Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шындыққа ұқсастық
Resemblance to reality
Философияда, верисимилитү (немесе шындыққа жақындық) – кейбір тұжырымдардың басқа тұжырымдарға қарағанда шындыққа жақын болу мүмкіндігі туралы ұғым. Верисимилитү мәселесі – бір жалған теорияның екінші жалған теориядан шындыққа жақын болуы үшін не қажет екенін анықтау мәселесі. Бұл мәселе Карл Поппердің философиясында орталық рөл атқарды, себебі Поппер ғылыми зерттеудің мақсаты – шындық екенін алғашқылардың бірі болып бекітті, сонымен қатар ғылым тарихындағы ең маңызды ғылыми теориялардың көпшілігі, қатаң айтқанда, жалған екенін мойындады. Егер осы жалған теориялардың ұзақ тізбегі шындыққа қол жеткізу мақсатындағы прогреске жатса, онда кем дегенде бір жалған теорияның басқаларына қарағанда шындыққа жақынырақ болуы мүмкін.
In philosophy, verisimilitude (or truthlikeness) is the notion that some propositions are closer to being true than other propositions. The problem of verisimilitude is the problem of articulating what it takes for one false theory to be closer to the truth than another false theory. This problem was central to the philosophy of Karl Popper, largely because Popper was among the first to affirm that truth is the aim of scientific inquiry while acknowledging that most of the greatest scientific theories in the history of science are, strictly speaking, false. If this long string of purportedly false theories is to constitute progress with respect to the goal of truth, then it must be at least possible for one false theory to be closer to the truth than others.
Карл Поппер
Поппердің шындыққа ұқсастығының ресми анықтамасы 1974 жылдан бастап Павел Тичи, Джон Генри Харрис және Дэвид Миллер тарапынан сынға алынды. Олар Поппердің анықтамасының күтпеген салдары бар екенін айтты: ешқандай жалған теория басқа бір жалған теориядан шындыққа жақын болмайды. Поппер өзі былай деді: "Мен анықтамамды сынға алған сәттен кейін бірнеше минут ішінде оны қабылдадым, бұл қателікті бұрын қалай байқамағанымды ойладым". Осы нәтиже шындыққа қадам жасаудың мүмкін еместігін жоққа шығаратын шындыққа ұқсастықтың жаңа түсіндіруін іздеуге әкелді.
Popper's formal definition of verisimilitude was challenged since 1974 by Pavel Tichý, John Henry Harris, and David Miller, who argued that Popper's definition has an unintended consequence: that no false theory can be closer to the truth than another. Popper himself stated: "I accepted the criticism of my definition within minutes of its presentation, wondering why I had not seen the mistake before." This result gave rise to a search for an account of verisimilitude that did not deem progress towards the truth an impossibility.
Попперден кейінгі теориялар
Дэвид Миллер мен Тео Куйперс ұсынған теориялар Поппердің тәсіліне негізделеді, бұл шындыққа ұқсастықтың шындық факторы мен мазмұн факторының функциясы екендігі түсінігімен басшылық жасалады. Басқалары (мысалы, де және де бірлесіп ұсынған, Мортенсеннің және Кен Геместің жұмыстары) да Поппердің тәсілінен шабыттанған, бірақ Поппердің ұсынысының кемшілігін оның мазмұны немесе салдары туралы тым кең көзқарасында көреді, оның орнына шындыққа жақындауға үлес қосатын салдарлар техникалық тұрғыдан "маңызды" болуы керек деп санайды. Тағы бір көзқарас (бұрын Tichý және fi ұсынған, ал әсіресе Ilkka Niiniluoto және Graham Oddie дамытқан) шындыққа ұқсастықты әдеби мағынада қабылдайды, яғни ұйғарымның шындыққа ұқсастығы – ұйғарымның дұрыс болуы мүмкін болатын мүмкін әлемдердің нақты әлемге жалпы ұқсастығының функциясы. Джаньякомо Герла нүктесіз метрикалық кеңістік ұғымын қолдануға тырысады. Қазіргі талқылауда осы тұжырымға қатысты әртүрлі көзқарастардың үйлесімділігі немесе үйлесімділік деңгейі күмәндануда.
Theories proposed by David Miller and by Theo Kuipers build on Popper's approach, guided by the notion that truthlikeness is a function of a truth factor and a content factor. Others (e. g. those advanced by de in collaboration with de, by Mortensen, and by Ken Gemes) are also inspired by Popper's approach but locate what they believe to be the error of Popper's proposal in his overly generous notion of content, or consequence, proposing instead that the consequences that contribute to closeness to truth must be, in a technical sense, "relevant". A different approach (already proposed by Tichý and fi and developed especially by Ilkka Niiniluoto and Graham Oddie) takes the "likeness" in truthlikeness literally, holding that a proposition's likeness to the truth is a function of the overall likeness to the actual world of the possible worlds in which the proposition would be true. An attempt to use the notion of point free metric space is proposed by Giangiacomo Gerla. There is currently a debate about whether or to what extent these different approaches to the concept are compatible.