Кіріспе

Теннис соққысы

Бекхенд – теннис, үстел теннисі және пикбол сияқты көптеген ракеткалық спорт түрлерінде қолданылатын соққы, онда ракетканы қимылға келтіргенде қолдың артқы жағы алақаннан бұрын келеді. «Бекхенд волейі» тіркесінен басқа, бұл термин жерден соққы беруді (доп соққыға тигенше секіргеннен кейін) білдіреді. Бекхенд, алақаннан бұрын қолдың артқы жағымен соғылатын форхендке қарама-қарсы келеді. Бұл термин спорттық дискіні лақтыру сияқты, ұқсас қимылдар қолданылатын басқа спорт түрлерінде де қолданылады. Бекхенд көбінесе негізгі сызықтан немесе жақындау соққысы ретінде орындалады. Оң жақта ойнайтын ойыншы үшін бекхенд денесінің сол жағындағы ракеткамен басталады, допқа тигенде дене арқылы жалғасады және ракетка оң иықтың үстінде денесінің оң жағында аяқталады. Бекхенд бір қолмен немесе екі қолмен орындалуы мүмкін. Ойыншының күшті қолы соққыны «тартатындықтан», бекхенд көбінесе форхендке қарағанда аз күшті және тұрақсыз болады, сондықтан оны меңгеру қиын деп есептеледі. Дегенмен, екі қолмен орындалатын бекхенд соққыға көбірек тұрақтылық пен күш береді және қазіргі заманғы теннисте жиі қолданылады. Жаңадан бастаған және клуб деңгейіндегі ойыншылар көбінесе бекхенд соққысын орындауда қиындыққа тап болады, ал жас ойыншылар жеткілікті күшті болмаса, соққыны дұрыс орындауға күш жетпейді. Көптеген тәжірибелі ойыншылардың форхенді бекхендтен әлдеқайда жақсы, ал теннистегі көптеген стратегиялар осы әлсіздікті пайдалануға бағытталған.

Ұстауыштар

20 ғасырдың көп бөлігінде кері соққы бір қолмен, шығыс немесе континенттік тұтқа қолданып орындалған. Екі қолмен кері соққыны қолданған алғашқы белгілі ойыншылар 1930 жылдардағы австралиялық Вивиан Макграт және Джон Бромвич болды. АҚШ-та екі қолмен кері соққы ойнаған алғашқы ойыншы Майк Белкин болса, 1960 жылдары Крис Эверттен бастап көптеген ойыншылар кері соққыны екі қолмен ұстай бастады. Пит Сампрас және Стефан Эдберг даму кезеңдерінің соңында екі қолды кері соққыдан бір қолды кері соққыға көшті.

Кері қолдың түрлері

Теннистің алғашқы 100 жылында бір қолмен соққы беру – барлық деңгейдегі ойыншылардың дерлік жалғыз таңдауы болды. Осы кезеңде жекелеген ойыншылар екі қолмен соққы беретін, бірақ бұл кеңінен таралған жоқ. Екі қолмен соққы берудің қолданылуы Ашық дәуірдің басталуымен артып, оған ең табысты ойыншылар, атап айтқанда Джимми Коннорс және Бьорн Борг, сондай-ақ әйелдер арасында Крис Эверт жетекшілік етті. Алайда, 1990 жылдардан және одан кейін ғана ол кәсіби элита арасында кеңінен таралған, немесе басым топ-спин соққысы болып, Андре Агасси (ерлер арасында) және Моника Селестің (әйелдер арасында) жетістіктерімен дәлелденді.

Екі қолмен кері қол

Ойыншылар көбінесе қолдарының басымдығына қарай кері соққының түрін таңдайды. Егер ойыншы шала-кемқол болса, екі қолмен соққы беру тиімдірек болуы мүмкін. 1970 жылдардан бері көптеген үздік ойыншылар екі қолмен кері соққыны қолданды және ол кәсіби турнирлерде кең таралды. Екі қолмен соққы берудің бір қолмен соққы беруге қарағанда бірнеше маңызды артықшылықтары бар:

Олар әдетте жылдамдық, күш және дәлдікті жақсы үйлестіреді, себебі ракетканы екі қолмен ұстау соққыны тұрақтандырады, бұл соққыны жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді, әсіресе сервисиге жауап беру кезінде және қорғаныста. Ал бір қолмен соққы беруге көбінесе жоғары дәлдік пен моторикалық дағдылар қажет, және ол ұзақ ойындарда тұрақсыз болуы мүмкін. Екі қолмен соққы берумен жоғары соққыларды оңайрақ соғуға болады. Екі қолмен соққы беру күш пен дәлдік жағынан алдыңғы соққыға жақын, тіпті одан да жоғары болуы мүмкін. Бір қолмен кері соққысы нашар ойыншыларға сол жақ қанатына доп қайтарылып, оларға қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе жоғары және кесілген сервисилерде. Екі қолмен соққы беруге болатын ашық тұру, бір қолмен соққы беруде көбінесе жабық тұру қажет, бұл қосымша қимылдарды талап етеді (жоғары деңгейдегі ойында бұл қиындық тудыруы мүмкін). Екі қолмен соққы беруді дамыту әдетте оңай; барлық негізгі соққыларды орындау үшін аса жоғары моторикалық дағдылар қажет емес. 1970 жылдардан бері жасөспірімдерге екі қолмен соққы беруді үйрету көбейіп келеді.

Техника

Көптеген әр түрлі нұсқалар мен стильдер болғанына қарамастан, жалпы алғанда, бір қолды кері соққының үш түрлі техникасы бар. Біріншісі – кесінді, бір қолды кері соққының ең көне түрі, оны Кен Розуолл сияқты көптеген классикалық ойыншылар танымал етті және 1980 жылға дейін әйелдер турнирінде де қолданылды. Стеффи Граф сияқты көптеген әйел чемпиондар ең төменгі, ең тиімді кесінді кері соққыны пайдаланды. Кесінді кері соққы ең қарапайым болып саналады және техникалық тұрғыдан үйренуге ең оңай. Дегенмен, оны меңгеру әлдеқайда қиын. Кесіндіні жеке түрде қолданудан айырмашылығы, кесінді кері соққы ойыншының кері соққысында кесіндіні әдеттегі соққы ретінде үнемі пайдалануын білдіреді, әртүрлілік үшін емес. Көптеген кесінді кері соққылар континенттік тұтқамен орындалады, ол кері соққы воллесімен бірдей. Қозғалыс та қарапайым, ол доптың түбінде 45 градус бұрышта кесуді қамтиды. Кесу доптың түбіне жақын болса, доп жоғары және баяу болады, әдетте доптар үшін қолданылады, ал доптың бүйіріне жақын кесу допты жылдам және төмендетеді. Терең, төмен, бірақ жылдам кесінді кері соққыны тұрақты түрде орындау қиын, көп жаттығу мен шеберлік қажет. Мұндай кесінді кері соққылар қарсыластардың допты оңай ұстап алып, жеңімпаз соққысын орындауына кедергі келтіреді. Сондай-ақ, доптың кері айналуына байланысты доптың жылдамдығын баяулатады, бұл ойыншыға соққыларды болжауға және дайындалуға уақыт береді. Мысалы, Стеффи Граф өзінің кесінді кері соққысын қозғалуға уақыт табу үшін және өзінің ерекше соққысы – іштен сыртқа соққыны орындау үшін жиі пайдаланды. Бұл сондай-ақ, қысқа соққыларды немесе тіпті жалған қысқа соққыларды орындау үшін жақсы алдау амалы болып табылады. 1940-1960 жылдары Род Лавер, Дон Бадж, Лью Ход сияқты көптеген ойыншылар бір қолды тегіс кері соққыны танымал етті. Олар бірінші болып жоғары айналыммен бір қолды тегіс кері соққыны қолданды. Сол кезде тегіс немесе жоғары айналымды соққылар сирек болмаса да, олар кең таралған емес және негізінен тек әртүрлілік үшін, әсіресе кері соққы жағында қолданылды. Бұл соққылар әдетте жылдам болды, бірақ оларды үйрену және орындау қиын деп саналды. Тіпті бүгінгі күні де Стан Вавринка және Роджер Федерер сияқты бір қолды тегіс кері соққыны қолданатын көптеген ойыншылар бар, бірақ олар басқа ойыншылардың жоғары айналымын жеңу үшін оған көбірек айналым қосты. Алайда, 1980 жылдары бір қолды тегіс кері соққы көптеген бір қолды кері соққы ойнаушылар үшін қалыпты жағдайға айналды, Джон МакЭнроу, Стефан Эдберг, Борис Беккер, Пит Сампрас, Иван Лендл, Стеффи Граф сияқты танымал ойыншылар оны үлкен тиімділікпен қолданды. Бір қолды тегіс кері соққының артықшылықтары – оның жылдамдығы, тудыратын бұрыштары және тереңдігі. Ол әдетте шығыс немесе жартылай батыс тұтқамен орындалады және ракетканы ойыншының денесі арқылы тартып, кейде сол қолының көмегімен және допты соғуға арналған босату, содан кейін кесіндіге қарағанда әлдеқайда үлкен ілесу және аяқтау қамтиды. Бьёрн Борг екі қолды кері соққы ойнаған деп саналғанмен, ол ракеткасын бір қолмен шығарды және екі қолды кері соққының эволюциясы мен танымалдылығының катализаторы болды, сондай-ақ жоғары айналымды бір қолды кері соққының дамуына ықпал етті. 1980 жылдары, көбірек ойыншылар жоғары айналымды қолданған кезде, бір қолды кері соққы ойнаушылар айналымды бейтараптандыру қиындығына байланысты тегіс кері соққыны орындауды қиындатты. Сондықтан көптеген ойыншылар сол кездегі әдеттегідей бір қолды кері соққына көбірек айналым енгізді. Бүгінгі күнге дейін Ричард Гаске сияқты ең жақсы бір қолды кері соққыға ие деп саналатын көптеген ойыншылар жоғары айналымды кері соққыны қолданады. Оны қолданатын басқа да ойыншылар Николас Алмагро мен Григор Димитров (ол да оны тегіс соқтыруға қабілетті болса да) бар. Бұл бір қолды кері соққымен ойнауға көмектесті. Жоғарғы спиннің бір қолды кері соққының артықшылықтары – бірізділік, орналасу, оны тудыратын бұрыштар, сондай-ақ биік допты жеңу қабілеті. Бір қолды кері шегудің "фликтері" де жоғары спиннің бір қолды кері шегудің танымал болуына байланысты дамыды. Жалпақ бір қолды кері соққыдан айырмашылығы, жоғары айналымды бір қолды кері соққы әдетте жартылай батыс немесе тіпті батыс тұтқасымен орындалады. Рихард Гаске, ең сәнді және тиімді бір қолды кері соққыға ие деп саналады, оның кері соққыға ұзын, иілгіш әрекеті және сәнді жалғауымен танымал. Ең қиын түрі – бір қолмен кері соққы. Бұл ойыншыны жартылай батыс немесе батыс тұтқасын қолдана отырып, ракетканы денесін айналдырып, ең бастысы, оны доптан төмен түсіруді қамтиды. Содан кейін ол "терезе сыпырушы" әрекетімен қолын жоғары және алдына бұраған кезде допты доптың ортасынан төменіне дейін соғуы керек. Бұл орындауда жиі кездесетін қателік – ракетканы жеткілікті төмен түсірмеу немесе ілесуді орындамау. Көптеген ұлы ойыншылар екі немесе тіпті үш түрлі стилдің комбинациясын қолданады. Мысалы, ең қуатты бір қолды кері соққыға ие деп саналатын Стан Вавринка өте тегіс кері соққыларды орындай алады, бірақ сонымен қатар оларға айналым да қоса алады. Стефан Эдберг және Борис Беккер бұрын, ал Роджер Федерер және Григор Димитров кесінді, тегіс және айналымды кері соққыларды тиімді пайдалана алады. Бұл әртүрлілік қарсыластың қандай соққы ойнайтынын болжауын қиындатады.

Өте жақсы қолдар

Сонымен, барлық уақыттағы ең жақсы кері соққысы бар деп есептелген, әуесқой және кәсіби чемпион Дон Бадж, 1930 және 40 жылдары өте күшті бір қолды соққыға ие болды, ол допқа жоғары айналу берді. Ол шығыс тұтқасын қолданды, ал кейбір суреттерде оның үлкен саусағы ракетканың жанында созылған, бұл оған қосымша қолдау көрсетті. Тағы бір әуесқой және кәсіби чемпион Кен Розуолл, бір қолды кері соққысымен танымал болды, ол 1950 және 60 жылдары континенттік тұтқаны қолданып, допты төмен айналдырып, өте дәл кесіп соқты. Ойынды білетін мамандар швед Хенрик Сундстремнің бір қолды кері соққысын техникалық тұрғыдан тамаша және көптеген форхендтердей күшті деп бағалайды, бірақ Сундстремнің мансабы жарақаттан қысқа болды. 1979 жылы жазған автобиографиясында Джек Крамер ең жақсы теннис соққыларына бір бет арнады. Ол былай деп жазады: "Арқадан соққыда Бадж ең жақсы болды, Ковач, Розуолл және Коннорс екінші қатарда (бірақ, мен айтқандай, Коннорс-тің "арқадан соққысы" шын мәнінде екі қолды форхенд). Бір қызығы, ең ерекше соққы Бадж Паттиге тән болды. Бұл әлсіз соққы, сәл кесілген доп. Бірақ кенеттен матч-пойнтте Паттидің мықты кері соққысы болды. Ол керемет матч ойыншысы еді". Содан бері ерлер турнирінде үлкен өзгерістер болды. 1980 және 1990 жылдары Стеффи Граф, Иван Лендл, Джон МакЭнро, Стефан Эдберг, Борис Беккер, Пит Сампрас, Хенрик Сундстрем, Густаво Куэртен сияқты көптеген ұлы ойыншылар бір қолды әмбебап кері соққыларымен көшбасшылық етті. Бірақ Джимми Коннорс, Бьёрн Борг, Матс Виландер және Милослав Мечир сияқты жаңа ойыншылар әлемге екі қолды кері соққының да үлкен артықшылықтары бар екенін көрсетті. Ойыншылар енді екі қолмен қайтару, өткізу және лоб сияқты негізгі қорғаныс соққыларында жылдамдық пен бақылауды арттыра алады. Содан бері көптеген ойыншылар осы үрдіске еліктеді. Олардың арасында Андре Агасси, Евгений Кафельников, Марсело Риос, Марат Сафин, Дэвид Налбандиан (ең жылдам кері соққының рекордын иеленген), Кей Нишикори, Новак Джокович, Энди Мюррей, Рафаэль Надаль бар. Дегенмен, Ричард Гаске, Стэн Вавринка, Доминик Тьем, Филипп Кольшрайбер, Стефанос Циципас, Григор Димитров, Денис Шаповалов, Николас Алмагро, Пабло Куевас, Душан Лайович, Дэн Эванс, Марко Чечинато, Леонардо Майер, Мариус Копил, Дюди Села, Томми Робредо, Фелисиано Лопес, Роджер Федерер әлі де бір қолды кері соққыны тиімді пайдаланады. Әйелдер турнирінде Джастин Эненнің кері соққысы ерлермен тең деп есептелді, Джон МакЭнроу "Джастин Эненнің ерлер мен әйелдер ойынында ең жақсы бір қолды кері соққысы бар. Эненнің кері соққысы спонтанды, дәл және күшті, өлімге әкелетін қару ретінде сипатталған. Ол өзінің қатты кері соққысымен допты төмендете алады". 1980 жылдардың соңында көптеген әртүрлі стильдер пайда болды, соның ішінде Стеффи Графтың ерекше бір қолды кесілген кері соққысы және Моника Селестің екі қолды кері соққысы, оның жылдам орындалуымен ерекшеленеді. Бір қолды кері соққымен ойнаған WTA ойыншылары: Стеффи Граф, Джастин Энен, Маргарет Корт, Эвонн Гуолагонг, Мартина Навратилова, Хана Мандликова, Габриела Сабатини, Кончита Мартинес, Яна Новотна, Елени Данилиду, Амели Мауресмо, Карла Суарес Наварро, Маргарита Гаспарян, Роберта Винчи, Франческа Шиавоне, Наоми Броуди және Дайан Пэрри. Басқа әйел ойыншылар кесілген кері соққыны қолдануларымен танымал. Бұл соққыда шеберлік танытқан әйел ойыншылар: Билли Жан Кинг, Маргарет Корт, Вирджиния Уэйд, Мартина Навратилова, Стеффи Граф, Яна Новотна, Натали Таузиат, Джастин Энен, Амели Мауресмо, Светлана Кузнецова, Саманта Стосур, Франческа Шиавоне, Сара Эррани, Роберта Винчи, Карла Суарес Наварро, Агнешка Радванская, Моника Никулеску, Каролина Гарсия, Анастасия Севастова, Эшли Барти және Бьянка Андрееску. Теннис тарихындағы ең үлкен бәсекелестіктер екі түрлі кері соққы стилімен бейнеленеді. Бұларға 1980 жылдардағы Эверт-Навратилова бәсекелестігі, Мартина Навратилованың бір қолды кесілген кері соққысы мен Крис Эверттің екі қолды кері соққысы, сондай-ақ Бьёрн Боргтың екі қолды кері соққысымен Джон МакЭнроның бір қолды кері соққысы және қазіргі Федерер-Надаль бәсекелестігі, Роджер Федерердің жоғары айналумен немесе төмен айналумен бір қолды кері соққысы мен Рафаэль Надальдың күшті, жазық екі қолды кері соққысы жатады.