Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аңыз теориясында, семиотикалық аңыздық талдаудың актантиалдық моделіндегі актант – әр түрлі кейіпкерлердің оқиғаны дамытудағы рөлдерін көрсетеді. Бруно Латур былай деп жазады: "[акторлық желі теориясындағы] "актер" – бұл семиотикалық анықтама, актент, яғни әрекет ететін немесе басқаларға әрекет етуге мүмкіндік берілген нәрсе. Бұл жеке адам актерлерінің немесе жалпы адамдардың ерекше мотивациясын білдірмейді. Актент кез келген нәрсе болуы мүмкін, егер ол әрекеттің бастауы деп танылса. Актент термині лингвистикада, социологияда, компьютерлік бағдарламалау теориясында және астрологияда да қолданылады.
In narrative theory, an actant in the actantial model of semiotic narrative analysis describes the roles different characters have in advancing a narrative. Bruno Latour writes, An “actor” in [actor network theory] is a semiotic definition an actant , that is, something that acts or to which activity is granted by others. It implies no special motivation of human individual actors, nor of humans in general. An actant can literally be anything provided it is granted to be the source of an action. The term actant also has uses in linguistics, sociology, computer programming theory, and astrology.
Наратологияда
Алгирдас Джулиен Греймас (1917-1992), семиотика профессоры, 1966 жылы актанциалдық модельді жасағандығы үшін кеңінен танымал. Бұл модель әңгіме айтудағы әдеттегі құрылымдық рөлдерді ашады; мысалы, "басты кейіпкер, қарсыласы (жау), ізделіс нысаны, көмекші (басты кейіпкерге) және бастамашы (ізделісті бастаушы)". Осы рөлдердің әрқайсысы оқиғаның, яғни повестің ажырамас бөлігін құрайды. Егер әрбір актенттің үлесі болмаса, оқиға толық болмауы мүмкін. Осылайша, "актент" – бұл әңгімедегі қарапайым кейіпкер ғана емес, повестің айналасында құрылатын маңызды құрылымдық элемент. Актент екі қарама-қарсылық жұп ретінде де сипатталуы мүмкін, мысалы, басты кейіпкер мен қарсыласы, айдаһар мен айдаһарды өлтіретін қылыш, көмекші мен қарсыласы. Сондықтан актанциалдық қатынастар повесте шешілуі тиіс мәселелерді тудыруда, контраст жасауда немесе повестегі қарсы күшті анықтауда өте пайдалы. Дегенмен, бір кейіпкер оқиғаның әртүрлі кезеңдерінде, оқиғаларда немесе эпизодтарда басқа актенттің (немесе қызығушылықтың) рөлін бір мезгілде атқаруы мүмкін. Сондықтан оны кейіпкердің повестегі тұрақты рөлінен, кейіпкер архетипінен ажырату қажет. Актент тұжырымы наратологияның структурализмінде әр жағдайды оқиғаның ең кіші тәуелсіз бірлігі ретінде қарастыру үшін маңызды болып табылады.
Algirdas Julien Greimas (1917–1992), professor of semiotics, is widely credited with producing the actantial model in 1966. This model reveals the structural roles typically performed in story telling; such as "hero, villain (opponent of hero), object (of quest), helper (of hero) and sender (who initiates the quest)." Each of these roles fulfills an integral component of the story, or, narrative. Without the contribution of each actant, the story may be incomplete. Thus, an "actant" is not simply a character in a story, but an integral structural element upon which the narrative revolves. An actant can also be described as a binary opposition pairing, such as a hero paired with a villain, a dragon paired with a dragon slaying sword, a helper paired with an opponent. Actantial relationships are therefore incredibly useful in generating problems within a narrative that have to be overcome, providing contrast, or in defining an antagonistic force within the narrative. However, the same character can simultaneously have a different actant (or way of concern) in regard to a different sequence of action, event, or episode in the story. Therefore, it should be distinguished from a character's consistent role in the story like the archetype of a character. The concept of actant is important in structuralism of narratology to regard each situation as the minimum independent unit of story.
Юлия Криставаның анықтауы бойынша
1969 жылы Джулия Кристава да Греймас актанциалдық моделімен повестьтердегі жағдайлардың динамикалық дамуын түсінуге тырысты. Ол субъект пен объект рөлдерін алмастыра алады, ал оған сәйкес, көмекші мен қарсылас та рөлдерін алмастыра алады деп ойлады. Бұдан әрі, кейде субъект пен объект жұбы өз рөлін көмекші мен қарсылас жұбымен ауыстырады. Дегенмен, повестьте бір уақытта бірнеше қабаттас жағдайлар болуы мүмкін. Повесть құрылымындағы барлық қабаттас жағдайларды ескеру үшін, ол ықтимал актенттердің ауысуын "өзгеріс" емес, "трансформация" деп атады. Бұл Гремастың трансформациялық моделімен, тағы бір наратологиялық жүйемен шатастырылмауы керек.
In 1969, Julia Kristeva also attempted to understand the dynamic development of the situations in narratives with Greimas's actantial model. She thought the subject and the object can exchange positions, and accordingly the supporter and the opponent can exchange positions too. Furthermore, the pair of subject and object sometimes exchanges its position with the pair of supporter and opponent. There are, however, multiple overlapping situations in narrative at a given time. To contend with the overlapping situations present in all narrative structure, she called the potential actant shifts not "change", but "transformation." This should not be confused with Greimas's own transformational model, another narratological framework.
Әлеуметтану саласында
Әлеуметтануда "актант" семиотикалық термині Бруно Латур мен Мишель Каллонның актерлік-желілік теориясына енгізілді, оның әрекеті "аралықтасу" немесе "көшіру" деп сипатталады.
In sociology, the semiotic term "actant" was incorporated into the actor–network theory by Bruno Latour and Michel Callon, the activity of which is described as "mediation" or "translation".
Астрологияда
Көне заманнан бері астрология жағдайға қатысты адамдардың орнын аспан денелері мен шоқжұлдыздардың символдары арқылы қарастырып, талдап келді. Жорж Полти өзінің әйгілі "Отыз алты драмалық жағдай" еңбегінде қажетті жағдайларды санап шықты. Этьен Сориау оларды астрологиялық символдармен "драматургиялық функциялар" деп аталатын 6 позицияға дейін азайтты: "Арыстан" – тақырыпты күшейтуші. "Күн" – бағалы. "Жер" – тілегін орындайтын. "Марс" – қарсыласушы. "Тарзу" – жағдайды бағалаушы. "Ай" – көмекші.
Since ancient times, astrology considered and analyzed the position of the persons concerning a situation with the symbols of the celestial objects and constellations. Georges Polti counted up the needed positions in his famous The Thirty Six Dramatic Situations. Étienne Souriau reduced them to only 6 positions named "dramaturgic functions" with astrological symbols:
"The Leo", the thematic powered. "The Sun", the valued. "The Earth", the wished obtainer. "The Mars", the oppositionist. "The Libra", the judge of the situation. "The Moon", Auxiliary.