Кіріспе

Луиза Мей Алкоттың 1871 жылғы "Кішкентай жігіттер немесе Джоның балаларымен Пламфилдтегі өмір" романы – американдық автор Луиза Мей Алкоттың (1832–1888) балалар романы, ол алғаш рет 1871 жылы Робертс ағайындары баспасында жарық көрді. Кітап оның 1868–69 жылдарғы екі томдық "Кішкентай әйелдер" романындағы кейіпкерлерді қайта жаңғыртады және оның жалғасы болып табылады, сондай-ақ ресми емес "Кішкентай әйелдер" трилогиясының екінші кітабы ретінде танылады. Трилогия Алкоттың 1886 жылғы "Джоның балалары және олардың тағдыры: "Кішкентай жігіттерге" жалғас" романымен аяқталады. Алкоттың әңгімесі Джо Баердің, оның күйеуінің және Пламфилдтегі мектептегі балалардың өмірін баяндайды. Алкоттың классикалық романы 1934, 1940 және 1998 жылдары түсірілген фильмдерге, телесериалға және жапон анимациялық телесериалға бейімделген.

Өмірбаян

Олкоттың романы Пламфилд мектебінің оқушыларының өмірінен алты айды баяндайды, осы мектепті неміс профессоры Фридрих және оның әйелі Джозефин Бэр (туған Марш) басқарады. Мектеп идеясы алғаш рет «Кішкентай әйелдердің» екінші бөлігінің соңында айтылады, Джо марқұм Марш тәтесінен Пламфилд мүлігін мұраға алғанда. Алкоттың білім беру идеалдарын үйге енгізуі және үй сияқты үлгіні сыныпқа бейімдеуіне алғашқы шабыт оның әкесі Амос Бронсон Алкотттан келді – ол білім беру реформаторы және көрнекті трансценденталист. Әкесі, «трансценденталист көреген» ретінде, өз замандастарының реформаторлары арасында да ерекше саналды. Иоганн Генрих Песталоцци сияқты білім беру теориялықтары да Алкоттың білім беру әдістемелеріне әсер етті және «мектептің мүмкіндігінше үйге ұқсас болуын қажет етті» деп атап көрсетті. Білім беру реформаторы болған Алкоттың әкесі білім берудің «баланың санасын ішкі әлемге бұрып, оның құдайлық жаратылысын тануға бағытталуы керек» деп сенді. Сондай-ақ Алкоттың әкесі «балалардың моральдық аллегорияларды сахналауы оларды өзін-өзі ұстауға үйретеді, ал осы өзіндік шектеу үй ішіндегі үйлесімділік пен бақыттың негізі болып табылады» деп ойлады. Бронсон Алкоттың балалардың қиялына үндеуі «баланың қиялын ыстықсыз өмірді іздеуге бағындыруға жасалған әрекеттің бір бөлігі болды». Алкот Пламфилд балалары үшін отбасылық драмалық қойылымдарды енгізді, олар балаларға «өздерін-өздерінің әрқайсысын қалай бақылауға болатынын» үйретті.

Фридрихтің негізгі үлгілерінің бірі Генри Дэвид Торо болды (іс жүзінде ол Алкоттың барлық романдарының көптеген кейіпкерлерінің арасында түрлі кейіптерде пайда болады). Луиза Генри мен оның інісі Джон мұғалімдер болып жұмыс істеген Конкорд академиясына қатысты. «Кішкентай еркектерде» Фридрих кейіпкерінен Генридің ықпалы көрінетін элементтердің бірі – Фридрихтің «Құдайдың бағы» сияқты тіркестерді қолдануы. Фридрих барлық балаларға өздеріне арналған шағын бақша участаларын берді, Генри де солай жасаған. Джо мен Фридрих сияқты, Генри мен Луиза да жиі ұзақ серуендеуге шығатын. Генри – табиғатты зерттеуші, және табиғат әлеміне деген оның қызығушылығы «Кішкентай еркектерде» Ден Кин кейіпкері арқылы көрінеді.

Қорытынды

Бұл оқиға скрипкада ойнауға және ақылға қонымсыз әңгімелер айтуға шебер ұялшақ жетім бала Нат Блейктің келуімен басталады. Нат оқиғаны баяндайды және әрбір кейіпкерді таныстырады, соның ішінде түпнұсқа «Кішкентай әйелдер» романынан кейіпкерлердің кейбір эпизодтық пайда болулары да бар. Мектепке бұрыннан-ақ он ұл бар. Содан кейін Нат Пламфилдке келеді, одан кейін оның досы Дэн келеді. Одан соң Нан келіп, жалғыз қыз Дейзидің серігі болады. Джоның ұлдары Роб пен Тедди қалғандарға қарағанда кіші. Роб, Тедди, Дейзи және Нан оқушылар тізіміне кірмейді. Пламфилд дәстүрлі тәсілмен басқарылмайды. Барлық балалардың өз бақшалары мен үй жануарлары бар, сондай-ақ оларды кәсіпкерлікпен тәжірибе жасауға ынталандырады. Сенбі күндері уақыт шегімен жұмсақ төсекпен соғысуға рұқсат етіледі. Балалар жеке тұлғалар ретінде қарастырылады, олардың мінез-құлқын мейіріммен қалыптастыруға ерекше мән беріледі. Мегтің қызы Дейзи Брук Пламфилдке өзінің егіз інісі Демимен бірге келеді, бірақ Нан келгенге дейін ол өзінің жасындағы басқа қыздардан оқшауланғандай сезінеді. Нан Джоның жасөспірім кезіндегіден де еркелеу, тәуелсіз мінезді қыз, ал Дейзи көбінесе қуыршақтар мен кішкентай ас үйімен қызығады. Дейзидің кішкентай ас үйінде Джоның інісі, оның кіші қарындасы Эми Марштың күйеуі, Аға Тедди сатып алған шойыннан жасалған, балаларға арналған пеш бар. Романның соңында Дейзидің әкесі Джон бір түні тыныш қайтыс болады. Пламфилдке жаңа келген Дэнды Нат таныстырады. Дэн бастапқыда басқа ұлдарды «әлсіз» деп есептейді және оларды бокс, күрес, ішімдік ішу, темекі тарту, дөрекі сөздер мен карта ойындарымен тәжірибелерге итермелейді, нәтижесінде ол уақытша мектептен шығарылады. Дэн жарақат алған аяғымен Пламфилдке қайта оралады және басқа ұлдар Натты ұрлық жасады деп жалған айыптағанда Наттың жағында тұрып, өзін ақталады. Кейін ол мектептің табиғат тарихы мұражайының кураторы болады. Мектепте жеке қарым-қатынастар маңызды, және әртүрлілік құрметтеледі. Дейзи өзінің егіз інісіне, ұялшақ Натқа және тәуелсіз Нанға терең байланысты. Нан мен Томми да жақын және өскенде үйленуді жоспарлап отыр. Дэн, Наттың досы, күтпеген жерден ізгі Деми мен кішкентай Теддиге қызығушылық танытады. Франц, Эмиль, Дейзи және Джон Бхаерлермен туыс болғанымен, оларға ерекше жағдай жасалмайды және басқа оқушылар сияқты өз кемшіліктерін жеңуге шақырылады.

Стиль

Луиза Мэй Алкоттың өмірбаянының кіріспесінде автор Мадлен Б. Стерн: «Луиза Мэй Алкотт өмірі бойы кәсіби жазушы болды, шығармашылықта және түзетулер арқылы қайта жаңартуда шеберлік танытты» дейді. Алкоттың туындылары «өмірінен, байқауларынан, саяхаттарынан, тәжірибелерінен және оқуларынан алынған эпизодтарды» материал ретінде пайдаланды. Алкоттың мұрасы өмірді бейнелеуде және отбасына адалдығында көрінеді. Оның барлық шығармашылығы «тозақтан да, жұмақтан да емес, әртүрлі әдеби жанрлардағы көптеген әңгімелер, ертегілерден бастап шынайы соғыс суреттеріне, сенсациялық триллерлерден отандық сағаларға дейін» деп есептеледі.

Талдау

Комментарийлерде тіпті «Кішкентай әйелдер» және оның жалғасы «Кішкентай ерлер» мен «Джоның балалары» гендерлік қатынастарды, билік күресін және сексуалдық саясатты зерттеумен айналысқан сыншылардың назарынан тыс қалмаған. Стерннің өмірбаянына сәйкес, Луиза Мей Алкотт жағдайында мұндай түсіндірулер өте тартымды, өйткені ол өзі осындай қызықты аргументтер жиынтығын ұсынған. Білім беру реформаторы ретінде Алкотт "кейіннен, жиырмасыншы ғасырда осы кедергіні шешуге мүмкіндік берген нәрсеге – дифференциацияға, яғни барлық балалардың бірдей нәрсе үйренуінің қажеті жоқ деген идеяға бейімделгенін көрсетеді". Мысалы, Алкотттың үйдегі қойылымдар мен актерлік өнерді пайдалануы оның әкесінің балаларға арналған аллегориялық театрының көркемдік бейімделуін жасады, [мұнда] отбасылық драма күнделікті өмірдегі моральдық күрестің ажырамас бөлігіне айналады. Алкотт отбасының театры олардың арасындағы келісімді орнату құралы болды, Луиза отбасылық театрды жеке басының еркіндікке деген құштарлығын басу және өзін әкесінің отбасылық идеалдарына сәйкес келтіру үшін пайдаланды. Отбасылық театрды бейімдеу арқылы «Кішкентай ерлердегі» кейіпкерлер өздерін үлкен өнім беретін шыдамдылық, табандылық және жақсы мінезді дамытатын шағын бақшалар ретінде қарастыруға үйренеді.

Жарияланым

1865 жылы Олкотты қыздарға арналған кітап жазуға бастады, оның ішінде балалық шағының естеліктері де болды. Бостондық балалар журналы «Merry Museum» редакторы болып жұмыс істеген кезде ол «Кішкентай әйелдер» трилогиясын – «Кішкентай әйелдер», «Кішкентай жігіттер, яки Джоның ұлдарымен Plumfield-тегі өмір» және «Кішкентай жігіттерге жалғасы» кітаптарын жазуға кірісті. «Кішкентай жігіттер» алғаш рет 1871 жылы Робертс бауырлары басып шығарды, ал алғашқы басылымда 376 бет болды. Алғашқы басылымынан бері Алкоттың туындылары көптеген форматтарда, тілдерде жарық көрді және жас оқырмандарға бейімделді.

Қабылдау

Роман "әр түрлі және қиын студенттер тобының" ортасында орналасқан – жетім балалар, Марштардың келесі ұрпағы, физикалық және психикалық мүмкіндігі шектеулі балалар, анасынан айырылған қыз, саудагерлер класының балалары. Алкотт бұқараға ғылыми білім берудің мүмкіндіктері мен шектеулері туралы ой айтады. Романда Алкотт студенттерді абстрактілі түрде көзге елестетудің орнына, ғылыми білім берудің жеке тұлғаға тигізетін пайдасы мен қауіп-қатеріне назар аудара алады. "Кішкентай адамдар" мұғалімнің адам мәдениетінің барлық саласын – физикалық, интеллектуалдық, моральдық, рухани және практикалық – қамтуы мүмкін екенін талқылайды. "Кішкентай адамдар" жарық көргеннен кейін көп ұзамай білім беруді қолдайтындар мен реформаторлар да осы теорияларды қабылдады, олардың барлық балаларға, әсіресе кедей балаларға қажет екенін, себебі үйдегі мектеп оларға моральдық тәрбие беруге ең қолайлы ортаны ұсынады деп сенді. "Кішкентай адамдар" бұрын бөлек қарастырылған үй мен мектептің екі идеалды тұжырымын қарастырады. Пламфилд үй мен мектептің бірігіп кеткен идеалды үлгісіне айналады, онда Алкотттың кейіпкерлері ересек болып өседі, ал олардың білім алу нәтижелері сынып пен жынысқа ғана емес, ең бастысы, студенттердің бұрыннан бар құндылықтары мен моральдық бейімділіктеріне байланысты болады.

Фильм

Little Men алғаш рет 1934 жылы Эрин О'Брайен Мур және Ральф Морганның басты рөлдерде ойнауымен фильмге бейімделді. 1940 жылы Кей Фрэнсис қатысқан тағы бір фильм шықты. 1998 жылы Мариэль Хемингуэй мен Крис Сарандонды жұлдыздық құрамындағы канадалық толық метражды фильм көрсетілді.

Теледидар

1993 жылы Жапонияда осы роман негізінде анимациялық телесериал, «Little Women II: Jo’s Boys» көрсетілді, ол бірнеше тілге дубляждалды, бірақ ағылшын тіліне есімдеме. 1998-1999 жылдары екі маусымға канадалық «Little Men» телесериалы эфирге шықты. Оның сюжеті біршама өзгертіліп, романға жалғас ретінде тартылған.