Кіріспе
Бангладештің орталық бөлігіндегі тарихи қала. Сонаргаон (бенгал тілінде «Шоу naar гаа» деп айтылады; сөздік мағынасы – «Алтын Ауыл») – Бангладештің орталық бөлігіндегі тарихи қала. Ол Дака облысының Нараяндж ауданындағы Сонаргаон ауданына (Upazila) сәйкес келеді. Сонаргаон – Бенгалдың тарихи аймағының ежелгі астаналарының бірі және Шығыс Бенгалдың әкімшілік орталығы болған. Бұл сонымен қатар өзен порты да болды. Оның ішкі аймағы Бенгалдағы мұсыл мата саудасының орталығы болды, онда көптеген тоқымашылар мен шеберлер қоныстанды. Ежелгі грек және римдік жазбаларында осы аймақтағы сауда орталығы туралы айтылады, археологтар оны Гангарайдай империясының Вари-Батешвар қираған жерімен байланыстырады. Бұл аймақ Ванга, Гангарайдай, Саматата, Сена және Дева әулеттері үшін база болып қызмет еткен. Сонаргаон Дели сұлтандығы кезінде маңызға ие болды. Ол Фахруддин Мұбарак шах және оның ұлы Ихтияруддин Гази шах билеген сұлтандықтың астанасы болды. Бұл жерде Бенгал сұлтандығының сарайы мен монета соғылатын орын орналасқан, сондай-ақ Гиясуддин Азам шах тұсында Бенгал сұлтандығының астанасы болған. Сонаргаон Бенгалдың ең маңызды қалаларының біріне айналды. Көптеген көшіп келушілер осы аймаққа қоныс аударды. Сұлтандар мешіттер мен мазарлар салды. Кейіннен Иса хан мен оның ұлы Мұса хан басшылығымен моғолдардың кеңеюіне қарсы тұрған Баро-Бхуян конфедерациясының орталығы болды. Сонаргаон соңынан Моғол Бенгалиясының бір бөлігіне айналды. Британдық отаршылдық кезінде саудагерлер Панам ауданында көптеген индо-сарацен үйлерін салған. Оның маңыздылығы 1862 жылы құрылған Нараяндж портының дамуымен салыстырғанда төмендеді. Сонаргаон Бангладеште жыл сайын көптеген туристерді тартады. Онда Бангладеш халықтық өнер және қолөнер қоры, сондай-ақ түрлі археологиялық ескерткіштер, суфи мазарлары, индуист ғибадатханалары, тарихи мешіттер мен мазарлар орналасқан.
Sonargaon (; pronounced in Bengali as Show naar gaa; lit. Golden Hamlet) is a historic city in central Bangladesh. It corresponds to the Sonargaon Upazila of Narayanganj District in Dhaka Division. Sonargaon is one of the old capitals of the historic region of Bengal and was an administrative center of eastern Bengal. It was also a river port. Its hinterland was the center of the muslin trade in Bengal, with a large population of weavers and artisans. According to ancient Greek and Roman accounts, an emporium was located in this hinterland, which archaeologists have identified with the Wari Bateshwar ruins of the Gangaridai Empire. The area was a base for the Vanga, Gangaridai, Samatata, Sena, and Deva dynasties. Sonargaon gained importance during the Delhi Sultanate. It was the capital of the sultanate ruled by Fakhruddin Mubarak Shah and his son Ikhtiyaruddin Ghazi Shah. It hosted a royal court and mint of the Bengal Sultanate and also the capital of the Bengal Sultanate under the reign of Ghiyasuddin Azam Shah. Sonargaon became one of the most important townships in Bengal. Many immigrants settled in the area. The Sultans built mosques and tombs. It was later the seat of the Baro Bhuyan confederacy that resisted Mughal expansion under the leadership of Isa Khan and his son Musa Khan. Sonargaon then became a district of Mughal Bengal. During British colonial rule, merchants built many Indo Saracenic townhouses in the Panam neighborhood. Its importance was eventually eclipsed by the nearby Port of Narayanganj which was set up in 1862. Sonargaon draws many tourists each year in Bangladesh. It hosts the Bangladesh Folk Arts and Crafts Foundation, as well as various archaeological sites, Sufi shrines, Hindu temples, and historic mosques and tombs.
Ежелгі дәуір
Сонарғаун Брахмапутра өзенінің ежелгі арнасының жанында орналасқан. Сонарғаудың солтүстігінде Вари Батешвар қираған орындары бар. Археологтар оларды грек-рим авторлары айтқан Сонагураның сауда орталығы (сауда колониясы) деп санайды. Сонарғаудың аты көне Суварнаграма атауынан шыққан. Сонарғауды ежелгі дәуірде Ванга және Саматта патшалықтары басқарған. Сена әулеті осы аймақты база ретінде пайдаланған. Дева әулетінің патшасы Дашаратхадева 13 ғасырдың ортасында астанасын Бикрампурдан Суварнаграмаға көшірді. Фироз Шах Сонарғауда монета соғу орнын салған, онда көптеген монеталар шығарылды. Сонарғау мұсылман ғылымы мен парсы әдебиетінің орталығы ретінде дами бастады. Көптеген парсы және парсы тілінде сөйлейтін түркі иммигранттары Сонарғауға қоныс аударды. Бұхаралық Маулана Шарфуддин Әбу Таувама шамамен 1270 жылы Сонарғауға келіп, суфи ханқасын және медресенін құрды, онда діни және дүниелік білім берілді. Бұл орындар бүкіл Үндістан субконтинентінде танымал болды. Бихардың белгілі суфи ғалымы Шарфуддин Яхья Манери Сонарғаудың түлегі болған. Тауваманың мистицизм туралы "Мақамат" кітабы кең танылды. Рокнуддин Кайкаус (1291-1301 жж.) билігінде, Насируддин Бугра ханның ұлы, Нами Хақ (фиқһ – заңтану) туралы кітапты әдемі парсы поэзиясымен жазды. Ол 10 томдық және 180 өлеңнен тұрады. Бұл кітаптың авторы Шейх Шәрафуддин Әбу Таувама деп есептелгенімен, автордың кіріспесі кітапты Шейх Шәрафуддиннің шәкірттерінің бірі оның үйретулеріне сүйене отырып жазғанын көрсетеді. Фатва-и Татархани Татар ханның, Сонарғаудың Тұғлық әкімі, бастамасымен жинақталды. Сонарғау сұлтандығы қысқа ғасырлық тәуелсіз мемлекетке айналды, оның билігінде орталық, солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс Бенгалия болды. 1338 жылы Баһрам хан қайтыс болғаннан кейін, оның қару-жарағын сақшысы Фахруддин Мубарак Шах Сонарғаудың тәуелсіз сұлтаны деп жариялады. Сонарғау Аракан және Трипураның шығыс патшалықтарының жерлерін жаулап ала бастады. 1340 жылы Сонарғау әскері Оңтүстік-Шығыс Бенгалиядағы Читтагонгты бағындырды. Батыста Сонарғау Бенгалиядағы әскери үстемдік үшін көршілес Лакхнаути және Сатгаон қалаларымен бәсекелесті. Сонарғау жаңбыр маусымында теңіз шайқастарында жеңіске жетті. Лакхнаути құрғақ маусымдағы жер шайқастарында жеңіске жетті. 14 ғасырдың мавр саяхатшысы Ибн Баттута Сонарғау сұлтандығына келді. Ол Читтагонг порты арқылы Силхет аймағына барып, Шах Джалалмен кездесті. Содан кейін ол сұлтандықтың астанасы Сонарғауға барды. Ол Фахруддинді "жастарды, әсіресе факирлер мен суфилерді жақсы көретін көрнекті билеуші" деп сипаттады. Сонарғаудың өзен портында Ибн Баттута Яваға барған қытай джонкасына отырды. Сатгаон билеушісі Шамсуддин Ильяс Шах 1352 жылы Сонарғауды жеңіп, Бенгал сұлтандығын құрды.
Бенгалия сұлтандығы (14-ші, 15-ші және 16-шы ғасырлар)
Бенгалияның үш қалалық мемлекеті тәуелсіз сұлтандыққа біріктірілді. Бұл Дели билігінен маңызды үзіліс болды. Сонаргон Үндістан субконтинентінің шығыс бөлігіндегі маңызды қалалардың біріне айналды. Ол Брахмапутра аңғары мен Бенгал шығанағына жақын орналасқан стратегиялық маңызды өзен порты болды. Үшінші бенгал сұлтаны Ғиясуддин Азам Шах Сонаргонда патша сарайын құрды. Қала жазушылар, заңгерлер мен адвокаттардың орталығы ретінде гүлденді. Осы кезеңде Сонаргонда жазылған парсы прозасы мен поэзиясы Бенгалиядағы "парсы әдебиетінің алтын ғасыры" деп аталды. Өзен порты 1512-1516 жылдардағы Бенгал сұлтандығы – Камата патшалығы соғысы және Бенгал сұлтандығы – Мраук патшалығы соғысы сияқты теңіз шайқастары кезінде маңызды рөл атқарды. Сонаргонда монета соғу орыны болды. Бұл Бенгал сұлтандығының ең маңызды қалаларының бірі еді. Ол Шығыс Бенгалияның, әсіресе Бхати аймағының басқару орталығы болды. Бенгал сұлтандығының жоғары лауазымды шенеуніктері Сонаргонда орналасқан. "Акбарнамада" Әбульфазл: "Иса өзінің салмақты ой-пікірімен және сабырлылығымен танылды және Бенгалияның он екі заминдарына бағындырды" деді. Иса хан Жангалбари бекінісін пайдаланды. 1578 жылы Он екі буяндық Мегхна өзеніндегі шайқаста Иса ханның шегінуге мәжбүр болуынан кейін, заминдар Мәжліс Пратап пен Мәжліс Дилавардың басшылығымен моғол вице-падишасы Хан Жаханды жеңді. 1584 жылы Шахбаз хан Камбохтың басып кіруінен кейін Иса хан мен Масум хан Кабули Брахмапутра өзенінің жағасындағы Эгаросиндурда сәтті құрлық және теңіз шабуылын жүргізіп, моғолдардың шапқыншылығын тойтарды. 1597 жылы Иса ханның теңіз күштері Падма өзенінде моғол теңіз күштерін ауыр жеңіліске ұшыратты. Моғолдарды бірінші вице-король Ман Сингх басқарды, ол шайқаста ұлын жоғалтты. Иса ханның теңіз күштері моғол флотын төрт жағынан қоршап алды. 1580 жылы ағылшын саяхатшысы Ральф Фитч Иса ханның мемлекетін сипаттап: "Бұл жерде көптеген өзендер мен жерлер бар, сондықтан олар (моғолдар) бірінен екіншісіне қашады, осылайша оның (Акбардың) атты әскері оларға қарсы тұра алмайды. Мұнда көптеген мақта маталары жасалады. Синнерган (Сонаргон) – Серрепурден алты лига қашықтықтағы қала, онда бүкіл Үндістандағы ең жақсы және ең нәзік мақтадан жасалған мата бар. Осы елдердің басты патшасы Исакан (Иса хан) деп аталады, ол барлық патшалардың басшысы және барлық христиандардың жақын досы" деді. 1600 жылы иезуит миссиясы Бенгал сұлтандығы жеңілгеннен кейін: "Он екі ханзада, олар "Бойон" деп аталды, марқұм корольдің атынан он екі провинцияны басқарды және олар осы қырғыннан аман қалды. Олар моңғолдарға қарсы бірігіп, осы уақытқа дейін одақтастығының арқасында өздерінің иеліктерін сақтап келеді. Олар өте бай және күшті әскерге ие, өздерін патшалар деп санайды, әсіресе Сирипурдың [Срипурдың] және Кадарайдың [Кедар Райдың], сондай-ақ Чандеканның [Джесордың Раджа Пратападитиясының], бірақ ең бастысы Мансондолиннің [Иса ханның атағы "Маснади Аали"] еді. Патандықтар [афғандықтар] жоғарыда шашырап, Бойонға бағынды" деді. Иса хан 1599 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды. Оның ұлы Мұса хан Бхати аймағын өз бақылауына алды. Мұса ханның тұсында сарай ақыны Натуреш "Шабда Ратнакари" сөздігін құрастырды. Моғол генералы Ислам ханға бағынғаннан кейін Сонаргон Бенгал Субасының бір ауданына айналды. Бенгалдың астанасы кейіннен Даккадағы жаңа моғол мегаполисіне көшті.
Моғол билігі (17-ші және 18-ші ғасырлар)
Сонарғаун – Моғол Бенгалиясының аудандарының (саркарларының) бірі болған. Моғолдар провинциялық астана Даканы Аракан және португалдық қарақшылардан қорғау мақсатында Сонарғаун маңында бірнеше өзен бойындағы бекіністер салды. Олардың ішінде Хажигандж және Сонаканда бекіністері бар. Моғолдар Панам көпірі, Далалпур көпірі және Панаманагар көпірі сияқты бірнеше көпірлер де салды. Көпірлер қазірге дейін пайдаланылуда.
Британдық билік (18-ші, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында)
XIX ғасырда британдық үстемдік тұсында Панам Нагар аймағы тұрғын үйлермен, кеңселермен, ғибадатханалармен және мешіттермен дамыды. Еуропалық сәулет өнері аймақтың дизайнына әсер етті. Панам тоқыма, әсіресе мақта маталарын өндірудегі маңызды орталық болды. Саудагерлердің арасында бенгалдық индуистер, марварилер және бенгалдық мұсылмандар бар еді. Алғашқыда Бара Сардар Бари деп аталған үй 1901 жылы салынған. 1984 жылғы 15 ақпанда Бангладеш үкіметі Нараяндж бөлімшесін аудан деңгейіне көтерді. Нараяндж ауданының бұрынғы Байдбазар деп аталған кіші ауданы Сонаргаон деп қайта аталды. Сақтауға қатысты көптеген қауіптер (су тасқыны және вандализм сияқты) болғандықтан, 2008 жылы Сонаргаон Дүниежүзілік ескерткіштер қорының 100 ең қауіпті нысандардың тізіміне енгізілді. Қазіргі Сонаргаон – Нараяндж ауданындағы муниципалитет.