Кіріспе
1930 жылы Агата Кристидің «Мисс Марпл» романы «Викаридждегі кісі өлтіру» – британдық жазушы Агата Кристидің детективтік туындысы. Алғаш рет 1930 жылы қазанда Ұлыбританияда «Collins Crime Club» және АҚШ-та «Dodd, Mead and Company» баспаларында жарық көрді. Ұлыбританиядағы басылымның бағасы жеті шиллинг және алты пенс болды.
The Murder at the Vicarage is a work of detective fiction by British writer Agatha Christie, first published in the UK by the Collins Crime Club in October 1930 and in the US by Dodd, Mead and Company later in the same year. The UK edition retailed at seven shillings and sixpence
The review of the novel in The New York Times Book Review of 30 November 1930 begins, "The talented Miss Christie is far from being at her best in her latest mystery story. It will add little to her eminence in the field of detective fiction." The review went on to say that, "the local sisterhood of spinsters is introduced with much gossip and click clack. A bit of this goes a long way and the average reader is apt to grow weary of it all, particularly of the amiable Miss Marple, who is sleuth in chief of the affair." The reviewer summarised the set up of the plot and concluded, "The solution is a distinct anti climax." H. C. O'Neill in The Observer of 12 December 1930, said that, "here is a straightforward story which very pleasantly draws a number of red herrings across the docile reader's path. There is a distinct originality in her new expedient for keeping the secret. She discloses it at the outset, turns it inside out, apparently proves that the solution cannot be true, and so produces an atmosphere of bewilderment." In the Daily Express of 16 October 1930, Harold Nicolson said, "I have read better works by Agatha Christie, but that does not mean that this last book is not more cheerful, more amusing, and more seductive than the generality of detective novels." In a short review dated 15 October 1930, the Daily Mirror review declared: "Bafflement is well sustained." Robert Barnard wrote sixty years later that the novel is "Our first glimpse of St Mary Mead, a hotbed of burglary, impersonation, adultery and ultimately murder. What is it precisely that people find so cosy about such stories?" He found the resolution a bit hard to believe, yet the story is more appealing to readers of 1990 than to those in 1930. "The solution boggles the mind somewhat, but there are too many incidental pleasures to complain, and the strong dose of vinegar in this first sketch of Miss Marple is more to modern taste than the touch of syrup in later presentations." Christie herself later wrote: "Reading Murder at the Vicarage now, I am not so pleased with it as I was at the time. It has, I think, far too many characters, and too many sub plots. But at any rate the main plot is sound."
1930 жылғы 30 қарашада «Нью-Йорк Таймс» газетінің кітап туралы рецензиясында былай делінген: «Дарынды Мисс Кристи өзінің соңғы детективтік әңгімесіндегі ең жақсы деңгейде емес. Бұл оның детективтер саласындағы беделін арттырмайды». Рецензияда әрі қарай: «Жергілікті тоқымалар қауымы көптеген әңгіме-дүкенмен таныстырылады. Мұндай әңгімелердің әсері ұзаққа соқпайды және орташа оқырман, әсіресе сүйкімді Мисс Марпл, бұл істің бас тергеушісі ретінде, олардан тез жалықады». Рецензент сюжеттің негізгі мазмұнын қысқаша баяндап, «шешім – нағыз антиклимакс» деген қорытынды жасады. 1930 жылғы 12 желтоқсанда «The Observer» газетінде Х.С. О’Нилл: «Бұл өте түзу мазмұнды әңгіме, ол мойынсұнғыш оқырманның жолында көптеген жалған иелерді тартымды түрде көрсетіп береді. Оның құпияны сақтау үшін жаңа тәсілі ерекше. Ол оны бастапқыда ашып, оны кері бұрып, шешімнің дұрыс болмайтынын дәлелдейді, соның салдарынан оқырманды қыңырқалды етеді» деді. 1930 жылғы 16 қазанда жарық көрген «Daily Express» газетінде Гарольд Николсон: «Мен Агата Кристидің жақсы туындыларын оқығанмын, бірақ бұл соңғы кітабы да детективтік романдардың көпшілігінен гөрі көңілді, қызықты және тартымды емес дегенді білдірмейді» деді. 1930 жылғы 15 қазанда жарық көрген «Daily Mirror» газетінің қысқа рецензиясында: «Аң-таңға түсу ұзақ сақталады» делінген. Роберт Барнард алпыс жылдан кейін роман туралы: «Біздің Сент-Мэри Мидке деген алғашқы көзқарасымыз – бұл ұрлық, жалған өмір, неке бұзу және соңында кісі өлтіру ошағы. Адамдар осындай әңгімелерден неге соншалықты ләззат алады?» деп жазды. Ол шешімге сену қиын екенін айтты, бірақ бұл оқиға 1930 жылғы оқырманға қарағанда 1990 жылғы оқырманға көбірек ұнайды. «Шешім ойды қатты алаңдатады, бірақ шағымдануға жеткілікті түрлі қызықты жайттар бар, және Мисс Марплдың бұл алғашқы суретіндегі сірке суының күшті дозасы кейінгі нұсқаларындағы қантты сироптан қазіргі заманғы талғамға көбірек сай келеді». Кристи өзі кейінірек: «Қазір «Викаридждегі кісі өлтіру» романын оқысам, бұл маған сол кездегідей ұнамайды. Менің ойымша, онда тым көп кейіпкерлер және тым көп қосымша сюжеттер бар. Бірақ, десе де, негізгі сюжеті дұрыс» деп жазды.
The Murder at the Vicarage is a work of detective fiction by British writer Agatha Christie, first published in the UK by the Collins Crime Club in October 1930 and in the US by Dodd, Mead and Company later in the same year. The UK edition retailed at seven shillings and sixpence
The review of the novel in The New York Times Book Review of 30 November 1930 begins, "The talented Miss Christie is far from being at her best in her latest mystery story. It will add little to her eminence in the field of detective fiction." The review went on to say that, "the local sisterhood of spinsters is introduced with much gossip and click clack. A bit of this goes a long way and the average reader is apt to grow weary of it all, particularly of the amiable Miss Marple, who is sleuth in chief of the affair." The reviewer summarised the set up of the plot and concluded, "The solution is a distinct anti climax." H. C. O'Neill in The Observer of 12 December 1930, said that, "here is a straightforward story which very pleasantly draws a number of red herrings across the docile reader's path. There is a distinct originality in her new expedient for keeping the secret. She discloses it at the outset, turns it inside out, apparently proves that the solution cannot be true, and so produces an atmosphere of bewilderment." In the Daily Express of 16 October 1930, Harold Nicolson said, "I have read better works by Agatha Christie, but that does not mean that this last book is not more cheerful, more amusing, and more seductive than the generality of detective novels." In a short review dated 15 October 1930, the Daily Mirror review declared: "Bafflement is well sustained." Robert Barnard wrote sixty years later that the novel is "Our first glimpse of St Mary Mead, a hotbed of burglary, impersonation, adultery and ultimately murder. What is it precisely that people find so cosy about such stories?" He found the resolution a bit hard to believe, yet the story is more appealing to readers of 1990 than to those in 1930. "The solution boggles the mind somewhat, but there are too many incidental pleasures to complain, and the strong dose of vinegar in this first sketch of Miss Marple is more to modern taste than the touch of syrup in later presentations." Christie herself later wrote: "Reading Murder at the Vicarage now, I am not so pleased with it as I was at the time. It has, I think, far too many characters, and too many sub plots. But at any rate the main plot is sound."
Басқа романдағы сілтемелер
Бұл романда алғаш рет пайда болған викарий және оның әйелі Леонард пен Гризельда Клемент Мисс Марпл әңгімелерінде де кейіннен көрінді. Атап айтқанда, олар "Кітапханадағы дене" (1942) романында, сондай-ақ Слэк пен Мелчетпен бірге, "Паддингтоннан 4.50" (1957) романында да кездеседі. Мисс Марпл кейіпкері алғаш рет 1927 жылдың желтоқсанынан бастап журналдарда жарияланған қысқа әңгімелерде пайда болған. Бұл бұрынғы әңгімелер 1932 жылы "Он үш мәселе" атты кітапқа жинақталды.
Викаридждегі кісі өлтіру (1949 жылғы пьеса)
1949 жылы оқиға Мои Чарльз бен Барбара Тойдың пьесасына бейімделді, ол 1949 жылғы 16 желтоқсанда Плейхаус театрында сахнаға шықты. Мисс Марпл рөлін сол кезде 35 жасқа толмаған Барбара Муллен сомдады.
Британдық бейімделулер
Би-би-си кітапты алғаш рет 1986 жылғы 25 желтоқсанда Джоан Хиксонның Мисс Марпл, Пол Эддингтонның викарий және Поли Адамстың Энн Протеро рөлінде сомдауымен фильмге бейімдеді. Адаптация, негізінен, төрт маңызды айырмашылықпен түпнұсқа романға өте жақын болды: кісі өлтірушіні әшкерелейтін тұзақ тағы бір кісі өлтіру әрекетімен ауыстырылды, Деннис, доктор Стоун және Гладис Крам кейіпкерлері алынып тасталды, Билл Арчер кісі өлтіру кезінде ас үйде болды, ал Энн сотталудың орнына өкінішпен өз-өзіне қол жұмсады. 2004 жылы бұл адаптация ITV телеарнасында Гранада теледидарының түсірілімінде Джеральдин МакЭван Мисс Марпл, Тим МакИннерни викарий, Дерек Якоби полковник Протеро және Джанет МакТир Энн рөлінде қайта ұсынылды. Бұл нұсқада доктор Стоун мен Гладис Крам кейіпкерлері жойылды, олардың орнына егде жастағы француз профессоры Дюфос және оның немересі Хелен енгізілді. Басқа өзгерістерге Мисс Уэзерби кейіпкерін жою, миссис Прайс Ридлидің есімін Мартадан Марджориге өзгерту, Билл Арчердің атын Фрэнк Таррентке ауыстыру, жалған оқ атуды екі түтікті мылтықпен атуға өзгерту және полковник француз қарсылық қозғалысынан 10 000 франк ұрлаған сюжеттік желі қосылды, бұл бір агенттің өліміне әкелді. Кітаптан екі маңызды айырмашылық – Мисс Марплдың Энннің жақын досы ретінде бейнеленуі және 1915 жылғы желтоқсанға жасалған бірнеше флешбектер, онда жас Мисс Марпл (Джули Кокс сомдады) үйленген солдатпен махаббатқа түскен. Екі нұсқада да викарийдің рөлі азайтылды және ол тергеуге қатыспайды, себебі фильмде оның баяндаушы ретінде қатысуы қажет болмады.
Француздық бейімдеу
Роман 2016 жылы француз телесериалы "Агата Кристидің кішкентай қылмыстары" сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді.
Радионы бейімдеу
Кітап Майкл Бэйкуэлл тарапынан радиоға бейімделді, онда Джун Уитфилд Мисс Марпл рөлін, Фрэнсис Мэтьюс Рев. Леонард Клемент рөлін, ал Имельда Стаунтон Гриссельда Клемент рөлін сомдады. Бұл бейімделу алғаш рет 1993 жылы BBC арнасында эфирге шықты.
Графикалық романның бейімделуі
"Викарийдегі кісі өлтіру" романы 2008 жылдың 20 мамырында HarperCollins баспасынан "Норма" (Норберт Морандьер) бейімдеп, суреттеген графикалық роман түрінде жарық көрді. Бұл 2005 жылы Францияда Emmanuel Proust éditions баспасынан алғаш жарық көрген және "L'Affaire Prothéroe" деген атпен шыққан нұсқасынан аударылды.