Кіріспе

Уолтер Скотттың 1819 жылғы романы. «Монтроза туралы аңыз» – сэр Уолтер Скотттың 1640 жылдардағы Шотландиядағы Үш патшалық соғысы кезінде өтетін тарихи романы. Ол Скотттың «Менің үй иемнің әңгімелері» жинағының үшінші сериясын, «Ламмермур қалыңдығымен» бірге құрайды. Екі роман 1819 жылы бірдей жарық көрген.

Құрамы

Монтроз соғыстарының аңызы 1819 жылдың мамыр айында, «Ламмермур қалыңдығы» романы аяқталғаннан кейін жазылды, бірақ бұл роман «Ламмермур қалыңдығы» романына кіріспес бұрын жоспарланған болатын. Скотт 1819 жылдың наурыз айындағы ауыр сырқатынан жазылып жатқан кезде, жаңа романның көп бөлігін Джон Баллантайн мен Уильям Лейдлоуға диктанттаған болуы мүмкін, алайда 3-тен 6-ға дейінгі тараулардың көпшілігі оның өзінің қолымен жазылған нұсқасы сақталған.

Басылымдар

"Менің жерімнің әңгімелері" (Үшінші серия) кітабының бірінші басылымы, "Ламмермурдың келіні" және "Монтроз жырлары" (Скотт бұл атауды теріс қабылдады) құрамында болды. 1819 жылдың 21 маусымында Эдинбургте Арчибальд Констебл баспасында, ал 26 маусымда Лонгман, Херст, Рис, Орм және Браун баспасында Лондонда жарық көрді. 1827 жылға дейінгі "Уэверли" романдарының барлығы сияқты, бұл басылым да анонимді болды. Басылымның тиражы шамамен 10 000 дананы құрады, ал бағасы £1 12s (£1.60) болды. Скотт сол жылы "Роман мен әңгімелер" жинағында жарық көрген кезде "Монтроз" мәтініне бірнеше шағын өзгерістер енгізген сияқты, бірақ оның негізгі түзетулері 1829 жылдың соңы мен 1830 жылдың басында "Магнум" басылымы үшін жасалды, оған түсіндірмелер мен кіріспе де қосылды: ол 1830 жылдың 15 тамызында 15-том ретінде жарияланды. Дж. Х. Александрдың дайындаған стандартты қазіргі заманғы басылымы, Скотт ұсынған "Монтроз соғыстары жырлары" деген атаумен 1993 жылы "Уэверли" романдарының Эдинбург басылымының 7b томы ретінде жарық көрді: ол бірінші басылымға негізделген, бірақ негізінен Скотттың қолжазбасынан түзетулер енгізілді; жаңа "Магнум" материалы 25a томына қосылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға 1644-1645 жылдары Монтроз графының Шотландияда король Карл I үшін, Англия азамат соғысында ағылшын парламентімен біріккен Келісімшілерге қарсы әскери науқаны барысында орын алады.

Монтроз графы

Негізгі сюжет Аллан М'Олей, оның досы Ментейт графы және Анно Лайл арасындағы махаббат үшбұрышына байланысты. Аннот – MacEagh кланына (сонымен қатар "Тұман балалары" деп те аталады) қарсы қандық дау кезінде қыз бала ретінде тұтқындалғаннан бері М'Олейлер тәрбиелеген жас әйел. М'Олей мен Ментейт екеуі де Монтроз армиясының мүшелері. Анноттың ақсүйек тегі бар екендігі анықталғаннан және оның бала кезінде МакЭгхтермен ұрланғаны белгілі болғаннан кейін, ол Ментейтпен үйленеді. Бұл М'Олейдің қызғаныштан Ментейтті пышақтап, Монтроз армиясынан қашуына себеп болады. Ментейт аман қалады, ал М'Олей жоғалып кетеді және оны МакЭгхтер өлтірген деген қауесет таралады.

Дальгети

Романның үлкен бөлігі Дугальд Далгеттидің жау территориясына жасаған экспедициясымен байланысты қосалқы сюжетке толы. Далгетти – Монтроуз үшін шайқасқан тәжірибелі жалдамалы әскер, ол саяси немесе діни нанымдары үшін емес, тек қана қанағаттандыру үшін соғысады. Дегенмен, ол өте кәсіби және келісімшарты біткенге дейін жұмыс берушісіне адал болады. Ол Германиядағы Отыз жылдық соғыс (1618–48) кезінде әртүрлі армиялар үшін күресіп тәжірибе жинады, сол соғыс сол кезде де жалғасып жатқан еді. Далгетти Скотттың ең керемет комедиялық кейіпкерлерінің бірі саналады, бірақ Скотт оның оқиғаға тым көп әсер еткенін мойындады. Ол 1830 жылғы романға жазған кіріспесінде: "Дегенмен, Далгетти, өзінің қиялының туындысы болғандықтан, авторына өте ұнайтындықтан, капитанға оқиғада тым маңызды рөл беріп алғанын мойындайды" деп жазды.

Қабылдау

«Монтроз жырлары» романы серігімен бірге рецензенттер тарапынан әртүрлі пікірлерге бөлінді, олар бұрынғы стильдегі немқұрайлылық пен әлсіз сюжетке көңіл білдірді. Ал кейбір рецензенттер бұл романды алдыңғы туындыларынан айқын төмендеу деп бағалады, шаршағандық белгілері мен тартымды емес тақырыптарды атады. Бірақ бірнеше сыншы он жетінші ғасырғы Шотландия таулы аймағының қоғамдық өмірін бейнелеуін қызықты деп тапты. Ранальд МакЭгх және Аннот Лайл кейіптері мақтауға ие болды, алайда «Эдинбург журналы» біріншісін күтпеген Байрондық екенін айтты. Далгетти – керемет комедиялық кейіпкер ретінде танылды, бірақ қатаң «Ай сайынғы шолу» журналы оны біркелкі, әрқашан көзге түсетін, мінезінде асыра сілтеулі және көзқарастары арсыз деп сипаттады. Шайқас көрінісі бірнеше рецензенттің мақтауына бөленді. «Монтроз жырлары» мен «Ламмермур қалыңдықтары» романдарының салыстыруында ешқандай жеңімпаз анықталмады.

Мақсаты

Эдинбург университетінің профессоры П.Д. Гарсайд, Скотттың романды он жетінші ғасырдағы соғыстың өзгеруін көрсету үшін жазғанын айтады. Кәсіби армияның болмауы салдарынан "цивилизацияланған" Төмендіктер қоғамы "жабайы" Таулықтар қоғамына "уақытша" осал болып қалды. Ол осы тұрғыдан 15-тараудың ерекше маңызға ие екенін көрсетеді.