Қытай философ және жазушысы: Сюн Шили өмірі мен еңбектері
Xiong Shili
Xiong Shili (1885-1968) – қытай философ және жазушысы. Жаңа ғалымдық еңбектерімен конфуцианствоны жаңартуға үлкен үлес қосты, ұлттық руханиатты көтерді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытай эссеші және философ (1885–1968)
Chinese essayist and philosopher (1885 1968)
Сюнь Шили (1885–23 мамыр 1968) – қытай эссеші және философ, оның ең маңызды еңбегі «Виджняптиматра туралы жаңа трактат» (新唯識論, Син Вейши Лун) – буддизмнің «тек сана» Виджняптиматра теориясын конфуциандық тұрғыдан сынаған еңбек. Бұл теорияны Қытайда Тан әулетінің саяхатшысы Сюаньцзян танымал еткен. Сюнь ХХ ғасырда конфуциандықты жаңғырту негізін салған ойшыл және қазіргі қытай философиясында конфуциандық даоның қайта жаңғыруын қадағалаған басты дауыс ретінде танылады. Ол мұның 1919 жылғы 4 мамыр қозғалысынан кейінгі даулы кезеңде елге бағыт-бағдар бере алатынын сезінді. Ол ұлттың сақталуының қауымдастық сезіміне байланысты екенін, ал мұндай сезім қатысушы адамдардың адал міндеттемелері арқылы ғана қалыптасатынын түсінді. Оның пікірінше, Қытайдың білімді элитасының ең маңызды міндеті – халықтың мәдени санасын арттыру және Батыс пен Қытай арасындағы қақтығыстың тек экономикалық және әскери күштердің қақтығысы емес, сонымен қатар негізгі адамдық құндылықтардың қақтығысы екенін түсіндіру болған. Ол өмірінің көп бөлігін уақытша усақ-түйекпен өткізгенімен, ғалымдар қауымымен байланысы отыздан кейін басталды. Дегенмен, оның көзқарастары бүгінгі күнге дейін ғалымдарға әсер етеді.
Xiong Shili (, 1885 – May 23, 1968) was a Chinese essayist and philosopher whose major work A New Treatise on Vijñaptimātra (新唯識論, Xin Weishi Lun) is a Confucian critique of the Buddhist Vijñapti mātra "consciousness only" theory popularized in China by the Tang dynasty pilgrim Xuanzang. Xiong is widely regarded as the thinker who laid down the basis for the revival of Confucianism during the twentieth century, and the main voice in contemporary Chinese philosophy who called for a revival of the Confucian dao. He felt it could provide a guide for the country during its tumultuous period following the May Fourth Movement in 1919. He felt that national survival was predicated on a sense of community, which in turn could only come from trusting commitments from the people involved. He believed that the most urgent task for the educated elite in China was to raise the cultural awareness and sensitivity of the people that the clash between the West and China was not solely a clash of economic strength and military might, but also a conflict between basic human values. While he led a fairly secluded life throughout his career as a teacher and his association with the academic community did not begin until he was in his late thirties, his views have influenced scholars to this day.
Өмірбаян
Сюнь Хуанганның кедей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі ауыл мұғалімі болған, он жасында туберкулезден қайтыс болғандықтан, отбасын асырау үшін көршісінің малшысы болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жиырмадан кейін ол Цин әулетін құлатқан және Қытайдың алғашқы республикасын құрған Республикалық революциядағы белсенді революционер болды. Саясаттағы жемқорлықтан және революционерлер арасындағы "жасырын феодализм" деп атаған нәрседен көңілі толып, 1920 жылы Нанкин қаласындағы Қытайдың ішкі білім институтында буддизмді зерттей бастады. Осы кезде Пекин университетінің ректоры Цай Юаньпей Лян Шуминге Нанкинге барып, Оуян Цзинвудан Пекин университетінің философия факультетінде будда логикасын (因明學, Инмин Сюэ) және йогакара философиясын (唯识论) оқытуға бір студентті ұсынуын сұрады. Оуян Цзинву Сюньге кеңес берді және Лян Шуминге Сюнь жұмыс істеп жүрген "Тек сананың жобасы" атты қолжазбаны тапсырды. Сюньнің жұмысына әсерленген Цай Юаньпей Лянның ұсынысымен Сюньды Пекин университетіне шақырды, онда Сюнь, Лян Шуминнің наразылығына қарамастан, қолжазбасын жойды және оның орнына 1932 жылы қазіргі кезде оның маңызды еңбегі саналатын "Тек сана туралы жаңа трактатты" (新唯识论, xin weishi lun) жазып, жариялады. "Жаңа трактатында" Сюнь бұрынғы йогакара шеберлерін, мысалы, Васубандху мен Асанга ағаларды (4 ғ.), сондай-ақ олардың ізбасарларын, Дхармапала (530-561) және Сюаньцзянды (шамамен 602-664) сегіз немесе "сақтау" санасында (алаявиджнана) сақталатын тұқымдар теориясы үшін сынады. Бұл тұқымдар барлық психикалық және физикалық дхармаларды "иістендіретін" (пайда болуына себеп болатын) жеке себептік факторларға айналады. Дегенмен, ол конфуциандықты қайта құру үшін буддизмнің түсініктерін де пайдаланды. Оның философиясының көп бөлігі буддизмнің және Конфуцийшілдіктің негізгі классикасы санайтын "Өзгерістер кітабын" зерттеуінен әсер алды. Сюнь өз міндетін Қытайға әлеуметтік және мәдени дағдарысты жеңуге, сонымен бірге шындықты іздеуге көмектесу деп санады. Ол Батыс мәдениетінің күшіне қарсы тұру үшін Конфуцийдің даосын іздеп, дамытуға міндетті болды. "Жаңа трактаттың" негізгі мәнін баяндап жатып, ол (Му Цонсанға жауап ретінде) былай деп жазды: Қазір тағы да әлсіз және қауіпті жағдайдамыз. Еуропа мәдениетінің күшті агрессиясымен біздің нағыз рухымыз жойылды. Адамдар өзін-өзі бағаламауға, өзіне зорлық-зомбылық жасауға, өзін-өзі тастап кетуге үйреніп қалды. Барлық нәрсе сырттан көшіріледі, өзін-өзі орнатуға тырыспайды. Сондықтан "Жаңа трактатты" жазу қажет. "Жаңа трактаттың" алғашқы басылымы классикалық қытай тілінде жазылды, ал 1944 жылы Сюнь оның ауызша қытай тіліндегі нұсқасын жариялады, ол түпнұсқаның толық қайта жазылуы болды. 1958-1959 жылдары Сюнь "Түпнұсқалық шындық және оның функциясы" және "Аң-сезімді жарықтандыру" атты еңбектерін жариялады. Бұл екі кітап бірге оның "Жаңа трактатының" қайта қарастырылған нұсқасын құрайды.
Xiong was born to a poverty stricken family in the Huanggang, Hubei. His father was a village teacher who died of tuberculosis when Xiong was ten years old, forcing him to work as a cowherd for his neighbor to support his family. By his twenties, he was a dedicated revolutionary in the Republican Revolution that ended the Qing dynasty and ushered in China's first republic. Disgusted over corruption in politics, and what he termed "latent feudalism" among the revolutionaries, he began to study Buddhism in 1920 at the China Institute for Inner Learning (支那內學院) in Nanjing headed by Ouyang Jingwu (欧阳境无), perhaps the most influential lay Buddhist thinker of the twentieth century. At this time, the chancellor of Peking University, Cai Yuanpei, sent Liang Shuming to Nanjing to ask Ouyang Jingwu to recommend one of his students to teach Buddhist Logic (因明學, Yinming Xue) and Yogacara philosophy (唯识论) in the Philosophy Department at Peking University. Ouyang Jingwu recommended Xiong and passed Liang Shuming a draft on which Xiong had been working entitled An Outline of Consciousness only. Impressed with Xiong's work, Cai Yuanpei, on Liang's recommendation, invited Xiong to Peking University where Xiong, much to the chagrin of Liang Shuming, destroyed his draft and instead wrote and published in 1932 what is now considered his major work A New Treatise on Consciousness only (新唯识论, xin weishi lun). In his New Treatise, Xiong criticized the old Yogacara masters, such as the brothers Vasubandhu and Asanga (4 c.), as well as their successors, Dharmapala (530 561) and Xuanzang (c. 602–664), for their theory of seeds in which seeds, stored in the eight or 'storehouse' consciousness (alayavijnana), become discrete causal agents that 'perfume' (bring into being) all mental and physical dharmas. However, he also used the insights of Buddhism to reconstruct Confucianism. Much of his philosophy is influenced both by Buddhism and by his study of the Book of Changes, which he regarded as the fundamental classic of Confucianism. Xiong felt that his mission was to assist China in overcoming its social and cultural crisis, and simultaneously to search for truth. He felt compelled to find and develop the dao of Confucius to meet the force of Western culture. In his outline of the main point of the New Treatise he wrote (in reply to Mou Zongsan):
Now again we are in a weak and dangerous situation. With the strong aggression of European culture, our authentic spirit has been extinct. People are accustomed to self disregard, self violence, self abandonment. Everything is copied from the outside, with little self establishment. Hence the New Treatise must be written. The first edition of the New Treatise was written in Classical Chinese, and in 1944 Xiong published a Colloquial Chinese version which was in actuality a complete rewriting of the original work. In 1958–59 Xiong published On Original Reality and Function and Illuminating the Mind. Together, these two books form a revised account of his New Treatise.