Кіріспе

3 және 4 ғасырдағы кипрлік әулие Спиридон (грекше: Ἅγιος Σπυρίδων; шамамен 270 – 348 жылдары) – шығыс және батыс христиандық дәстүрлерде құрметке ие қасиетті тұлға.

Өмір

Спиридон Кипрдің Аскея қаласында дүниеге келген. Ол қойшы болып жұмыс істеді және ұлы ықыласымен танымал болды. Ол үйленді және Айрин есімді бір қызы болды. Әйелі қайтыс болған соң, Спиридон монастырьға, ал қызы – әйелдер монастырына кірді. Спиридон ақыры Ларнака ауданындағы Тримифус (қазіргі Треметузия) епархиясының епископы болды. Ол 325 жылы Никеяда өткен Бірінші Экуменикалық кеңеске қатысты, онда Арий және оның ізбасарларының діни дәлелдеріне қарсы күресте маңызды рөл атқарды. Ол бір топ мұсылман дінінің адамынан христиандыққа көшкен философты, бір ғана нәрседен (мысалы, тостағаннан) үш бөлек нәрсе (от, су және саз) қалай құралатынын көрсету арқылы сендірді деп айтылады; бұл христиандық Үштік туралы ілімнің метафорасы еді. Спиридон сөйлеп болғаннан кейін, тостаған керемет түрде жанып, жерге су тамды және оның қолында тек шаң қалды (кейбір деректерде оның қолында кірпіш болған делінеді). Кеңестен кейін Спиридон Тримифустағы епархиясына оралды. Кейіннен император Максиминнің қуғыны кезінде ол жағдайдан түсіп қалды, бірақ қарттық шағында бейбіт өмір сүрді. Спиридон Византия әдебиетінде кең танымал болды. Оның шәкірті Трифиллиос оған арналған өлең жазған, алайда ол қазір жоғалып кеткен. Бұл өлең 7 ғасырдағы екі өмірбаянға әсер етті, біреуі Пафостық Феодор (шамамен 655 ж.) жазған, екіншісі Леонтий Неаполис жазған болуы мүмкін. Алғашқысын Симеон Метафраст пайдаланған. Араб және грузин агиографиялары да сақталған.

Ескерткіштер

650 жылдары арабтар Кипрді жаулағанда Спиридонның денесі қазылып алынып Константинопольге жеткізілді. Оның денесі бүлінбегені анықталды және ішінде "патшалық өсімдік" саналатын базилик бұтағы болды, екеуі де оның қасиеттілігіне құдайдың растауының белгісі ретінде қарастырылды. 1453 жылы Константинополь Осман империясының қолға түскенде, Спиридонның қабірлік қалдықтары тағы бір рет көшірілді; бұл жолы Калохаретис (Καλοχαιρέτης) есімді корфулық монах арқылы Корфу аралына жеткізілді, олар бүгінгі күнге дейін Спиридон шіркеуінде сақталып тұр. Қабірлік қалдықтары әрбір Маслихат жексенбісінде және басқа да ерекше жағдайларда, сенімділердің құрметі үшін шерумен шығарылады. Корфу филармониясының барлық ұйымдары, соның ішінде Корфу филармониялық қоғамы осы салтанатты шараларға қатысады. Оның оң қолының қабірлік қалдықтары Римде, Санта-Мария-ин-Валличелла шіркеуінде орналасқан, оны Рим папасы VIII Климент Сент-Филипп Нери ораториясының кардиналы Чезаре Барониоға сыйға берген. 1986 жылға дейін ол жерде қалды, содан кейін Спиридонның оң қолы Керкираға қайтарылды.

Қамқоршы қасиетті

Спиридон - құмырашылардың қасиетті қамқоршысы (жоғарыда айтылған сынықтардың кереметінен) және Корфу аралының қасиетті қамқоршысы. Ол онда "Αγιος Σπυρίδων ο πολιούχος", "Қаланы қорғаушы Әулие Спиридон" деп аталады, себебі ол аралдан обаны (жұқпалы ауруды) қуып шығарған. Ол сонымен қатар Пирей қаласының да қасиетті қамқоршысы, онда ол жыл сайын 12 желтоқсанда тойланады және құрметтеледі.

Корфу

Сенушілердің айтуынша, аралдан шығып бара жатқан оба, ескі цитадельдің (Палаио Фрурио) бекініс тастарының бірін сызып, қуылғанына деген ашуын білдірген. Бұл сызық әлі күнге дейін келушілерге көрсетіледі. Спиридонның 1716 жылы Корфуды екінші рет қоршау кезінде аралды құтқарғаны да айтылады. Ол кезде Ұлы сұлтан Ахмет III басқарған түрік әскері мен теңіз күштері Корфуға қарсы Бутринтода пайда болды. 8 шілдеде 33 000 сарбаз тасыған түрік флоты Бутринтодан Корфуға келді және сол күні Ипсоста жағажайға қонды, Венеция флоты Корфу бұғазында түрік флотына кездесіп, оны келесі теңіз шайқасында жеңді. 19 шілдеде түрік әскері қала төбелеріне жетіп, қаланы қоршауға алды. Қайта-қайта сәтсіз әрекеттер мен ауыр шайқастардан кейін түріктер 22 күнге созылған қоршаудан бас тартуға мәжбүр болды. Түрік әскері арасында кейбір сарбаздары Спиридонды жалынды шаммен оларды қорқытып тұрған монах ретінде көргені туралы әңгімелер тарады, бұл олардың үрейін арттырды. Осылайша, Осман империясына қарсы бұл жеңіс, аралды османдықтарға қарсы қаһарлы түрде қорғауға басшылық еткен граф Шуленбургтің еңбегімен қатар, Спиридонның керемет араласуына да байланысты деп есептелді. Жеңіске толы шайқастан кейін Венеция Шюленбург пен корфиоттарды аралды табысты қорғағаны үшін марапаттады. Ұлы композитор Вивальдиге жеңісті тойлау үшін "Юдитха триумфанс" операсын жазу тапсырылды.

Мереке күні

Спиридонның аралды қорғаудағы рөлін мойындаған Венеция, осы оқиғаны еске алу үшін жыл сайын 11 тамызда "Спиридон литаниясын" заңмен бекітті. Оның мерекесі Шығыста Ұлы оразаға дейінгі сенбі күні ("Cheesefare Saturday") және 12 желтоқсанда тойланады. Дәстүрлі Юлиан күнтізбесін ұстанатын Шығыс шіркеулері үшін 12 желтоқсан қазіргі Григориан күнтізбесі бойынша 25 желтоқсанға сәйкес келеді. Ал Батыста оны 14 желтоқсанда еске алады.

Басқа

Спиридон Толстой отбасының қасиетті қамқоршысы есебінде танымал. Андрей Толстой (15 ғасыр шамасында) Спиридонды отбасының қасиеттісі етіп таңдады және ол екі тармақ отбасында да осылай сақталды. Мәскеудің Ұлы князі Василий II (1425–1462) Андрейге қасиеттінің реликвиялары салынған алтын крест сыйлаған деседі. Бұл реликвия қазірге дейін сақталып, Толстой отбасының ең үлкен мүшесі, қазіргі Николай Толстойдың қолында.