Антон Брукнердің аяқталмаған симфониясы

Антон Брукнердің соңғы, аяқталмаған 9-шы симфониясы туралы мақала. Құдайға арналған шығарма, тарихы, премьерасы және маңызды фактілер. Брукнер симфониясы.

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Symphony No. 9 (Bruckner) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Антон Брукнердің №9 симфониясы ре мажорда, WAB 109 – Антон Брукнердің жұмысын аяқтамаған соңғы симфониясы, ол 1896 жылы қайтыс болғанда соңғы бөлімі толыққан жоқ еді; Брукнер оны "жақын Құдайға" (неміс тілінде dem lieben Gott) арнады. Симфонияның тұңғыш орындалуы 1903 жылы Венада Фердинанд Лёве басшылығымен болды.

Арналу

Брукнер өзінің Тоғызыншы симфониясын "сүйікті Құдайға" арнаған деседі. Аугуст Геллерих пен Макс Ауер, Брукнердің өмірбаянында, "Ein Lebens und Schaffensbild" деп, ол өзінің дәрігері Ричард Хеллерге осы шығармасын арнау ниетін былай деп жеткізген:

"Көріп тұрсың, мен екі жер бетіндегі патшалық симфонияны кедей Людвиг патшаға өнерді қолдаушы меценат ретінде арнадым [VII симфония, Д нотасы. Ред.]. Даңқты, сүйікті Императорымызға, жер бетіндегі ең жоғары билеуші ретінде, оны мойындаймын [VIII симфония, Д нотасы. Ред.]. Ал енді мен соңғы туындымды барлық ұлылықтың ең ұлысына, сүйікті Құдайға бағыштап, оны аяқтауға жететін уақытты нәсіп етсін деп үміттенемін."

Жаратылыс

1887 жылғы 10 тамызда Сегізінші симфониясының бірінші нұсқасын аяқтағаннан кейін Брукнер тоғызыншы симфониясын жазуға кірісті. Ягеллондық кітапханада сақталатын алғашқы эскиздер 1887 жылғы 12-18 тамызда жасалған. Сонымен қатар, бірінші бөлімнің алғашқы нота жазбалары 1887 жылғы 21 қыркүйекте дайындалды. Бірінші бөлімдегі жұмыс көп ұзамай тоқтап қалды. Дирижер Герман Левиге Брукнер жаңа ғана Сегізінші симфониясының ноталарын жіберген еді, ол оркестрлеуді мүмкін емес деп тапты және тақырыптардың өңделуін "күмәнді" деп бағалап, қайта жұмыс жасауды ұсынды. Брукнер 1888 жылы оны қайта қарауға кірісті. Сегізінші симфониясын қайта қарау барысында, ол 1888 жылғы наурыздан 1889 жылғы наурызға дейін Үшінші симфониясын да қайта қарады. 1889 жылғы 12 ақпанда Брукнер Сегізінші және Үшінші симфонияларын қайта қараумен қатар, екінші симфониясын баспаға дайындауға кірісті. 1890 жылғы 10 наурызда ол бірінші және төртінші симфонияларын, сондай-ақ F минорындағы мессасын қайта қараудан бұрын Сегізінші симфониясын аяқтады. Брукнер 1891 жылғы 18 ақпанда сыншы Теодор Хелмге жазған хатында: "Бүгін үлкен құпиялар. Дәрігер! [ ] Үшінші құпия. Тоғызыншы симфония (D миноры) басталды", – деп жазып, тоғызыншы симфонияның алғашқы эскиздері төрт жыл бұрын жазылғанын жасырды. Брукнер Трионың үш нұсқасын жазды:

Бірінші нұсқасы (1889), F мажорда, виоламен орындалатын Лендлер стилінде, Сегізінші симфонияның кейбір идеяларын еске түсіреді. Бастапқыда төртінші нотамен орындалатын пиццикато қосымшасы Te Deum шығармасының басталуын еске түсіреді, ол Финал эскиздерінде де қайта пайда болады. Екінші нұсқасы (1893), F мажордың алыс тонында, сонымен қатар виоламен орындалатын Лендлер стилінде, біршама көктемгі дыбысқа ие. Ортаңғы бөлімінде Гендельдің "Мессия" шығармасынан алынған "Аллилуйя" әнінің естеліктері бар. Соңғы нұсқасы (1894), сонымен қатар F мажорда, трио үшін ерекше жылдам темппен жазылған. Баяу ортаңғы бөлімінде, бұрынғы нұсқадағыдай, Гендельдің "Мессия" шығармасынан алынған "Аллилуйя" әнінің естелігі сақталған. Адажио (үшінші бөлім) 1894 жылғы 30 қарашада аяқталды. Финалдық бөлімге қатысты Брукнердің күнтізбесінде мынадай жазба бар: "24. Мамыр [1]895 1. mal Finale neue Scitze". Жалпы, тоғызыншы симфония бойынша жұмыс 1887 жылдан 1896 жылға дейін созылды және басқа шығармаларды қайта қарау және Брукнердің денсаулығының нашарлауына байланысты бірнеше рет тоқтатылды. Брукнер симфонияны аяқтамай, төртінші бөлімді жазу кезінде қайтыс болды. Тоғызыншы симфонияның тек бір нұсқасы бар, ол үш бөлімнен және финалдық бөлімнің кең эскиздерінен тұрады. Егер Брукнер финалды аяқтауға өмір сүрген болса, ол басқа бөлімдерді де қарап шығып, түзетулер енгізер еді. Осылайша, бізде аяқталмай қалған шығарма бар.

Бірінші қойылым

Тоғызыншы симфонияның алғашқы үш бөлімі 1903 жылдың 11 ақпанында Венадағы Музикферайн залында Вена концерттік оркестрімен, Вена симфониясының алғашқысымен, дирижер Фердинанд Лёве өз ұйымдастыруымен тұңғыш рет орындалды. Лёве Вагнердің дыбыс идеалына жақындату мағынасында Брукнердің оркестрлеуін бейімдеп, Брукнердің бастапқы партитурасын терең өзгертті, сондай-ақ белгілі бір үзінділерде (әсіресе Адажионың кульминациясында) Брукнердің гармониясына өзгерістер енгізді. Ол өзгертілген нұсқасын ешқандай түсіндірмесіз жариялады, және бұл басылым ұзақ жылдар бойы Брукнердің түпнұсқасы деп есептелді. 1931 жылы музыкатанушы Роберт Хаас Лёве басылымы мен Брукнердің түпнұсқа қолжазбалары арасындағы айырмашылықтарды көрсетті. Келесі жылы дирижер Зигмунд фон Хаузеггер Лёве редакциялаған және Брукнердің түпнұсқа партитурасын орындады, осылайша Брукнердің Тоғызыншы симфониясының алғашқы үш бөлімінің нақты тұңғыш орындалуы 1932 жылдың 2 сәуірінде Мюнхенде өтті. Алғашқы жазба (1950 жылдары LP-де жарық көрген) Хаузеггер Мюнхен филармониясымен бірге 1938 жылдың сәуірінде түпнұсқа нұсқасында (de редакциялаған) жасалды.

Стильдік жіктеме

Брукнердің Тоғызыншы симфониясы – соңғы романтизм мен қазіргі заманның маңызды байланысы. Брукнер Вагнердің ізімен диссонансты эмансипациялау арқылы дыбыстық кеңістіктерді ашады және гармонияға жеке аккордтарды дәстүрлі дыбыстық байланыстардан бөліп, жаңа өлшем қосады. Мұны кейіннен Арнольд Шенберг жалғастырды. Брукнердің Тоғызыншы симфониясындағы құрылымды пайдалануы оны модернизмнің алға басушысы етеді. Ол симфониялық форманы тыныштықтың теріс дыбысын, кезекті фазаларды, кеңейтілген шыңдар мен ыдырау процестерін қолдана отырып, едәуір кеңейтеді. Брукнер Палестрина, Бах, Бетховен және Шуберт музыкасына негізделген, сондай-ақ 19-ғасырдың соңындағы гармонияның инноваторы (Франц Листпен бірге). Брукнер Тоғызыншы симфонияда сонаталық форманы сақтай отырып, симфониялық жолын жалғастырады. Ол сонымен қатар форманы кеңейтіп, оны монументалды етеді. Бұл оркестр құрамының кеңеюі де осы масштабтың артуын көрсетеді. Эккехард Крефттің сөзіне сүйенсек, "Тоғызыншы симфонияның даму кезеңдері жаңа мағынаға ие болады, себебі олар кейіпкерді тақырыптық кешеннің бастапқы нүктесінен (бірінші тақырып) оның соңғы мақсатына (негізгі тақырып) қалыптастыруға қызмет етеді". Бұл бірінші бөлімде де, соңғы бөлімде де бұрын-соңды көрілмеген деңгейде көрінеді. Негізгі тақырыптың кірісінен бұрын үйлесімді күрделі өсу кезеңі болады. Бұл үнемі күрделене түсетін гармонияны қолдану Брукнерді кейінгі дамудың алға басушысы етеді. Музыктанушы Альбрехт фон Моссов Тоғызыншы симфонияға қатысты былай деп қорытындылайды: "19-ғасырдың басқа композиторлары сияқты, Брукнерге де қазіргі заманның материалдық дамуына, диссонанстың эмансипациялануының артуына, гармонияның хроматизациялануына, тоналдылықтың әлсіреуіне, төрт және бес дыбыстық тіркестерді көбірек пайдалану арқылы триадалық гармонияға тигізген әсерге, симфониялық бөлімдерінің формальды үзілістеріне және тембрді дербес параметр ретінде қайта бағалауға жатқызуға болады". Тоғызыншы симфонияда үлкен даму толқындары, кульминация және ыдырау бар, оны музыка психологы Эрнст Курт "бұрынғы қысылу мен шыңға жеткен кезбен салыстырғанда дыбыстың нақты кеңдігі мен бос кеңістігінің қарама-қарсылығы" деп сипаттайды. Курт мұны 1957 жылғы Стокгаузеннің "Gruppen" шығармасымен салыстырады, онда құрылым сызықтық генезис орнына жеке құралдардың бөлшектелуі арқылы да көрсетіледі, Брукнер дыбыстардың, түстердің және мінездердің байлығын, ғарыштық дыбыстық тұжырымдамаларды ғана емес, аспаптық құралдарға аударады. Фуганың ерекшелігі – Тоғызыншы симфонияның соңғы бөліміндегі маңызды орны, бірақ Брукнердің симфониялық контекстінде фуганы қосу сирек емес. Райнер Блосстың (неміс тілінен аударғанда) жазғанындай: "Тоғызыншы симфонияның финалының басты тақырыбы ерекше, өйткені оның формасы өзгерген, соңғы екі тактта Брукнердің "әдеттегідей" екі такттық кеңейтуі осы модульдік регрессияны ерекше көрсетеді". Брукнер Тоғызыншы симфонияда цитата жасау техникасын үнемі жетілдіреді. Пауль Тиссен өзінің талдауында (неміс тілінен аударған) былай деп қорытындылайды: "Брукнердің Тоғызыншы симфонияның адагиосында қолданған цитаталарды біріктіру формасы, сөзсіз, ең ерекшеленетін көрініс. Бұл тек монтаждау техникасынан (Miserere сияқты) Kyrie сияқты түрлендірулермен қатар ретімен енуіне дейін".

Bruckner's Ninth Symphony represents an important link between late romanticism and modernity. Bruckner follows Wagner by opening soundscapes through the emancipation of dissonance, and adds a new dimension in the harmony by separating individual chords from traditional sound connections. This was subsequently continued by Arnold Schoenberg. Bruckner use of structure in his Ninth Symphony makes him a pioneer of modernism. He expands the symphonic form extremely using the negative sound of silence, sequencing phases, widened peaks and decay processes. Bruckner was rooted in the music of Palestrina, Bach, Beethoven, and Schubert and also an innovator of late 19th century harmony (alongside Franz Liszt). Bruckner continues his symphonic path by adhering to the sonata form in the Ninth Symphony. He also expands the form, enhancing it to the monumental. This expansion of the orchestra apparatus is also an expression of this mass increase. According to Ekkehard Kreft, "the phases of improvement in the Ninth Symphony take on a new significance, as they serve to shape the character from the starting point of the thematic complex (first theme) to its final destination (main theme)." Both in the first sentence and in the final movement this is expressed in a hitherto unknown dimension. The entry of the main theme is preceded by a harmoniously complicated increase phase. The use of this increasingly complex harmony makes Bruckner the pioneer of later developments. The musicologist Albrecht von Mossow summarizes this with regard to the Ninth as follows: "To the material developments of modernity must be attributed to Bruckner as with other composers of the 19th century, the increasing emancipation of dissonance, the chromatisation of harmony, the weakening of tonality, the touch of the Triadic harmonics through the increased inclusion of four and five tone sounds, the formal breaks within his symphonic movements, and the revaluation of timbre to an almost independent parameter." The Ninth Symphony has great waves of development, climax and decay, which music psychologist Ernst Kurth describes as a "contrast of sound specific breadth and emptiness compared to the previous compression and summit position." Kurth compares this with Stockhausen's 1957 composition 'Gruppen', where structure is also shown in the dismemberment of the individual apparatus instead of the linear genesis, saying Bruckner transfers a wealth of sounds, colors, and characters, and not just spatial sound conceptions on instrumental apparatus. The fugue is unusual because of its prominent position in the final movement of the Ninth Symphony, although the inclusion of a fugue in the symphonic context of Bruckner is not uncommon. As Rainer Bloss writes (as translated from German): "The main theme of the finale of the 9th Symphony has a peculiarity, because its form is changed, transformed in its last two bars Bruckner's 'unusual' two bar extension demonstrates this modular regression exceptionally". Bruckner increasingly refines his technique of citation in the Ninth Symphony. Paul Thissen sums it up in his analysis (translated from German): "Undoubtedly, the form of integration of quotations used by Bruckner in the Adagio of the Ninth Symphony shows the most differentiated appearance. It ranges from mere montage technique (as in Miserere) to the penetration of the sequence with transformations similar to Kyrie".

Нәрселеу

Бұл музыкада үштен флейта, гобой, B және A реттеріндегі кларнет, фагот, F реттеріндегі кернейлер және тромбондар, сегіз мүйіз (бесіншісі Вагнер тубасын екі еселенген), контрабас туба, тимпан және скрипкалар тобы қолданылады.

Орындау уақыты

Қозғалыстар 1–3: шамамен 55–65 мин. (1: 535 такт, 2: 512 такт, 3: 243 такт)
4-ші қозғалыс (басқа авторлардың аяқтауы): Брукнер музыкасында дыбыстың бөлінуі жиі кездесетін құбылыс. 19-шы тактта D негізгі нотасы көршілес E және D ноталарына жіктеледі. Мұнан соң, горнның күшті E мажорға қарай өрлеуі жақсы жаңалықты хабарлайды. Нәтижесінде, кеңейтілген даму кезеңі негізгі тақырыптың кірісіне дайындық жасайды. Брукнердің музыкасы ерекше, және оның даму мен дыбысты зерттеу принципі осыған негізделген. Брукнердің осы тақырыпты жасау жолы ұзара түсуде; негізгі идеяның ашылуына көбірек уақыт керек болады. Бірінші қозғалыстағы күшті негізгі тақырып, D минор гармониясы D және A ноталарының ритмикалық октавалық транспозициясымен бекітілгенде әсерлі болады, содан кейін дыбыс кенеттен C мажорға өтеді, бұл E минорына доминант ретінде қайта қарастырылады. Тақырып C мажор және G минор арқылы A мажорға, содан кейін D мажорға бірнеше каденция арқылы өтеді, ыдырау фазасына кіргендей көрінеді, бірақ бір мезгілде лирикалық әнге арналған қосымша тақырыпқа – «ән айту кезеңі» деп аталатын бөлімге өтеді. Бұл тізбектей төмендеу интервалы, аяқталмаған төртінші қозғалыста да маңызды рөл атқарады, ән кезеңінің жетекші мотивінің құрамдас бөлігін құрайды. Содан кейін Брукнер екінші және үшінші тақырыптық топтар арасында тығыз қайталануға ие таза өтпелі кезеңді жасайды. Екінші тақырыптық топ музыканы A мажорға ауыстырады және тыныш басталады. Бұл бөлім бірінші бөлімге қарағанда баяу орындалады, ал скрипкалар бастапқы тақырыпты жеткізеді:

Үшінші тақырыптық топ D минорына оралады және горнның маңызды рөлі бар. Осы үшінші тақырыптық топтағы бес-төрт мотиві финалда қайта оралатын Te Deum тақырыбымен тығыз байланысты. Өтудің соңында F нотасында біліктілікпен орындалған үзіліс жасалады. Форма тұрғысынан, Брукнер даму мен одан кейінгі қайталануды бөліп қарастырудың орнына, симфониялық жолын оларды біріктіру арқылы кеңейтеді.

Үшінші бөлік

Ақырында, негізгі тақырыптың үшінші бөлігінде қайталанған көшіру жіберілгенде шыңға жетеді. Орган педалімен ұзақ сақталатын А нотасы, қозғалысты баяулатып, әртүрлі беттерді дайындайды. Көрінетіндей толық емес реприза басталады; үш бөлімді соната формасы мұнда бастапқы екі бөлімдік құрылымына оралады. Кода тағы да негізгі тақырыптың материалдарына басымдық береді, оны тұрақты, үзіліспен келтірілетін ырғақ және Е мажор мен D минордың жиі кездесетін үйлесімі уақытша, әлі толыққан тоқ апотеозға дейін күшейтеді. Брукнердің соната формасының дамуын және репризасын жинақылау бейілі осы бөлімде толыққанды көрініс табады, оның формасын Роберт Симпсон «Жарияланым, қарсы жарияланым және кода» деп сипаттайды. Бірінші тақырыптық топта өте көп мотивтер ұсынылған, олар қайталап айту кезінде және кодада маңызды және бай түрде дамытылады. Толық оркестрмен орындалатын бөлімнің негізгі тақырыбында төрттік нүктелі ырғақта (үштік нүктелі жарты нотаға байланған толық нота) тиімді октавалық құлау бар. Брукнер сонымен қатар өзінің бұрынғы туындыларынан материалдарды қолданады: кодаға жақын жерде Брукнер өзінің жетінші симфониясының бірінші бөлімінен бір үзінді келтіреді. Қорытынды бет, әдеттегі тоникалық (I) және доминанттық (V) аккордтардан өзге, ашық квинталармен, Неаполитандық флат (II; 19-шы тактіден бастап өрбуші E фигурасы) I және V аккордтарымен қақтығыс тудыратын диссонанспен де толықтырылады.

Екінші бөлім

D минорындағы шерцо ерекше түрде бос тактпен басталады. Осы үзілістен кейін ағаштан жасалған үрмелі аспаптар E, G, B және C дыбыстарымен ерекше ырғақты диссонанстық акорды орындайды. Музыктанушы Вольфрам Штайнек былай түсіндіреді: «Күдіссіз, C-минорға өту естіледі, сондықтан ол бастапқыда D минорына доминантты қатынаста, демек, кемінде екіұшты. [ ] Дыбыстың ерекше субдоминантты сипатын доминанттық бөлікке ие болмай, оның екі жақтанғы жарты тонға бөлінуіне байланысты А нотасы себеп. Тонның бөлінуінің маңызы осында. Бірінші бөлімдегі тондық диссоциация тоникке қатысты және салыстырмалы түрде кеш болды. Шерцоның басында доминантты A мажорлық алтыншы аккордының ортасында орналасқан А нотасы G және B көршілеріне бөлінеді. Бұл аккордтың интервалы – алтыншы, ол Тоғызыншы симфонияда тақырыптық және құрылымдық тұрғыдан тоқылған. Брукнер 1889 жылғы 4 қаңтардағы эскизінде «E Fund[ament] Vorhalt auf Dom» деп жазған. Бұл ерекше аккордты C-де екі рет кемітілген бесінші аккорд ретінде, өте жоғары төртінші G дыбысымен, гармониялық минордың он жетінші дәрежесіндегі саты ретінде естуге болады. Штайнек былай дейді, дыбыс теориялық тұрғыдан E және A мажорға доминантты болғандықтан, бесінші интервалда тұрады. 1893 жылдың басында Брукнер жұмысын жаңадан бастап, жаңа трио жазды. Екінші нұсқасында (1893 жылғы 27 ақпан), F мажорда, сондай-ақ соло виоламен, тыныш Лендлер әуені сақталған. Ол біршама көңілге қонымды және орталық бөлігі, Гендельдің «Мессиясынан» алынған «Аллилуйя» әнін еске түсіреді, соңғы нұсқаның көрінісін алдын ала көрсетеді. Соңғы үш бөлімді трио (1894 жылғы 15 ақпан), сондай-ақ F мажорда, жылдам тактпен, тыңдаушыны өзінің екіұштылығымен және күтпеген метрикалық және ырғақты өзгерістерімен жаңылыстырады. F мажорлық триадалар F және C бас ноталарымен бөлінеді; жалпы алғанда, триода керемет әсер бар. 1889 және 1893 жылдардағы екі алғашқы триолық эскиздер халықтық әуенге жақын болса, соңғы F мажорлық триода ерекше, батыл және фантастикалық элементтер алдыңғы қатарға шығарылған, сондықтан «көптеген адамдар Тоғызыншы шерцо Брукнердің ең тапқыр туындысы деп санайды». «Струб квартеті» (1940 ж.) 1-ші және 2-ші трионың тұсаукесерін өткізді. Бұл орындаудың жазбасы Deutsches Rundfunkarchiv-те сақталған. Кейінгі жазбалар Брукнер мұрағатында сақталған. Трионың үш нұсқасы Cohrs баспасында жарық көрді. 2013 жылы Рикардо Луна камералық оркестр үшін үш кезекті нұсқаны жеке ұйымдастырып жазды.

The Scherzo in D minor unusually begins with an empty bar. After this pause, the woodwinds intone a distinctive rhythmic dissonance chord with the sounds E, G, B and C. This chord can be analyzed in several ways. The musicologist Wolfram Steineck gives the following explanation: "As undoubtedly the turn to C sharp minor can be heard, it is from the beginning also dominantly related to D minor, so at least ambiguous. [ ] It is the dominant note A, which is split into its two surrounding halftones and gives the sound its characteristic subdominant character, without taking the dominant part." Tone splitting is also significant here. The tone dissociation in the first movement concerned the tonic and was relatively late. In the beginning of the Scherzo the note A located in the center of a dominant A major sixth chord is split into its neighbors G and B. The frame interval of this chord is the sixth, which is thematically and structurally woven in the Ninth. Bruckner wrote "E Fund[ament] Vorhalt auf Dom" in his sketch on 4 January 1889. This characteristic chord may be heard as a double diminished fifth chord on C with a highly advanced fourth G, which is a ladder in harmonic minor on the seventeenth degree. Steinbeck says the sound stands in a fifth intervals, because it is theoretically on E and dominant to the A major. In early 1893 that Bruckner resumed his work and composed a new trio. In the second version (27 February 1893) in F major, also with solo viola, the quiet Ländler tone is preserved. It looks somewhat ethereal and its central part, a reminiscence of the Hallelujah from Händel's Messiah, prefigures already that of the final version. The final three part Trio (15 February 1894), also in F major, and fast bar, misleads the listener with its ambiguity and its metrically and rhythmically unexpected shifts. The repeated F major triads are alienated by the lead tones F and C; overall, the Trio has a ghostly effect. While the two earlier Trio drafts of 1889 and 1893 are still more folksy in tone, the final F major trio places the bizarre, the bold, and the fantastical in the foreground, which is why "not a few believe that the scherzo of the Ninth is the most ingenious thing that Bruckner ever wrote." The discarded Trios 1 & 2 have been premiered by the Strub Quartet (1940). A recording of this performance is stored in the Deutsches Rundfunkarchiv. Later recordings have been stored in the Bruckner Archive. The three versions of the Trio have been published by Cohrs. Ricardo Luna has recorded the three successive versions of the trio in an own arrangement for chamber orchestra in 2013.

Үшінші бөлік

Баяу қозғалыстың үшінші бөлігі (173-ші тактіден бастап) екінші тақырыптың образды түрде жандандырылған қайта жаңғыртуымен басталады. Флорос тоғызыншы адажио мен финалды "автобиографиялық тұрғыдан қарастыру қажеттігін" атап естітеді. Брукнер өзінің тоғызыншы симфониясын өлімінің жақындап келе жатқанын сезіне отырып жазды. Осыған сәйкес, D минорындағы (181-ші тактіден бастап) Miserere сияқты өзіне-өзі сілтемелер діни мағынада да түсіндірілуі мүмкін. Үшінші бөлімде екі негізгі тақырып бірін-бірің үстіне қойылып, соңында бірігеді; мұның бәрі үлкен дыбыстық күшею аясында өтеді. Брукнер "олардың монументалды, экспрессивті күші мен музыка тарихында бұрын-соңды болмаған қарқындылығын іздегендей" кульминация жасайды. Дауыстардың орасан зор жиынтығы 206-шы тактідә образды түрде ұзартылған он үшінші аккорд түрінде өткір диссонанстық шығарылымды бастан кешіреді. Содан кейін Брукнер бірінші тақырыптың және Miserere-нің бөліктерін алып, келісімді ән жасайды. Соңында, тоғызыншы адажио бітіп, жоғалып кетеді; Курт мұны "құрып кету процесі" деп сипаттайды. Орган педальдегі үздіксіз E нотасын ойнағанда Вагнер тубалары сегізінші симфонияның адажиосынан екінші мотивті жариялайды, ал мүйіздер жетінші симфонияның басын еске түсіреді. Бұл қозғалыс барысында бұрынғы бөлімдердің кейбір мазасыздықтары қайта оралады. Обояның шақыруы – үшінші мәссаның Kyrie-сінен алынған цитата – бірінші тақырыптың қайталануын енгізеді, оны драмалық тромбон шақырулары күшейтеді. Бірден кейін Брукнер өзінің D минорындағы мәссасының Глориясынан "Miserere nobis" деген тілеуді келтіреді. Толық оркестрмен орындалған келесі соңғы кульминация өте диссонанстық аккордта, доминантты он үшіншіде аяқталады:

Содан кейін, ең тыныш кодада музыка сегізінші симфонияның адажиосының кодасына сілтеме жасайды, сондай-ақ жетінші симфонияға да меңзеп өтеді. Бұл музыкалық бөлімдер симфонияның көптеген тікелей орындалуы мен жазбаларының соңында орындалады, бірақ Брукнер оларды төртінші бөліммен алмастыруды жоспарлаған.

Финал ретінде Те Деум

Брукнердің Тоғызыншы симфониясына қатысты көптеген (күмәнді) сөздері тек жанама түрде сақталған. Брукнер композициясын аяқтай алмаймын деп қорқып, "Те Деумды" симфонияның мүмкін болатын соңы ретінде қарастырған. Дирижер Ханс Рихтер (1843–1916) Брукнерге барған кезде, ол оған (неміс тілінен аударма):

Ауер өмірбаянында (неміс тілінен аударма) Те Деумға ықтимал көшу туралы жалғастырды: Брукнер, демек, D минор симфониясын C мажорда аяқтау туралы үн жағынан күмәнданды. Дегенмен, ол Те Деумды соңғы алмастыру ретінде, кем дегенде, түрлі куәгерлердің куәліктеріне сәйкес, нұсқаға келісті. Биограф Геллерих Брукнерді және оның айналасын жеке таныған. Кейінгі биографтар Геллерихтің еңбегіне сүйенді, сондықтан кейінгі ұрпақтардың түсіндірмелері мен болжамдары кейде замандас мәлімдемелерге қарағанда дәл емес деп саналады. Замандас өмірбаяндар Брукнер симфонияның соңын фортепианода импровизациялаған, коданы нақты және жазбаша түрде бекітпегенін көрсетеді. Дәрігердің есебіне сәйкес, Брукнер симфонияның негізгі ойларын жазуға құштар емес еді, себебі ол әлсіз болған. Брукнер құралдық финал мен күшті фуганы аяқтау кезінде қайтыс болды. Фугада соңғы, толық оркестрленген ноталар кездеседі. Келесі беттер толық оркестрленбеген.

Карраганның аяқталуы (1983; 2003, 2006, 2007, 2010 және 2017 жылдары қайта қаралған)

Финалды дискке түсірудің алғашқы талпынысы 1983 жылы Уильям Карраган жасады (Брукнердің екінші симфониясын редакциялауда маңызды еңбек еткен). Бұл аяқталу 1984 жылғы қаңтарда Карнеги залында Моше Атцмонның жетекшілігімен Американдық симфониялық оркестрі тарапынан тұңғыш рет орындалды. Утрехт симфониялық оркестрінің Юбер Судант жетекшілік еткен еуропалық премьерасы (Утрехт, 1985 жылғы сәуір) алғаш рет жазылған (LP форматында). Содан кейін, бұл нұсқа Yoav Talmi және Осло филармониясымен CD-ге жазылды. Талмидің жазбасына Брукнер қалдырған фрагменттер де (Орел басылымы) енді, соның арқасында тыңдаушы редактордың қаншалықты болжам жасағанын өзі анықтай алады. 2003 жылғы қайта қарауды Джейсон Клейн Саратога симфониялық оркестрімен бірге жазды. 2006 жылғы қайта қарауды 内藤彰 Токио Жаңа қалалық оркестрімен бірге жазды. Бұл жазбада 1893 жылғы №2 триосы да бар (Карраган басылымы, 2006 ж.). 2007 жылғы қайта қарауды Уоррен Коэн мен Musica Nova Orchestra 2009 жылғы қарашада орындады. 2010 жылғы қайта қарауды Герд Шаллер мен Philharmonie Festiva жазды. Карраган 2017 жылы қосымша түзетулер енгізді. Младен Тарбук пен Хорватия радиосының симфониялық оркестрінің жазбасын Джон Беркинің сайтынан тыңдауға болады. Уильям Карраганның сөзіне сәйкес, Финалды өздігінен аяқтау үшін үш мақсатты ұстану керек: фрагменттердің адал көрсетілуі, көлденең және тік бағытта тиісті толықтырылуы, сондай-ақ оң және жеңіске апаратын аяқталу.

Жозефсонның аяқталуы (1992)

Финалдық нұсқасында Норс С. Джозефсон симфонияның бірінші және үшінші бөлімдерімен түрлі циклдік байланыстар жасайды. Ең бастысы, ол Брукнердің 8-ші симфониясында қолданған әдіске сілтеме жасайды. Джозефсон Брукнердің жасаған реттілігін де пайдаланады, ол коданың бір бөлігі деп саналады. Кодада ол экспозиция тақырыптарына сілтеме жасайды және материалды одан әрі дамытудан қанағаттанбайды. Адажиомен салыстырғанда, оның нұсқасында соңғы бөлімге көбірек мән берілмейді. Джозефсонның Джон Гиббонспен бірге Аархус симфониялық оркестрімен орындалған толықтырылған нұсқасы Danacord: CD DADOCD 754, 2014 жылы жарық көрді. Норс С. Джозефсон сондай-ақ реконструкция жасауды мақсат етеді және "Финалдық реконструкция" деп аталатын партитурасының алғы сөзінде былай деп жазады:

Летокарттың аяқталуы (2008)

2008 жылы бельгиялық органшы және композитор Себастьен Летокарт 2007–08 жылдары Финалды жаңадан аяқтады. Кодада ол Бесінші, Жетінші және Сегізінші симфониялардан мотивтерді, Трионың орталық бөлігін соңғы «Аллилуйя» ретінде, ал соңында Тоғызыншы симфонияның барлық төрт бөлімінен алынған төрт негізгі мотивтің үйлесімін қосты. Летокарттың аяқтаған нұсқасы, симфонияның алғашқы үш бөлігімен бірге, 2008 жылы француз дирижері Николя Кутон Будапешттің MAV симфониялық оркестрімен жазылды. Себастьен Летокарт өзінің түпкілікті нұсқасының CD-жазбасына қосымша мәтінде былай деп жазады:

Шаллердің аяқталуы (2015; қайта қаралған 2018)

Герд Шалер Брукнердің жазбаларына сүйене отырып, Тоғызыншы симфонияны өзінің жеке толықтырылған нұсқасын жасады. Ол, музыкадағы қалған бос орындарды мүмкіндігінше толтыру үшін, ең алғашқы эскиздерден бастап, барлық қолжетімді жобалық материалдарды ескерді. Брукнердің түпнұсқа қолжазбаларын пайдаланып, финалды 736 тактқа дейін жеткізді. Сонымен қатар, Шалер дирижерлік тәжірибесін пайдаланып, композитордың барлық он бір симфониясының толық циклын жаздыру арқылы Брукнердің композициялық әдістерін қолданып, мұрағаттық және қолжазба материалдарындағы жоқ элементтерді толықтыруға қол жеткізді. Нәтижесінде туған композиция, тіпті түпнұсқа материалдары толық жоқ бөлімдері де, Брукнер стиліне тән. Шалер Брукнердің ертерек эскиздеріндегі басты тақырыптың кең, драмалық қайталауын да жасайды. Кодада ол бірінші бөлімнің ашылу тақырыбын келтіреді, осылайша симфонияның басымен байланыс орнатады – бұл Брукнердің өзі симфонияларында (3- және 5-ші симфониялар) қолданған, ал одан бұрын Бетховенге дейін жететін цитаталау тәсілі. Коданың соңғы бөлігінде Шалер 2018 жылы жаңадан жарияланған қайта қараған басылымында Брукнердің басқа шығармаларынан алынған цитаталардан бас тартады. Шалер өзінің финалының нұсқасын алғаш рет 2016 жылдың 24 шілдесінде Эбрахтың аббат шіркеуінде «Филармония Фестивасымен» бірге Эбрах жазғы музыка фестивалі аясында орындады. 2018 жылдың наурыз айында Шалердің қайта қараған нұсқасы Ries and Erler баспасынан, Берлин қаласынан, Score No 51487, ISMN M 013 51487 8 нөмірімен жарық көрді. Шалер финалдың қайта қараған нұсқасын 2018 жылдың 22 шілдесінде Эбрахтың аббат шіркеуінде орындады. Бұл орындалу Profil CD PH18030 дискісінде жарияланды. Герд Шалер реконструкцияны өзіндік жұмыс ретінде мүмкін емес деп түсіндіреді:

Басқа да аяқталу жұмыстары

Хайнс Грейвсанде (1969): табылған үзінділердің қарапайым қосылуы. Эрнст Мэрцендорфер (1969): табылған үзінділерді пайдалана отырып, рапсодияның бір түрі. Бұл аяқталу композитор тарапынан 1970 жылдың 8 желтоқсанында Лейпцигтің Гроссе операсында Лейпциг радиосының симфониялық оркестрімен бірге орындалды. Маршалл Файн (1979). Бұл жоғалған деп есептелген аяқталу жақында табылды. Роберто Феррацца (2017). Бұл аяқталу Альфонсо Скараномен Таиланд филармониялық оркестрімен бірге 2022 жылдың 26 наурызында тұсаукесерге шығарылды. Басқа да әрекеттер жасалды, оның ішінде Жак Роландс (2003, қайта қарастырылған 2014), Кимиаки Танака (2020, қайта қарастырылған 2024) Антон Брукнер, №9 симфония, 2024 жылғы финал (қалпына келтірілген) нұсқасы және Мартин Бернхард (2022).

Соңғы эскиздерден алынған материалды қамтитын еркін композициялар

Питер Ян Марте (2006) финалдық эскиздерден материалдарды пайдалана отырып, еркін шығармалар жазды, ал Готтфрид фон Айнем (1971) «Брукнер диалогын» жасады.

Басылған басылымдар (алғашқы үш бөлім)

Брукнер өзінің Тоғызыншы симфониясын көп өңдемеді. Оның шығармасының көптеген нұсқалары және симфонияның аяқталмаған төртінші бөлігін аяқтауға жасалған әрекеттер жарияланды.

Лове басылымы (1903)

Бұл Тоғызыншы симфонияның алғаш рет жарық көрген басылымы болды. Бұл нұсқа туындының автор қайтыс болғаннан кейін өткен тұңғыш қойылымында орындалды және 1932 жылға дейін қол жетімді болған жалғыз нұсқа еді. Фердинанд Лёве симфонияға бірнеше рет рұқсатсыз өзгерістер енгізіп, іс жүзінде туындыны толығымен қайта жазды. Брукнердің оркестрлеуін, фразировкасын және динамикасын өзгертуден бөлек, Лёве Брукнердің қаулы дамыған гармонияларын, мысалы, Адажиодағы толық доминантты он үшінші аккордын да жеңілдетіп жіберді.

Орел басылымы (1934)

Бұл Брукнердің өзі қолмен жазған ноталарын қайта жазуға ұмтылған тұңғыш басылым болды. Ол 1932 жылы Мюнхен филармониясының Зигмунд фон Хаузеггер дирижерлігімен орындалған Лёве басылымынан кейін дереу тартылды. Бұл басылым екі жыл өткен соң (1934) «Gesamtausgabe» бағдарламасымен, мүмкін, өзгерістер енгізіліп, жарияланды.

Новак басылымы (1951)

Бұл 1934 жылғы Орел басылымының қайта басылымы. Бүгінде Новак басылымы ең көп қойылатын нұсқа болып табылады.

Кохр басылымы (2000)

Толық үш бөлімнен тұратын жаңа нұсқасы Николаус Харнонкорт, Саймон Ратл және Симона Янгпен жазылды. Ол бірнеше баспа қатесін түзетеді және редакциялық қиындықтарды кеңінен түсіндіреді. Кохрстың жеке сынды есебінде алғашқы үш бөлімнен көптеген көшірмелер бар. Оған концерттік орындауға арналған екі ертерек трионың нұсқасы да кіреді.

Музыкалық парақ

Антон Брукнер: Симфония № 9 ре минор, Universal Edition меншігі, Вена. Эрнст Юленбург, Лейпциг (№ 67) кітабының басылымы. Альфред Орел: "Тоғызыншы симфонияның эскиздері мен жобалары". Anton Bruckner Gesamtausgabe, 9-томға қосымша, 1934 жыл. Леопольд Новак (ред.): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор. Вена музыкалық ғылыми баспасы, 1951 жыл. Антон Брукнер: Симфония № 9 ре (1894 жылғы түпнұсқа нұсқасы, Хаас және Орел редакциясы). "Лакс" музыка кітапханасы (#05148). Антон Брукнер: Симфония № 9 ре минор, Роберт Хаас, Альфред Орел, 1894 жылғы нұсқа. "Die Klassiker", Вена. Бенджамин Гуннар Кохрс (ред.): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор (1-бөлім – Скерцо және Трио – Адажио), Альфред Орел және Леопольд Новак еңбектерін ескере отырып, жаңа сындық басылым, партитура және дауыстар. Вена, 2000 жыл. Бенджамин Гуннар Кохрс (ред.): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор (1-бөлім – Скерцо және Трио – Адажио), жаңа басылымға сындық есеп. Вена, 2001 жыл. Бенджамин Гуннар Кохрс (ред.): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор, Скерцо және Трио, 2-бөлімге арналған зерттеу жинағы. Вена, 1998 жыл. Бенджамин Гуннар Кохрс (ред.): Антон Брукнер, IX. Симфонияға жататын 2 аяқталмаған Трио, орындау нұсқасы, партитура, сындық түсініктемелер мен дауыстар қоса. Вена, 1998 жыл. Норс С. Джозефсон (редактор): Антон Брукнер, 9-симфонияның финалы, Норс С. Джозефсон қосымшалары, нота (DIN A4), 162 бет, Carus Verlag, Штутгарт, 2007 жыл, № 40.588/00. Джон А. Филлипс (редактор): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор, Финал (аяқталмаған), сақталған көздер бойынша автографтық партитураны қайта құру. Зерттеу партитурасы, Вена, 1994/99 жылдар. Джон А. Филлипс (редактор): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор, Финал (аяқталмаған), алынған көздер бойынша автографты қайта құру, фрагменттерді құжаттау, партитура, түсініктемелер мен дауыстар қоса. Вена, 1999/2001 жылдар. Джон А. Филлипс (редактор): Антон Брукнер, IX. Симфония ре минор, Финал (аяқталмаған), барлық автографтық нота беттерінің факсимиле басылымы. Вена, 1996 жыл. Никола Самале, Джон А. Филлипс, Бенджамин Гуннар Кохрс (редактор): Антон Брукнер: IX. Симфония ре минор, Финал. Самале, Филлипс, Кохрс, Мазука толықтырылған орындау нұсқасы. Жаңа басылым, сындық түсініктемелермен (нем. / ағыл.), Бенджамин Гуннар Кохрс. Мюнхен, 2005 жыл / соңғы түзетілген қайта басылым, 2012 жыл, Repertoire Explorer зерттеу партитурасы 444. Герд Шаллер (редактор): Антон Брукнер, Тоғызыншы симфония ре минор, IV-бөлім, түпнұсқа көздерден толықтырылып, Герд Шаллер толықтырған, кең талдамалық түсініктемелермен қайта қаралып жаңартылған басылым, мәтін (неміс және ағылшын тілдерінде) (87 бет), партитура (120 бет), ISMN M 013 51487 8, Ries & Erler, Берлин, 2018 жыл, № 51487 партитурасы. Антон Брукнер, Нона Симфония, Финал, Роберто Ферраццаның редакциясымен толықтырылған, Рим, BetMultimedia, 2017 жыл (I-том: филологиялық нұсқа, қосымшадағы ескертулермен; II-том: орындаушы нұсқасы).

Anton Bruckner: Symphonie No. 9 D Moll, Eigentum der Universal Edition, Vienna. Ernst Eulenburg, Leipzig (No. 67)
Alfred Orel: Entwürfe und Skizzen zur Neunten Sinfonie. Sonderdruck zu Band 9 der Anton Bruckner Gesamtausgabe, 1934
Leopold Nowak (ed. ): Anton Bruckner, IX. Symphonie d Moll. Musikwissenschaftlicher Verlag Vienna, 1951. Anton Bruckner: Symphony No. 9 in d (Original version 1894, ed. by Haas und Orel.). Luck's Music Library (#05148). Anton Bruckner: Symphonie Nr. 9 d Moll, Robert Haas, Alfred Orel, Fassung 1894. "Die Klassiker" Vienna. Benjamin Gunnar Cohrs (ed. ): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll (1. Satz – Scherzo & Trio – Adagio), kritische Neuausgabe unter Berücksichtigung der Arbeiten von Alfred Orel und Leopold Nowak, Partitur und Stimmen. Vienna 2000. Benjamin Gunnar Cohrs (ed. ): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll (1. Satz – Scherzo & Trio – Adagio), kritischer Bericht zur Neuausgabe. Vienna 2001. Benjamin Gunnar Cohrs (ed. ): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll, Scherzo & Trio, Studienband zum 2. Satz. Vienna 1998. Benjamin Gunnar Cohrs (ed. ): Anton Bruckner, 2 nachgelassene Trios zur IX. Symphonie d moll, Aufführungsfassung, Partitur incl. kritischer Kommentar und Stimmen. Vienna 1998. Nors S. Josephson (editor): Anton Bruckner, Finale zur 9. Sinfonie, Ergänzungen von Nors S. Josephson, score (DIN A4), 162 pages, Carus Verlag, Stuttgart, 2007, No 40.588/00. John A. Phillips (editor): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll, Finale (unfinished), Rekonstruktion der Autograph Partitur nach den erhaltenen Quellen. study score, Vienna 1994/99. John A. Phillips (editor): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll, Finale (unfinished), Rekonstruktion der Autograph Partitur nach den erhaltenen Quellen, Dokumentation des Fragments, Partitur einschl. Kommentar und Stimmen. Vienna 1999/2001. John A. Phillips (editor): Anton Bruckner, IX. Symphonie d moll, Finale (unfinished), Faksimile Ausgabe sämtlicher autographen Notenseiten. Vienna 1996. Nicola Samale, John A. Phillips, fr, Benjamin Gunnar Cohrs (editor): Anton Bruckner: IX. Symphonie d moll, Finale. Vervollständigte Aufführungsfassung Samale Phillips Cohrs Mazzuca. Neuausgabe mit kritischem Kommentar, New edition with critical comment (dt./engl.) by Benjamin Gunnar Cohrs. München 2005/Letztmalig revidierter Nachdruck 2012, Repertoire Explorer Study Score 444. Gerd Schaller (editor): Anton Bruckner, Neunte Symphonie d Moll IV. Satz, Supplemented from original sources and completed by Gerd Schaller, revised edition with extensive analytical comments, text (in German and English) (87 pages), score (120 pages), ISMN M 013 51487 8, Ries & Erler, Berlin 2018, score No 51487. Anton Bruckner, Nona Sinfonia, Finale, integrazioni a cura di Roberto Ferrazza, Rome, BetMultimedia, 2017 (vol. I: versione filologica, con note in appendice; vol. II: versione esecutiva)

Толық симфонияның дискографиясы

Төртінші бөлімнің аяқталу жазбалары әдетте алғашқы үш бөлімнің Новак немесе Корс басылымымен біріктіріледі. Орел немесе Новак нұсқасының жаздырылуы орташа есеппен 65 минутқа созылады, бірақ Карл Шурихт сияқты жылдам дирижер оны 56 минутқа дейін қысқарта алады. Үш аяқталған бөлімнің ең көне толық орындалуы (жазбада сақталған) – Отто Клемперердің 1934 жылғы Нью-Йорк филармониясымен жасаған орындауы. Алғашқы коммерциялық жазбаны 1938 жылы Зигмунд фон Хаузеггер Мюнхен филармониясымен HMV үшін жасады. Екі жазбада да Орел басылымы қолданылған. Ловедің апокрифтік нұсқасы Ханс Кнапертсбуш пен Ф. Чарльз Адлердің LP дисктерінің қайта жазылған нұсқаларында қол жетімді. Бұл жазбалар 51 минутқа дейін созылуы мүмкін. Орел нұсқасының ең алғашқы жазбалары – 1943 жылы Освальд Кабастаның Мюнхен филармониясымен "Музыка және өнер" лейблі үшін жасаған тікелей эфирдегі орындауы, және 1944 жылы Вильгельм Фуртвенглердің Берлин филармониясымен студияда жасаған орындауы (бірнеше лейблдер). Бруно Уолтердің 1959 жылы Sony/CBS үшін Колумбия симфониялық оркестрімен студияда жазғаннан кейін Новак нұсқасы басымдыққа ие болды. Соңғы Орел нұсқасының жазбасы – 1991 жылы Даниэль Баренбоймның Берлин филармониясымен "Teldec" үшін жасаған тікелей эфирдегі орындауы. Николаус Харнонкорт пен Вена филармониясы 2003 жылы BMG/RCA үшін Тоғызыншы симфонияны (Корс басылымы) және Финал фрагментін (кода эскиздерісіз) жазды. "Bruckner unknown" (PR 91250, 2013) дискісінде Рикардо Луна Scherzo, Трионың үш нұсқасын (жеке басылымы) және кода эскиздерімен Финал фрагментін жазды.