ма? Жобаларды басқаруда бұл жобаның басында сегменттердің алға қарай, соңында сегменттердің қалып қоюына және жоба аяқталуына байланысты паника тудырады. Өндірісте бұл қажетті заттарды қазірден-ақ өндіру мүмкіндігінен айыра алмайтын бүтін қоймаларды жасайды. Kanban – бұл карталарды немесе жазбаларды пайдаланып, процестегі "теңгерілген" (яғни шыңдар мен төмендіктерді болдырмау үшін орташаланған) белсенділікті бейнелеудің қарапайым әдісі. Жазушы жаңа кітапты бірін тапсырғаннан кейін бастайды. Ол жаңа конференцияны уақтылы өткізеді. Ол бірден бес, содан кейін бір, содан кейін тағы бес жазбаны жариялаудың орнына тұрақты түрде жазба жазады. Өндірісте Kanban карталары қызметкерлердің дәл қазір қажет нәрседе жұмыс істеп жатқанын және басқалары қол жетімді болмай, кейін қорда қалады. Kanban – бүгінгі күннің іс-әрекеті мен нарықтың мінез-құлқы арасындағы барлық сәйкессіздіктерді ашудың негізгі тәсілі. Kanban нарық мінез-құлқы мен біздің икемділігіміз туралы болжамдарға үнемі сын айту арқылы Lean ойлауға үйретеді.

Autonomation: Қазіргі уақытта кез келген адам кез келген жұмысты орындау үшін машиналарды немесе бағдарламалық жасақтаманы қолданады. Алайда, автоматтандырылған бұл жұмыс әлі де дұрыс орындалуы үшін нақты адамгершілік шешімдерді қажет етеді. Нәтижесінде көптеген машиналарды жұмыста жалғыз қалдыруға болмайды, өйткені егер оларды әрдайым бақылап отырмаса, олар бұзылуы мүмкін. Autonomation – бұл жүйеге адамның үкімін беру, ол өзін бақылап, қателік байқағанда тоқтап, адамды шақырады, дәл үстел компьютері шабуылға ұшырағанын сезінгенде вирустық ескертуді белгілейді. Autonomation адамдарды машиналардан бөлектеу үшін қажет, адамдар машинамен жұмыс істемеуі керек және керісінше. Автоматтандыру жеңілдетілген ойлауды үйретеді, ол кішігірім капиталды шығындармен жеңіл, ақылды машиналарды жасаудың жаңа тәсілдерін ашады.

Andon: Бірдеңе дұрыс емес екенін байқағанда, оны хабарлау және көмек келуі үшін орталық тақтада көрсету. Lean ойлау – бірлесіп ойлау, ешбір қызметкер проблемамен жалғыз қалмауы керек. Andon – қызметкерлерді өз жұмысының егжей-тегжейін өз операцияларының ішінде үйретуге мүмкіндік беретін маңызды жүйе. Andon Lean мақсатына – процестің кез келген қадамындағы кемшіліксіздікке жетуге қатысты кедергілерді анықтау арқылы Lean ойлауға үйретеді. Andon арқылы адамдарды оқыту және олардың жұмыс жағдайларын жақсарту арқылы барлық қиындықтарды жою туралы жақсырақ ойлауға болады.

SMED: Бастапқыда бір минуттық құрал алмасу (10 минуттан кем уақытта құралды ауыстыру) деп белгіленген SMED, Lean ойлаудың икемділікке тікелей назар аударатын маңызды тәжірибесі болып табылады. Икемділік ағынның орталық бөлігі және әрдайым проблема болып табылады, тіпті инженердің ойы үшін де – топ бір тақырыптан екіншісіне қаншалықты икемді? Икемділік – барлық нәрсені әрдайым өзгертуді білдірмейді, бірақ бір белгілі іс-әрекеттен екіншісіне жылдам ауысу қабілеті. SMED Lean ойлауды икемділікті жақсартуға жұмыстану арқылы үйретеді, сонда нарық сұранысына жылдам жауап беру үшін дұрыс ретпен толық ағынға қол жеткізіледі.

Стандартталған жұмыс: Lean ойлау – кез келген жұмыста ең тегіс ағынды іздеу, проблемаларды бірінен кейін бірі көру және оларды бірінен кейін бірі шешу, осылайша жұмыс ағынын және адамның тәуелсіздігін жақсарту. Стандартталған жұмыс – бұл тегіс жұмыс ағынының графикалық сипаттамасы, такты уақытында, процесте нөл немесе бір жұмыс бөлігімен және барлығының орны мен қадамдары анықталған. Клиент үшін маңызды нәрселерді анықтау және әр қадамда жақсы мен жаманды ажырату үшін адамға көмектесу үшін қиын сапалық нүктелер де анықталған. Стандартталған жұмыс әр адам кездесетін тегіс жұмыстың кедергілерін визуализациялау және kaizen тақырыптарын анықтау арқылы Lean ойлауды үйретеді.

Визуализация: Lean ойлаудың көптеген тәсілдерінің барлығы біршама визуализацияға негізделген, сонда адамдар бірге көріп, бірге біліп, осылайша бірге үйрене алады. Визуальды бақылау – барлық адамдар жоспарланған мен болған арасындағы айырманы көре алатындай және дереу шаралар мен түбір себептерін іздей алатындай креативті проблемаларды шешуге қажетті бастама. Визуализация адамдарды өз проблемалары бойынша бірлесіп жұмыс істеуге және жүктемесіз мақсаттарға жетуге жауапкершілікті дамыту арқылы Lean ойлауды үйретеді.

Даулар

"Lean" сөзіне қатысты екі дау бар, бірі – халық арасындағы "lean" бейнесіне, екіншісі – "lean" қозғалысының өзінде. "Lean" бірнеше рет Тейлоризмнің бір түрі деп айыпталды, ол жұмыскерлердің денсаулығы мен жұмыстағы тәуелсіздігіне зиян келтіретін өнімділік қысымын күшейтеді. Өкінішке орай, өздерін "lean" деп атаған кейбір компаниялардың бағдарламалары бизнестің және еңбек қатынастарының нашарлауына себеп болды. Бұл мәселе басшылар "lean" ойлауды қабылдауға тырыспағанда, оның орнына процестерді "lean" ету жұмысын сыртқы кеңесшілерге немесе ішкі мамандар тобына жүктегенде туындайды. "Lean" ойлау шығындарды азайтуға – қажетсіз шығындардың себептерін анықтап, оларды бастапқы көзінен жоюға бағытталғандығын нақты айтады, ал шығындарды қысқарту – адамдарды төмендетілген жағдайларда және азайтылған бюджеттерде жұмыс істеуге мәжбүрлеу арқылы жол-жол артықшылыққа қол жеткізу емес. Бұл сөзсіз, бірақ көптеген менеджерлер үшін соңғы нұсқа бұрынғысынан гөрі тиімдірек, сондықтан "lean" бағдарламасын шығындарды қысқарту бағдарламасы деп атау оңай. Дегенмен, бұл солай емес, және егер бағдарламаның мақсаты әрбір қызметкерде "lean" ойлауды дамыту болмаса, онда оны "lean" деп санауға болмайды.

Адамдарды бірінші орынға қою

Бұл даулар көбінесе Lean ойлау ұсынған радикалды ұйымдық инновациялардың нәтижесінде туындайды: жүйелер емес, адамдарды басты орынға қою. Осы тұрғыда, Lean ойлау дәстүрлі басқарудан ерекшеленеді: жеке клиенттер, нарық сегменттері емес: сегменттерді ескеретін қажеттілікке қарамастан, Lean ойлау әрбір клиенттің өнім немесе қызмет туралы айтқан шағымдарын мен пікірлерін факт ретінде қабылдауға баса назар береді. Кез келген клиентке жеке қызмет көрсету мүмкіндігі тек компания процесінің икемділігімен шектеледі, ал Lean ойлау әр адамның қалауына сай қызмет көрсету идеалына жетудің жолдарын іздеуге бағытталған. Қызметкерлерге не істеу керектігін айтудың орнына, оларды үйренуге баулу: Lean ойлаудың мақсаты – әр адамның проблемаларды шешудегі дербестігін дамыту, оларды үздіксіз жетілдіру шараларында қолдау көрсету. Бұл – мамандар тобының «ең тиімді жолды» анықтап, оны желілік басқару арқылы іске асыруды көздейтін Тейлорлықтан түбегейлі айырмашылық. Керісінше, Lean ойлау менеджерлерге олардың тікелей бағыныстыларына Lean ойлауды үйретуге, командаларымен тығыз жұмыс істеу және функционалдық шекараларды ескере отырып, артық жүктемелерді, қажетсіз өзгерістерді және пайдасыз іс-әрекеттерді азайтуға көмектесу үшін үйретіледі. Жоғары деңгейдегі Lean ойлау нәтижесінде өнімді кәсіпорындар құрылады, себебі жоғары сапалы өнімдер мен қызметтерге клиенттердің қанағаттануы арқасында сату көбейеді, икемділік арқасында қоймалар мен өңделмеген тапсырыстарға қажеттілік азайып, қолма-қол ақша айналымы жақсарады, құн қосылған деңгейдегі ысырапты тудыратын қымбат саясатты анықтау арқылы шығындар төмендейді және адамдардың өзі ақылды, өнімді процестерді ойлап табуының арқасында капиталдық шығындар азаяды.

Жасыл және жұқа

Жүйелі ойлау бизнестің пайдалылығын жақсартудан да артық. "Табиғи капитализм" кітабында Пол Хоукен, Амори Ловинс және Л. Хантер Ловинс жүйелі ойлауды қоршаған ортаға аз зиян келтіре отырып, өсімді қамтамасыз етудің жолы деп көрсетеді. Мұра (артық жүктеме), мура (теңсіздік) және муда (қажетсіз ресурстарды пайдалану) түріндегі ысырапты жоюға бағытталған жүйелі ойлау тәсілі – күрделі мәселелерді нақты іс-қимылдар арқылы кезең-кезеңмен шешудің тиімді әдісі болып сабытталған. Toyota өндіріс орындары тұрақты дамуға үлкен мән береді және "қоқыссыз полигон" мақсатына жетіп, барлық қалдықтарды орындарында қайта өңдейді. Жүйелі ойлауды қолдану дәстүрлі тауарлар мен қызметтерді өндіруге жаңа көзқараспен қарауға және қаржылық және экологиялық тұрғыдан төмен шығындармен бірдей пайданы қалай сақтауға болатынын үйренуге мүмкіндік береді.