Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Camellia japonica, әдеттегі камелия немесе жапон камелиясы деп белгілі, Theaceae тұқымдасының Camellia гүлді өсімдіктер туысына жататын бір түр. C. japonica-ның мыңдаған сұрыптары өсіріледі, олардың гүлдері әртүрлі түстерде және пішінде болады. Көптеген атауына қарамастан, ол Жапонияда емес, Қытайда табиғатта өседі. Camellia japonica-ны Қытайда өсіру дәстүрі де сонда басталған. Оның кеңінен таралуы Сун әулеті кезінде басталды, сол кезде әдебиеттерде Camellia japonica-ның 15 түрі тіркелген. Кейіннен ол Жапонияға әкелінді.
Сипаттама
Камелия жапоника - гүлдейтін ағаш немесе бұта, әдетте биік, бірақ кейде биікке дейін жетеді. Кейбір егілген сорттары 72 м2 немесе одан да үлкен өлшемге жетеді. Жас бұтақтары қызғылт қоңыр, есейген сайын сұрғылт қоңыр түске айналады. Кезектесіп орналасқан былғары жапырақтары үстіңгі жағынан қара жасыл, астыңғы жағынан ашық түсті, әдетте ұзындығы мен ені шамамен ұзын, ал сабағы (петиолы) шамамен ұзын болады. Жапырақтың негізі сүйір (кунеат), жиектері өте ұсақ тісті (серрулятты) және ұшы сәл сүйір.
Австралия
Австралиядағы камелиялар туралы алғашқы мәліметтер 1826 жылы Сиднейге Александр Маклейге жеткізілген партияға қатысты, және олар Сиднейдегі Элизабет Бей Хаусының бағында отырғызылды. Австралияның Сидней қаласындағы Э. Г. Уотерхаус атындағы ұлттық камелия бақшасы оның құрметіне аталған.
Еуропа
1959 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің докторы Фредерик Мейер жүргізген зерттеуге сәйкес, Кампо-Беллодағы (Португалия) камелиялар Еуропадағы ең көне белгілі түрлері болып табылады, олар шамамен 1550 жылы отырғызылған, яғни қазір бұл ағаштардың жасы 460 шамасында. Дегенмен, камелия алғаш рет 1692 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының бас хирургы Энгельберт Кемпфер арқылы Батысқа әкелінген. Ол Азиядан 30-дан астам сорттың сипаттамасын алып келді. Камелия 18-шы ғасырда Еуропаға енгізілді, ал Шығыста мыңдаған жылдар бойы өсіріліп келді. 1739 жылы Англияның Эссекс округында тұратын Роберт Джеймс Англияға алғашқы тірі камелияны әкелген деп саналады. Деджимадан оралғаннан кейін Карл Питер Тунберг Лондонға қысқа сапар жасап, сэр Джозеф Бэнкспен танысты. Тунберг Кеу ботаникалық бағына *Camellia japonica*-ның төрт данасын сыйға берді. Олардың бірі 1780 жылы Германиядағы Дрезден қаласының жанындағы Пиллниц сарайының ботаникалық бағына тапсырылған, қазір оның биіктігі және диаметрі өлшеніп жатыр. Бұл ағаштар, болжам бойынша, 16-шы ғасырдың соңында отырғызылған.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та камелиялар алғаш рет 1807 жылы жылыжай өсімдіктері ретінде сатылды, бірақ көп ұзамай оңтүстікте сыртта өсіру үшін таратылды. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Ашлидегі Магнолия саябағы 19 ғасырдан бастап жүздеген жаңа *Camellia japonica* сорттарын енгізді, ал оның жақында қайта жаңартылған коллекциясы Халықаралық Камелия бағы деп тағайындалды. "Дебютант" – танымал сорт, бастапқыда Магнолия оны "Сара С. Хасти" деп таныстырған. Атауы саудаға ыңғайлы болу үшін өзгертілді. Камелияларды будандастыру нәтижесінде 6-шы аймақтың қыстауына төзімді көптеген сорттар шығарылды. Бұл камелия түрлері төменгі Орта Батыста (мысалы, Сент-Луис), Тынық мұхитының солтүстік-батысында, Нью-Йорк аймағында (Нью-Йорк/Нью-Джерси/КТ) және тіпті Канаданың Онтарио штатында (Ұлы көлдердің жанында) өсе алады. Ол АҚШ-тың Алабама штатының ресми гүлі болып табылады.
Өсімдіктер
Камелия жапоника гүлдері үшін бағаланады, олар жай, жартылай қос немесе қос гүлді болуы мүмкін. C. japonica 'Alba Plena' «Бурбон камелиясы» деген атпен белгілі. 1792 жылы Англияға «Карнатик» шығыс үнділік кемесінің капитаны Коннор осы гүлді әкелді. Гүлдері таза ақ түсті және диаметрі шамамен 3-4 дюймді құрайды. Ол көптеген өсірілген камелиялардан ертерек гүлдейді, қыстың басында немесе көктемде гүл ашады және 4-5 ай бойы гүлдеуі мүмкін. «Зигзаг» камелиясы немесе C. japonica 'Unryu' әртүрлі зигзаг тәрізді тармақталу үлгілеріне ие. «Унрю» жапон тілінде «бұлттағы дракон» деген мағынаны білдіреді; жапондықтар оның аспанға самғайтын драконға ұқсайтынына сенеді. Тағы бір сирек камелия түрі – «балық құйрықты» камелия немесе C. japonica 'Kingyo tsubaki'. Осы өсімдіктің жапырақтарының ұштары балықтың құйрығына ұқсайды.
Гүлдің пішіні немесе стилі
Камелия гүлдерінің пішіндері сан алуан, бірақ негізгі түрлері – жалғыз, жартылай қос, толық қос, еркін қос және элегантты (немесе анемон) пішінді.
Жалғыз
Жалғыз гүлдерде бір қатарда 5-ден 8-ге дейін жапырақша болады, жапырақшалары бос, қалыпты немесе қалыптасқан. Жапырақша тәрізді мүшелері болуы мүмкін; аталық және аналық мүшелері айқын көрінеді.
Жартылай қос
Екі немесе одан көп қатардағы ірі, қалыпты, қалыптан тыс немесе бос сыртқы жапырақшалар (тоғыз немесе одан да көп), үздірілмейтін аталықтар жиынымен. Гүлшоғырлар болуы мүмкін; жапырақшалар қабаттасып немесе «қосылған гүлшоғыр» әсерін беру үшін қатарласып орналасуы мүмкін.
Қалыпсыз жартылай қос
Бір немесе бірнеше торапшалары аталықтардың шоғырын бөліп тұратын жартылай қос гүл.
Ресми қос
Көп қатарлы және көптеген жапырақшалар (кейде жүзден астам), реттелген түрде орналасқан, қабаттасқан немесе бір-біріне жапсысқан, бірақ көрінетін аталықтар жоқ. Көбінесе, тығыз жиырылған жапырақшалардан тұратын орталық конус болады.
Елеганс немесе
Бір немесе бірнеше қатар үлкен сыртқы жапырақшалары жазық немесе толқын тәрізді, ал ортасында жапырақша тәрізді мүшелер мен аталықтардың көп саны араласып орналасқан. "Анемон тәрізді" деп те аталады.
Бейресми қос
Көптеген көтерілген жапырақтары, жапырақшалар (гүлдің кішкентай, тар немесе бұрылып өскен жапырақтарына ұқсас бөліктері) бар. Аталықтар көріне де, көрінбе де мүмкін. "Пион түрі" деп те аталады.
Өсіру
Камелияларды көлеңкеде, органикалық, сәл қышқыл, жартылай ылғалды, бірақ жақсы дренаждалатын топыраққа отырғызу керек. Егер топырақ жақсы дренаждалмаса, тамырлар шіріп кетуі мүмкін. Камелияның бір түрі ретінде C. japonica-ны шай жасауға пайдалануға болады. Оның өңделген жапырақтары хош иіс шығарады. Оның құрамында C. sinensis сияқты кофеин мен катехиндер бар.
Аурулар
Саңырауқұлақтар мен балдырлардың кейбір ауруларына мыналар жатады: жапырақ бетінің жоғарғы жағына күміс түс пен дөңгелек дақтар беретін және жапырақтардың түсуіне себеп болатын Spot Disease; Қара қабықша; Жапырақ дағы; Жапырақ ісігі; гүлдердің қоңырланып түсуіне әкелетін Гүлдің құрғауы; Тамыр шіруі; және Glomerella cingulata саңырауқұлағынан туындайтын рак, ол өсімдіктерге жаралар арқылы енеді. C. japonica-ның кейбір жәндіктері мен зиянкестері: Fuller Rose Beetle (Pantomorus cervinus), Planococcus citri және Pseudococcus longispinus, Otiorhyncus salcatus және Otiorhyncus ovatus, сондай-ақ Fiorinia theae. Кейбір физиологиялық ауруларға топырақтағы тұздың көп мөлшерінен туындайтын тұздық зақымдану; топырақтағы белгілі бір элементтердің жетіспеуі немесе тамырлардың оларды сіңіруіне кедеріс келтіретін жеткіліксіз қышқылдықтан туындайтын хлороз; бүрлердің түсуі, бүрлердің жоғалуына немесе шіруіне себеп болады, және оны тым көп суару, жоғары температура немесе тоқылған тамырлар тудыруы мүмкін. Басқа аурулар: эдема және күн күйігі. C. japonica-дағы вирустық аурулар туралы көп мәлімет жоқ.
Адамдар қолданатын
Камелиядан шай және емдік тұндырмалар дайындалады, Камелияның қолданылуына шолуды қараңыз.
Мәдениет пен өнер саласында
Камелиялар қытайлық Жаңа жыл мен көктемнің бақытты нышаны саналады және қытайлық Жаңа жылда құдайларға құрбандық ретінде де қолданылған. Сондай-ақ, қытай әйелдері гүл толық ашылғанша көп уақыт күтетіндіктен, шаштарына камелия тақпайды деген сенім бар. Бұл олардың ұзақ бойға ұл таппайтынының белгісі деп есептелген.