Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гаухар Шад (; мағынасы "қуанышты әшекей" немесе "сәнді әшекей"; басқаша жазу: Гохар Шад; 1457 жылдың 19 шілдесінде қайтыс болды) – Тимурид империясының императоры Шахрухтың бас жұбайы.
Chief consort of Shah Rukh, the emperor of the Timurid Empire
Gawhar Shad (; meaning "joyful jewel" or "shining jewel"; alternative spelling: Gohar Shād; died 19 July 1457) was the chief consort of Shah Rukh, the emperor of the Timurid Empire.
Өмір
Ол Тимур билігі тұсындағы маңызды және ықпалды ақсүйек Гиат-уд-Дин Тарханның қызы еді. Отбасылық әңгімелерге сәйкес, Тархан атағын Шыңғыс хан жеке баспен осы отбасыға сыйлаған.
She was the daughter of Giāth ud Din Tarkhān, an important and influential noble during Tīmur's reign. According to family traditions, the title Tarkhān was given to the family by Genghis Khan personally.
Неке
Гаухар Шад Шахрухқа шамамен 1388 жылы, әлбетте, ұлы Улуғбек дүниеге келген 1394 жылға дейін үйленген. Шахрухтың оған деген махаббатын жырлаған Герат балладаларына сәйкес, бұл сәтті неке болды. Бірақ олардың бірге өткізген алғашқы қырық жылы туралы, оның салған құрылыстарынан басқа, көп мәлімет жоқ. Гераттағы Тимурид сарайының басшылары болған бауырларымен бірге Гаухар Шад ерте Тимурид тарихында маңызды рөл атқарды. 1405 жылы ол Тимурид астанасын Самарқаннан Гератқа көшірді. Гераттағы Мусалла кешенінің салынуына зор үлес қосты. Оның қолдауымен парсы тілі мен парсы мәдениеті Тимурид әулетінің басты құндылығына айналды. Ол күйеуімен бірге өнерді жоғары деңгейде қолдап, мәдени жаңаруға бастап, әлемдік деңгейде танымал суретшілер, сәулетшілер, философтар мен ақындарды, соның ішінде Жәми сияқты ақындарды сарайларына шақырды. Бүгін Гератта Тимурид сәулетінің көптеген көркем үлгілері сақталған.
Gawhar Shad was married to Shah Rukh probably in 1388, certainly before 1394 when their son, Ulugh Beg was born. It was a successful marriage, according to the ballads of Herat which sing of Shah Rukh's love for her. But little is known of their first forty years together, except what concerns her buildings. Along with her brothers who were administrators at the Timurid court in Herat, Gawhar Shad played a very important role in the early Timurid history. In 1405 she moved the Timurid capital from Samarkand to Herat. She was instrumental in the construction of Herat's Mousallah Complex. Under her patronage, the Persian language and Persian culture were elevated to a main element of the Timurid dynasty. She and her husband led a cultural renaissance by their lavish patronage of the arts, attracting to their court artists, architects and philosophers and poets acknowledged today among the world's most illustrious, including the poet Jami. Many exquisite examples of Timurid architecture remain in Herat today.
Кейінгі жылдар
1447 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Гаухар Шад өзінің сүйікті немересін таққа отырғызды. Ол он жыл бойы Тигрден Қытай шекарасына дейін созылған империяның де-факто билеушісі болды. 80 жасынан асқанда, 1457 жылғы 19 шілдеде Сұлтан Әбу Саидтың бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Аңыз бойынша, Гаухар Шад бірде екі жүз әйел қызметшісімен бірге Хераттағы мешіт пен діни медресені тексеріп, барлық студенттері – ер адамдар болғаннан кейін, оларды уақытша шығарып жіберді. Бір жас жігіт ұйықтап қалғандықтан жатақханасында қалды, оны қызметшісі тауып алып, азғындыққа ұшыратты. Гаухар Шад бұл жайтты білген соң, өзінің барлық екі жүз қызметшісін студенттерге үйлендіруді бұйырды.
After the death of her husband in 1447 Gawhar Shad maneuvered her favorite grandson to the throne. For ten years she became the de facto ruler of an empire stretching from the Tigris to the borders of China. When she was well past 80, she was executed on 19 July 1457 on the order of Sultān Abū Sa'īd. According to legend, Gawhar Shad once inspected a mosque and a religious school (madrasah) in Herat accompanied by two hundred female attendants, after it had been cleared of its students, all of whom were male. One youth remained, having fallen asleep in his cell, and was discovered by an attendant and seduced. When Gawhar Shad found out, she ordered that all two hundred of her attendants be married to the students.
Жерлеу орны
Гаухар Шадтың мазары, ол салған медресенің қасында орналасқан, және оның минареті бүгінгі күнге дейін жетіп келген.
Gawhar Shad's tomb is located next to the madrasah that she had built, of which the minaret remains until this day.