Нидерланды Ұлттық кітапханасы

Кіріспе

Нидерландтың Ұлттық кітапханасы

Нидерландтың Корольдік кітапханасы (Нидерланд тілінде: Koninklijke Bibliotheek немесе KB; Корольдік кітапхана) – 1798 жылы құрылған, Гаага қаласында орналасқан Нидерландтың ұлттық кітапханасы. KB Нидерландта және Нидерландқа қатысты жарияланған барлық материалдарды жинақтайды, орта ғасырлық әдебиеттен бастап қазіргі басылымдарға дейін. Қоймаларда 7 миллионға жуық басылым сақталады, оның ішінде кітаптар, газеттер, журналдар және карталар бар. KB ұлттық онлайн кітапхана (электрондық кітаптар мен аудиокітаптармен), Delpher (миллиондаған цифрлықтандырылған беттер) және The Memory (шамамен 800 000 сурет) сияқты цифрлық қызметтер ұсынады. 2015 жылдан бері KB қоғамдық кітапханалар желісін үйлестіруші рөл атқарып келеді. KB-ның бұрынғы голланд интернет-провайдері XS4ALL-да сақталған веб-сайттар жинағы ЮНЕСКО-ның «Әлемдік құжаттық мұра» тізіміне енген. Бұл мәртебеге ие болған әлемдегі алғашқы веб-жинақ.

Тарих

Ұлттық кітапхана құру бастамасын 1798 жылғы 17 тамызда өкіл Альберт Ян Вербек ұсынды. Жинақ Вильгельм V-нің тәркіленген кітап жинағының негізінде құрылатын болды. Кітапхана сол жылдың 8 қарашасында ресми түрде Nationale Bibliotheek (Ұлттық кітапхана) деп аталды, себебі өкілдер комитеті сол күні ұлттық кітапхана құруды ұсынған еді. Ұлттық кітапханаға бастапқыда тек Өкілді органның мүшелері ғана кіре алатын. Король Луи Бонапарт 1806 жылы ұлттық кітапханаға "Royal" атағын берді. Наполеон Бонапарт Корольдік кітапхананы Гаагаға меншік ретінде көшірді, сонымен қатар Париждегі Императорлық кітапханаға Корольдік кітапханадан жарияланымдарды иемденуге рұқсат берді. 1815 жылы Нидерланды королі Вильгельм I патшалық жарлық арқылы "Корольдік кітапхана" (нидерл. Koninklijke Bibliotheek) атауын бекітті. 1982 жылдан бастап, жаңа ғимарат ашылғаннан кейін ол Нидерландының Ұлттық кітапханасы ретінде танылды. 1996 жылы мекеме мемлекеттің "Тәуелсіз әкімшілік органы" мәртебесін алды, бірақ оны Білім, мәдениет және ғылым министрлігі қаржыландырады. 2014 жылғы 18 қарашада Wsob (Халық кітапханалары жүйесі туралы заң немесе "Кітапхана заңы") қабылданды. Заң 2015 жылғы 1 қаңтардан күшіне енді және осы сәттен бастап кітапхана саласынан төрт ұйым Koninklijke Bibliotheek деген атпен бірікті. Бұл ұйымдар – қоғамдық кітапханалар секторы институты (SIOB), Bibliotheek.nl қоры (BNL), Нидерланд әдебиетінің цифрлық кітапханасы (DBNL) және Koninklijke Bibliotheek (KB). 2020 жылы атауы "КБ, ұлттық кітапхана" деп өзгертілді.

Тапсырмалар

KB-нің негізгі міндеті – Нидерландының баспа мұрасын (соңғы заманғы цифрлық түрлерін қоса алғанда) жинау, тізімдеу, сақтау және қолжетімді ету, соның арқасында Нидерландыдағы әрбір адамға оқуға, білім алуға және зерттеу жүргізуге мүмкіндік беру. Сонымен қатар, ол «Қоғамдық кітапханалар туралы заңға» (WSOB) сәйкес қоғамдық кітапханалар жүйесін басқару және үйлестіруге жауапты. KB (мемлекеттік) кітапханалар желісімен бірлесіп ұлттық цифрлық кітапхананы құрып жатыр.

Жинақ

KB-нің ескі жинақтарында гуманитарлық ғылымдар басым болған, голланд тарихы, тілі және мәдениетіне ерекше назар берілген. Алайда, 1974 жылдан бастап нақты және әлеуметтік ғылымдар саласындағы барлық жарияланымдар «Нидерланд жарияланымдарының сақтау орны» (Depot van Nederlandse Publicaties) аясында жинақталды. 2016 жылы KB қорында 7 миллионнан астам экземпляр болды, бұл 115 километрлік кітап сөрелеріне тең. Қордың басым бөлігі кітаптардан тұрады. Автор, баспагер немесе жариялану күні белгісіз болғанымен, мәдени немесе ғылыми маңызы бар «сұр әдебиет» де бар. Тағы бір құнды ескерткіш – «голландиялықтардың» ең көне бейнесі. 975 жылы граф Дирк пен графиня Хильдегард Эгмонд аббаттығына Эгмонд Евангелиясы деп белгілі ортағасырлық қолжазбаны сыйға тартты. Бұл – ең байырғы сақталған шіркеу қазыналарының бірі, онда «голландиялық» халық пен ғимараттардың суреттері бейнеленген. Эгмонд Евангелиясы XVI ғасырда жоғалып, XIX ғасырдың басында табылған. Оның тарихи маңызын білген голланд үкіметі қолжазбаны сатып алып, Нидерланд Корольдік кітапханасына жеткізді. Нидерланд Корольдік кітапханасында сондай-ақ шамамен 1465 жылға жатқан Тривульцио Сағат кітабы (Trivulzio Book of Hours) бар, ол 9 см x 13 см өлшемдес ортағасырлық қолжазба, және фламанд миниатюра өнерінің керемет егжей-тегжейлі суреттерін қамтиды. Ең бағалы атластардың бірі – 1690 жыл шамасында жасалған 4 томдық ван дер Хаген атласы, әр томында 100-ден астам карта мен гравюра бар. Барлық беттер Дирк Янс ван Сантен, белгілі «afzetter» (түсті басылымдар мүмкін болмаған кезде гравюраларды, карталарды және кітап иллюстрацияларын безендірген адам) қолмен бояп, алтынмен әшекейлеген. 1871 жылы кітапхана А. ван дер Линденің кітапханасын сатып алды, оның ішінде шахматқа арналған кітаптар да болды. 1948 жылы сатып алынған М. Нимейердің кітапханасымен біріктірілген Biblioteca van der Linde Niemeijeriana (шамамен 40 000 дана) осы тақырып бойынша әлемдегі ең маңызды жинақтардың бірін құрайды. Жинаққа мүшелерге қол жеткізуге болады. 16 жасқа толған кез келген адам мүше бола алады. Бір күндік билеттер де қолжетімді. Материалды сұратуға шамамен 30 минут уақыт кетеді. KB бірнеше ашық қолжетімді веб-сайттарды ұсынады, олардың ішінде «Нидерланд естелігі» (Geheugen van Nederland), Голланд әдебиетінің цифрлық кітапханасы және 2020 жылға қарай 100 миллионнан астам бетті қамтитын Delpher архиві бар.

In the KB's older collections, the humanities were central, with an emphasis on Dutch history, language and culture. Since 1974, however, all publications in the field of exact and social sciences have also been collected within the framework of the 'Depot van Nederlandse Publicaties' (Depository of Dutch Publications). In 2016, the KB contained 7,000,000 items, equivalent to 115 kilometres of bookshelves. Most items in the collection are books. There are also pieces of "grey literature", where the author, publisher, or date may not be apparent but the document has cultural or intellectual significance. Another valuable antiquity is the oldest depiction of 'Dutchmen'. In 975, Count Dirk and Countess Hildegard donated the medieval manuscript, known as the Egmond Gospels, to Egmond Abbey. It is one of the oldest surviving church treasures and includes depictions of 'Dutch' people and buildings. The Egmond Gospels were lost around the sixteenth century, but were found in the early nineteenth century. Knowing its historical significance, the Dutch government purchased the manuscript and brought it to the Royal Library of the Netherlands. The Royal Library of the Netherlands also has the Trivulzio Book of Hours (ca. 1465), a medieval manuscript that measures 9 cm x 13 cm, and contains wonderfully detailed Flemish miniature art. One of the most precious atlases is the Atlas van der Hagen of 4 volumes, each containing something more than 100 maps and prints, created around 1690. All plates were coloured by hand and highlighted with gold by Dirk Jansz van Santen, a famous 'afzetter' (somebody who embellished prints, maps and book illustrations at a time when it was not yet possible to print in colour). In 1871, the library bought the library of A. van der Linde, among others devoted to chess. Mixed with that of M. Niemeijer, acquired in 1948, the Biblioteca van der Linde Niemeijeriana (approximately 40,000 items) forms one of the most important collections worldwide on this topic. The collection is accessible for members. Any person aged 16 years or older can become a member. One day passes are also available. Requests for material take approximately 30 minutes. The KB hosts several open access websites, including the "Memory of the Netherlands" (Geheugen van Nederland), Digital Library for Dutch Literature and Delpher, an archive of more than 100 million pages as of 2020.

Depot van Nederlandse Publicaties (Нидерланд баспаларының депозитарийі)

KB 1974 жылдың 1 қаңтарында Нидерланд басылымдарының ерікті депозитариясын бастады. 1985 жылы Министрлер Кеңесінің қаулысымен мемлекеттік органдар мен мекемелер, сондай-ақ мемлекеттік субсидия алатын мекемелер өздерінің басылымдарының тегін данасын KB-ға тапсыруға міндетті болды. KB Нидерландта жарық көрген, Нидерланд азаматтары шетелде жазған немесе Нидерланд туралы кітаптар, журналдар мен географиялық карталардың мүмкіндігінше толық жинағын құруға ұмтылады. Нота тіркемелері (депозитарийде өңдеуге жылдық басылымдар көлемі тым үлкен болғандықтан) және Брайль әрпімен жазылған кітаптар (көрмейтіндер кітапханаларынан қажетсіз даналарды алуды болдырмау үшін) бастапқыда депозитарияға қабылданбады. Алғашқыда жергілікті үйден-үйге таратылатын газеттер де қосылды, бірақ 1992 жылы оларды сатып алу тоқтатылды. Басылымдар туралы титулдық ақпарат Нидерландтың Ұлттық библиографиясына енгізіледі. 1976 жылы Бринкманның жинақтама каталогы (Brinkman's Cumulative Catalogus van Boeken) (1858-2001) жеке баспагер Самсом Ситхоффтан қабылдалып, оған ұлттық библиография мәртебесі берілді. KB 1974 жылдан бері депозитариялық міндетін орындап келеді және осылайша Нидерланд мәдени мұрасының бір бөлігін сақтайды. Авторлық құқық иелерінің мүдделерін қорғау мақсатында, егер авторлық құқық иелері келісім бермесе, басылымдарға тек жергілікті түрде ғана қол жеткізуге болады.

Қысқа атаулар каталогы, Нидерланды (STCN)

"Қысқа атаулар каталогы", Нидерланды – KB қызметі. Бұл 1800 жылға дейінгі голланд ретроспективті библиографиясының дерекқоры. Дерекқорда қазіргі Нидерланд аумағында 1800 жылға дейін, соның ішінде басылған барлық кітаптардың (қысқартылған) сипаттамалары, сондай-ақ Нидерландтан тыс жерлерде голланд тілінде басылған барлық кітаптар қамтылған. STCN Нидерландта және Нидерландтан тыс кітапханалардың қорындары негізінде жасалған. Файлдың көлемі – 200 000-нан астам атау, 500 000-нан астам дана (2013 жылдың қарашасы). STCN жобалық негізде құрылды. Жоба 2009 жылы аяқталды. Қызметті KB жалғастырып, дерекқорды күн сайын толықтырып отырады.

Әдебиет мұражайы

Әдебиет мұражайы 1750 жылы «Nederlands Letterkundig Museum» деген атпен құрылған. Мұражайда хаттардың, қолжазбалардың және естеліктердің үлкен коллекциясы бар. Мұражайда үш тұрақты және бірнеше уақытша көрме ұйымдастырылған. Сонымен қатар, мұнда арнайы балалар кітаптары мұражайы да бар. Мұражайда газет кесінділерінің мол жинағы бар оқу залы бар, және белгілі бір шарттармен кейбір мұрағаттық материалдармен танысуға мүмкіндік бар. Сондай-ақ, арнайы 80 центтік марка шығарылды. 2002 жылы Роттердамдағы «Кунстхал» галереясында «Пиетце Беллден Гарри Поттерге дейін» атты кезекті ірі көрме өтті, онда 125 000 балалар кітабынан таңдау жасалды. Нидерландының барлық аймандарынан келген 8-12 жас аралығындағы 40 000-нан астам мектеп оқушысын тасымалдауды ұйымдастырған VSB Мәдениет қорының көмегімен бұл шара үлкен табысқа ие болды. 2006 жылы KB кешенінің жаңа қоймасы пайдалануға берілген кезде «Журнал!» көрмесі ұйымдастырылды. Көрме үш өлшемді журнал түрінде жасалған, онда келушілер оның ішінде жүріп аралап көруге мүмкіндік алады.

Зерттеу

KB ғылыми-зерттеу бөлімі цифрлік технологиялар саласында, сондай-ақ қағаз және цифрлық мұраны сақтаудың тұрақтылығы мен қолжетімділігінде халықаралық деңгейде танымал зерттеулермен айналысады. Маңызды тақырыптар: жасанды интеллектінің қолданылуы, үлкен деректерді пайдалану, жеке құпиялылық пен қауіпсіздіктің артуы, баспа және шығару саласындағы өзгерістер, сондай-ақ бүгінгі қоғамдағы қоғамдық кітапханалардың рөлі.

Тұрғын үй

1973 жылы "Rijksgebouwendienst" (Мемлекеттік ғимараттар агенттігі) 1977 жылы құрылысы басталған жаңа ғимарат үшін архитекторлар А. Хагорт, П. Б. М. ван дер Меер және А. Ж. Троцқа, ОД205 бюросынан тапсырыс берді. 1982 жылдан бері кітапхана Гаага қаласындағы Prins Willem Alexanderhof-та, Гаага орталық вокзалының жанында орналасқан. Кешеннің жалпы ауданы шамамен 55 000 м² таза және 78 000 м² жалпы ауданы (жалпы көлемі 305 000 м³). 5200 ақ алюминий тақталарымен қапталған, дөңгеленген бұрыштары және ішке шұғылған қасбеттері бар ғимарат Nationaal Archief-тің қасында тұр. Бұл ғимаратта "Literatuurmuseum" (Әдеби мұражай), Kinderboekenmuseum (Балалар кітап мұражайы), RKD, сондай-ақ Europeana, DEN (Нидерландтың цифрлық мұрасы), LIBER және IFLA кеңселерi орналасқан. CDNL хатшылығы да KB ғимаратында орналасқан. Кітапхана бұрын Ланге-Вурхуттағы бұрынғы қалалық сарайда (Huis Huguetan) (1821–1982 жылдар аралығында), одан бұрын Маурицхуйде (1807–1821 жылдар аралығында) және Биненхофта (1798–1807 жылдар аралығында) орналасқан.