Уақыт тілімдері арқылы заттардың өмір сүру теориясы

Кіріспе

Объектінің тек әртүрлі "уақыт тілімдері" ретінде ғана бар екені туралы теория. Пердурантизм немесе пердуранс теориясы – бұл тұрақтылық және сәйкестік туралы философиялық теория. Қазіргі кезде тұрақтылық туралы пікірталас үш бәсекелес теорияны қамтиды: «эндурантизм» деп аталатын үш өлшемді теория және «пердурантизм» мен «экздурантизм» деп аталатын екі төрт өлшемді теория. Пердурантист үшін барлық объектілер төрт өлшемді құрттар болып есептеледі және олар кеңістік-уақыттың әртүрлі аймақтарын құрайды. Бұл – пердуранттың барлық мигтік уақыт тілімдерінің бірігуі, олар жинақталып, толық мереологиялық тұтастыққа бірігеді. Пердурантизм уақытша бөліктердің ғана өзгеріске ұшырайтынын жобалайды. Кэтрин Хоули «Нәрселердің қалай сақталуы» атты еңбегінде өзгерістің «объектінің әртүрлі уақыт бөліктерінің әртүрлі қасиеттерге ие болуы» екенін айтады. Кез келген пердурантты алып, оның кеңістіктік аймағының бір бөлігін оқшаулаңыз. Оқшауланған кеңістіктік бөлікке сәйкес уақытша бөлік табылады. Біз объектіні, яғни төрт өлшемді құртты көзге елестете аламыз: алманы. Бұл объекті тек кеңістікте ғана емес, уақытта да кеңейген. Алманың толық картинасын құру үшін оның гүлденуі, дамуы және соңында шіруі де ескерілуі керек. Бұл кезеңдердің әрқайсысы – алманың уақыт тілімі, бірақ объектіні уақыт бойынша кеңейген ретінде қарастыру арқылы пердурантизм объектіні толығымен қарастырады. «Тұрақты болу» және «пердурантты болу» терминдерін объектінің сақталуын сипаттаудың екі әртүрлі тәсілін ажырату үшін пайдалануды Дэвид Келлог Льюис (1986) бастаған. Алайда, қазіргі пікірталастар пердурантизмді (сондай-ақ эндурантизмді) анықтаудағы қиындықтарды көрсетті. Мысалы, Тед Сидердің (2001) жұмысы тіпті тұрақты объектілердің де уақытша бөліктері болуы мүмкін екенін көрсетті, ал пердурантизмді объектілердің бар болған әр сәтінде уақытша бөлігі бар деген талап ретінде анықтау дұрыс. Қазіргі уақытта пердурантизмнің жалпыға қабылданған анықтамасы жоқ. Басқалар бұл мәселені уақытты дискретті емес, үздіксіз функция ретінде құру арқылы шешуге болады деп санайды. Пердурантизмді «төрт өлшемділік» деп те атайды (әсіресе Тед Сидер), бірақ пердурантизм уақытша, бірақ кеңістіктік емес абстрактілі объектілердің бар екеніне сене білген жағдайда да қолданылады (Дэвид Малет Армстронг қабылдаған, мысалы, материалдық емес жандар немесе универсалдар сияқты).

Theory that an object does not exist except only as different "time slices"
Perdurantism or perdurance theory is a philosophical theory of persistence and identity. The debate over persistence currently involves three competing theories—one three dimensionalist theory called "endurantism" and two four dimensionalist theories called
"perdurantism" and "exdurantism". For a perdurantist, all objects are considered to be four dimensional worms and they make up the different regions of spacetime. It is a fusion of all the perdurant's instantaneous time slices
compiled and blended into a complete mereological whole. Perdurantism posits that temporal parts alone are what ultimately change. Katherine Hawley in How Things Persist states that change is "the possession of different properties by different temporal parts of an object". Take any perdurant and isolate a part of its spatial region. That isolated spatial part has a corresponding temporal part to match it. We can imagine an object, or four dimensional worm: an apple. This object is not just spatially extended but temporally extended. The complete view of the apple includes its coming to be from the blossom, its development, and its final decay. Each of these stages is a temporal time slice of the apple, but by viewing an object as temporally extended, perdurantism views the object in its entirety. The use of "endure" and "perdure" to distinguish two ways in which an object can be thought to persist can be traced to David Kellogg Lewis (1986). However, contemporary debate has demonstrated the difficulties in defining perdurantism (and also endurantism). For instance, the work of Ted Sider (2001) has suggested that even enduring objects can have temporal parts, and it is more accurate to define perdurantism as being the claim that objects have a temporal part at every instant that they exist. Currently there is no universally acknowledged definition of perdurantism. Others argue that this problem is avoided by creating time as a continuous function, rather than a discrete one. Perdurantism is also referred to as "four dimensionalism" (by Ted Sider, in particular) but perdurantism also applies if one believes there are temporal but non spatial abstract entities (like immaterial souls or universals of the sort accepted by David Malet Armstrong).

Құрт теоретиктері мен сахна теоретиктері

Төрт өлшемді теория екі ерекше топқа бөлінеді: құрт теориясы және сахна теориясы. Құрт теориясының жақтастары тұрақты нысанның әр түрлі уақыт бөліктерінен тұратынына сенеді. Тұрақты нысандар, физикалық нысандар кеңістікте созылғандай, блок ғаламының уақыт өлшемінде созылады. Осылайша, барлық тұрақты нысандар төрт өлшемді "құрттар" екенін, ал сіз орындықтар, таулар және адамдардың жай ғана үш өлшемді екеніне сеніп жаңылысасыз. Сахна теориясының жақтастары тұрақты нысандар туралы әңгімені кез келген уақыттағы нысанның белгілі бір уақыт бөлігін немесе сатысын талқылау деп қарастырады. Демек, бір сөзбен айтқанда, субъект тек бір сәт қана өмір сүреді. Алайда, басқа уақытта сол субъектке белгілі бір жолмен байланысты басқа уақыт бөліктері бар (Сидер "модальдық қарсылық қатынастар" туралы, ал Хоули "гумдік емес қатынастар" туралы айтады), сондықтан біреу өзінің бала кезін есінде сақтаса немесе қарт адам болатынын айтса, бұл дұрыс, өйткені олар бала (өткенде болған) немесе қарт адам (болашақта болатын) уақыт бөлігімен ерекше "таныс сияқты" қатынас жасайды. Сахна теориясының жақтастары кейде "эксурантист" деп аталады. Эксурантизм, пердурантизм сияқты, мәңгіліктің уақыт онтологиясын қабылдайды. Алайда, осы балама төрт өлшемді тұрақтылық теориясымен, әдеттегі нысандар енді құрт емес, керісінше, толыққанды бірден пайда болатын сәттер болып табылады. Сонымен қатар, нысандар қасиеттерді/бөліктерді жоғалтпайды немесе қоспайды, өйткені әрбір ерекше сатыда осы қасиеттердің/бөліктердің барлығы бірдей болады. Сахна теориясы, құрт теориясынан айырмашылығы, біздің тәжірибеміздің мазмұнын дәл түсіндіретіндіктен, басымдыққа ие болу керек деп саналады. Құрт теориясы біз өміріміздің бірнеше сәтін бір уақытта сезінуді талап етеді, ал біз шындығында тек бір сәтті ғана сезінеміз, сахналық көзқарасқа сәйкес. Қазіргі заманғы пердурантистер бұл пікірге келіспейді, бұл пердуранттың барлық бірден-бірден жинақталған және толық мереологиялық тұтастыққа біріктірілген уақыт кесінділерінің бірігуі екенін айтады. Пердурантистер бір уақытта бірнеше уақыт кесіндісін сезінуде емес, бірақ сол сәттердің барлығы шындықтың бір бөлігі болып табылады және сізді тұтастай құрайды. Жақында эксурантизмнің пердурантизмнен артық екені айтылды, өйткені эксурантизм әлемдегі қарапайым нысандарды санауда тым жоғары бағалайды. Оның себебі нысандардың толыққанды күйінде олардың сәттік сатыларымен байланысқандығы және осы сатылардың саны іс жүзінде шексіз, бұл қарапайым әлемде санағанда ақылға сыймайды. Эксурантист жалғастырушының осы сатыдан кейінгі сатыға ұқсас болғандықтан ғана бірдей сәйкестікті сақтайтынын мәлімдейді, бұл екі сатыны уақытша әріптестер етеді. Бір мезгілдегі бір-біріне ұқсас сатылардың ұқсастығы белгісіздіктен құтылу үшін жеткіліксіз, өйткені ұқсастықтың өзі белгісіз. Қай жағынан ұқсас? Сортальдар арасындағы ұқсастық бар екенін және олардың арасында орынды себеп-салдарлық қатынастар бар екенін атап, эксурантистер мүмкіндігінше белгісіздікке жол бермейді. Қарсылық теориясының жақтастары жалғастырушының сәйкестігін сатылар арасындағы қатынасты бақылаудан алады. Мәселе әлі де сол, нысанның қарсыласы не болғаны және нақты бір себепті байланысты нақты бір сәттік қарсыласы нысанның сатылары арасында анықтай аламыз ба деген мәселеде нақты бір нүкте жоқ. Эксурантист үшін, континуенттің кеңістіктегі өмір жолындағы сәттер сияқты көптеген нысандар бар, яғни континуенттің өмір сүру кезеңдері сияқты көптеген нысандар бар; мысалы, алма сияқты континуентпен алманың кеңістіктегі өмір жолындағы кезеңдер сияқты көптеген ерекше нысандар бар, бұл өте үлкен сан. Пердурантистер мен эндурантистер тек бір нысан бар деп санайды - бір жалғаушы, ал эксурантистер бір жалғаушы бар деп санайды, бірақ эксуранттың нысан сатыларының көптігі бар. Алайда, екінші жағынан, Stuchlik (2003) мәлімдегендей, сахна теориясы кез келген уақыт аралығы үшін кіші аралық бар екенін көрсететін "ұнтақталған уақыт" мүмкіндігінде жұмыс істемейді, ал Zimmerman (1996) бойынша, уақыт ұнтақталған немесе сәттер жоқ деп сенетін көптеген пердурантистер болды. Кейбір пердурантистер ұнтақ идеясы сәттер жоқ дегенді білдіреді деп санайды, өйткені олар оларды субинтервалдарсыз уақыт аралықтары ретінде анықтайды.

Four dimensionalist theorists break into two distinct sub groups: worm theorists and stage theorists. Worm theorists believe that a persisting object is composed of the various temporal parts that it has. It can be said that objects that persist are extended through the time dimension of the block universe much as physical objects are extended in space. Thus, they believe that all persisting objects are four dimensional "worms" that stretch across space time, and that you are mistaken in believing that chairs, mountains, and people are simply three dimensional. Stage theorists take discussion of persisting objects to be talk of a particular temporal part, or stage, of an object at any given time. So, in a manner of speaking, a subject only exists for an instantaneous period of time. However, there are other temporal parts at other times which that subject is related to in a certain way (Sider talks of "modal counterpart relations", whilst Hawley talks of "non Humean relations") such that when someone says that they were a child, or that they will be an elderly person, these things are true, because they bear a special "identity like" relation to a temporal part that is a child (that exists in the past) or a temporal part that is an elderly person (that exists in the future). Stage theorists are sometimes called "exdurantists". Exdurantism, like perdurantism, presumes the temporal ontology of eternalism. With this alternative four dimensionalist persistence theory, however, ordinary objects are no longer perduring worms but, rather, are wholly present instantaneous stages. Moreover, things also do not gain or lose properties/parts because each distinct stage has all these properties/parts in their entirety from one counterpart stage to the next. It has been argued that stage theory, unlike the worm theory, should be favored as it accurately accounts for the contents of our experience. The latter requires that we currently experience more than a single moment of our lives while we actually find ourselves experiencing only one instant of time, in line with the stage view. Contemporary perdurantists disagree, arguing that it is a fusion of all the perdurant’s instantaneous time slices compiled and blended into a complete mereological whole. Perdurantist do not think you are experiencing more than one time slice at a time, but that all those moments are a part of reality, and comprise you as a whole. Recently it's been argued that perdurantism is superior to exdurantism because exdurantism is too extravagant in counting ordinary objects in the world. Extravagant for the reason that objects in their entirety are bound to their momentary stages, and there is practically an interminable number of these stages, which is not reasonable when counting in the ordinary world. An exdurantist claims a continuant to hold the same identity simply from this stage’s being similar to a subsequent stage, which is what makes the two stages temporal counterparts. Resemblance amongst momentary counterpart stages is insufficient to escape vagueness because similarity itself is vague. Similar in what way? By noting when there is a similarity amongst sortals and that there are adequate causal relations held between them, exdurantists avoid vagueness the best they can. Counterpart theorists follow the identity of a continuant from following the relationship among stages. The problem still lies that there is no clear cutoff point concerning what was and what was not a counterpart of the object and whether we can really attribute a causal relationship between the distinct momentary counterpart object stages. For an exdurantist, there are as many objects as there are moments in a continuant’s spacetime career, i. e., there are as many objects as there are stages of a continuant’s existence; e. g., with a continuant like an apple, there are as many distinct objects as there are stages in the span of the apple’s spacetime career, which is an enormous number. Perdurantists and endurantists both think there is only one object—one continuant—that persists, while
exdurantists think that there is one continuant but a multiplicity of object stages that exdure. However, on the other hand, as Stuchlik (2003) states, the stage theory will not work under the possibility of gunky time, which states that for every interval of time, there is a sub interval, and according to Zimmerman (1996), there have been many self professed perdurantists who believe that time is gunky or contains no instants. Some perdurantists think the idea of gunk means there are no instants, since they define these as intervals of time with no subintervals.