Кіріспе

Бангар, ресми түрде Бангар муниципалитеті () – Филиппиннің Ла-Унион провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 38 041 адамды құрайды.

Этимология

Бангар атауы қазіргі қаланың айналасында бұрын көптеп өскен бангар ағашынан (Sterculia foetida) шыққан. Бангар ағашы гүлдерінен шығатын жағымсыз иісімен ерекшеленеді.

Тарих

1700 жылы Бангардың ресми негізі Сент-Кристофердің қамқорлығымен миссионерлік аймаққа айналды. Дегенмен, христиан діні 1500 жылдың соңында, Бангар әлі де 2800 тұрғыны бар Тагудиннің визитасы (шағын шіркеуі) болған кезде келді. Бұл өте білікті, еңбекқор және бейбітшілік сүйгіш халық негізінен күріш пен мақта өсірумен айналысты. Сол кездегі әйелдердің қолмен тоқыған әдемі және берік бұйымдары Еуропаға дейін жеткен, тіпті кейбір материалдар еуропалық теңізшілердің қайықтарына желкен ретінде қолданылған. Олардың қолмен тоқыған ең танымал өнімдері – түрлі үлгілердегі жамылғылар, киім маталары және маса торы болды. Сол кезде бояу заттарының тапшылығы болғандықтан, қолмен тоқыған бұйымдарды бояу үшін ағаштардың қабығы мен жемістер пайдаланылды. Ескі қала үш пуэблитодан (шағын қалалардан) тұрды: Вилла-Круз, Сан-Рафаэль және Сан-Анастасио. Бұл пуэблитолардың жанында губернаторға салық төлейтін Игороттардың кішкентай қауымдастықтары орналасқан. 1850 жылдың 2 наурызында генерал-губернатор Антонио Мария Бланко қол қойған Жоғарғы Декрет (Атқарушы Жарлық) бойынша Бангар қаласы жаңа құрылған Ла-Унион провинциясының құрамына кірді. Бұрын Бангар, Пурао (Балаоан) және Намакпакан (Луна) Илокос Сур провинциясының бөлігі болған. Жылдар өте келе, бариолар құрылды. Испан кезеңіндегі білім беру жүйесі Картилья мен абецедарионы оқудан тұрды. Рим-католик діні жақсы мінез-құлықпен бірге оқытылды. Бірақ, формалды білім беру жоғары сыныптағы оқушыларға ғана берілді. Испандық әлеуметтік өмір индейлерге үлкен әсер етті, көп ұзамай олардың арасында кастильдік әдеп-ғұрыптар айқын байқалды. Адамның әлеуметтік статусы оның киімінен оңай білінетін. Шаруалар қарапайым "кино" көйлектерімен және белдеріне байланған жіптермен ерекшеленді. Шаруа әйелдер қарапайым кең блузкалар мен тобыққа дейін жететін юбкалар киіп, астына мақтадан жасалған көйлек киетін. Шаруалар көбінесе жалаң аяқ жүрді, ал аяқ киім болса, ол каммаданг (ағаш аяқ киім) немесе қарапайым аяқкиім болатын. Жоғары сыныптағы еркектер баронг пен шинолық көйлектерден жасалған, жақсы матадан тігілген және батыс стилінде кесілген шалбарлармен ерекшеленді. Олар шұлық, былғары аяқ киім киіп, басына қауырсыннан жасалған шляпа тағатын. Әр түрлі стильдегі, түрлі түсті, алтын, күміс немесе қоладан жасалған таяқ міндетті атрибут болды. Олар түтінсіз темекі тартқан емес. Жоғары сыныптағы әйелдер өте ұқыпты болды. Олар шаштарын жоғары көтеріп, сәндеуге тырысты. Шаштарын иілу үшін папайя жапырағының сабағы мен ыстық темір таяқ қолданды, бірақ бұл әдіспен абайлап жұмыс істеу қажет болды. Басқа әйелдер кешке шаштарын иіп, таңертең жазып тастауды жөн көрді. Әйелдер "Мария Клара" немесе кестеленген және тігілген көбелек жеңдері бар көйлектер мен сәйкес келетін пануэло киетін. Олар алтыннан немесе күмістен жасалған шыналарды пайдаланды. Шаштарына желкен тәрізді, күміс немесе алтынмен әшекейленген пейнета деп аталатын тарақ тағу қалыпты жағдай болды. Юбка әдетте қытайдан әкелінген өте нәзік матадан тігілген. Оның астына ұзын көйлек, үстіне нуага кигізілді. Сыртқы юбканың үстіне әдемі импорттық кружевтер тігілді. Киімге иісті желдеткіш пен кружевпен әшекейленген үлкен орамал қосылды. Жексенбі және мереке күндері, Киелі Құрбандыққа бару үшін, басты белден жамбасқа дейін жабатын және алтын шынамен бекітілген кружевтен жасалған мантилья кию міндетті болды. Аяқтарында әйелдер жарым табанды, жасанды тастармен әшекейленген шапала киетін. Алтын алқадан ілінген алтын медальон да киімнің бір бөлігі болды. Сондай-ақ, ерекше күндері таңбалы алтын алқа тағылатын. 1898 жылы американдықтардың келуімен АҚШ үлгісіндегі білім беру жүйесі енгізілді. Білім беру деңгейі өте жоғары болды, төртінші сыныпты бітірген адам төменгі сыныптардағы оқушыларға сабақ бере алатын. Екінші дүниежүзілік соғыстың әсері Бангарда алғаш рет 1941 жылдың 8 желтоқсанында, Пәксіз Тұрмақ мерекесінде сезілді. Парызқор Жозе Бриллантес ұйымдастырған шамдар сайысы асығыс түрде тоқтатылды, ал шіркеуге келгендер Киелі Құрбандықтан кейін үйлеріне асығып, эвакуацияға дайындалды. 1941 жылдың 20 желтоқсанында жапон әскері Бангарға кірді. Олар ұлттық жол бойында күзетшілер орнатты, сондай-ақ, муниципалдық ғимаратта және алаңда да күзетшілерді орналастырды. Жапондықтар барлық азаматтардан көйлек немесе блузкасының қалтасының сыртында жапон тілінде жазылған кішкентай жапон туын тағуды талап етті. Олардың сөзіне сенсек, бұл бейбіт азаматтарды партизандардан ажырату үшін жасалған. 1944 жылы, Бангар император Хирохитоның туған күнін алаңда тойлап жатқанда, жапон әскерімен толы бір жүк көлігі келді. Олармен бірге Бакнотаннан тұтқынға алынған бір филиппин азаматы болды. Жапондар оны мектептің оңтүстік жағындағы жерге алып барып, өзінің қабірін қазуға мәжбүр етті. Өмірінің соңы жақындағанын сезген филиппин азаматы жапон офицерінің қылышын тартып алып, бір соққымен оның басын дерлік кесіп тастады. Бұл жапон әскерлерін таң қалдырды, ал филиппин азаматы жарақатсыз қашып кетті. Бұл оқиғадан кейін қаланың барлық тұрғындары үрейге түсті, себебі жапондықтар кек қайтарады деп қорқып жүрді. 1944 жылдың 28 желтоқсанында жапондар қаланың орталық бөлігіндегі көптеген үйлерді өртеп, Сан-Кристобаль бариосындағы партизандар лагеріне шабуыл жасады. Жапондық оккупация кезінде Бангардағы Жерасты қозғалысы өте күшті болды. Көптеген тұрғындар партизандарға қосылды, олар Сан-Кристобальде лагерь құрған. Таулардағы Лоннойда олар "121-ші лагерьге" де қосылды. Полковник Волкман мен майор Агтарап партизан қозғалысын басқарды. Партизандарға жеткізілген қару-жарақ Параоирде түсті, ал еркектер түнде бололарды көтеріп тасуға мәжбүр болды. Бангарды азат етуге алғаш келген американдықтар капитан Робертс және оның әскерлері болды. Солтүстік Лузон кампаниясы кезінде Филиппин әскері мен 121-ші жұмыс істеп тұрған әскер полкі, Филиппин Ұлттық Армиясы, USAFIP NL Бангарда 1945 жылы азат ету науқанын бастады және соғыстың соңында жапон императорлық армиясына қарсы АҚШ азат ету күштеріне көмектесті. Бүгінде Бангар қолмен тоқыған "абель" матасымен және ұсталық шеберлігімен (panday) танымал. Оның ауылшаруашылық өнімдеріне күріш, жүгері, қант қамысы, жер жаңғағы, тәтті картоп, көкөністер және Вирджиния тамағы кіреді.

География

Ла Юнионның ең солтүстік қаласы, Судипенмен қатар, Бангар провинцияның ең кіші муниципалитеті болып табылады. Ол батысында Оңтүстік Қытай теңізімен, шығысында Судипенмен, оңтүстік-батысында Балаоанмен және Лунамен шектеседі. Амбураян өзені Бангардың солтүстігінен ағып өтеді, оны Илокос Сур провинциясының Тагудин қаласынан бөліп тұрады. Бангар Метро Маниладан және провинция астанасы Сан-Фернандодан шалқары орналасқан.

Барангай атауларының этимологиясы

Агдепа Бұрынғы заманда танымал қылмыскерлерді қолдары созылып, жазалап өлтіруші еді, содан осы жерге «агдепа» – созылған қолдар деген мағынада ат қойылған. Алзате Бұл жердегі гарнизонды басқарған испандық генерал Алзате есімімен аталған, ол жергілікті революционерлерге қарсы тұрған. Бангар арқылы ағатын Амбурайан өзені испандықтар мен ертедегі білімді жандардың сүйікті жүзу орны болған. Бангаоилан Бұрын «Анонанг» деп аталған қала, улы бангаойл өсімдігінің көптігіне байланысты атын өзгертіп, Бангаоилан деп аталды. Барака Бұл барио Бинядура және Нагпалкан екі кіші ауылынан құралған. Екі ауылдың тұрғындары зорлық-зомбылықты тоқтату үшін келісімге келгеннен кейін Баррака ортақ атау ретінде қабылданды. Кадапли Бұл атау илокано тіліндегі «кадкадапа» (сырғанау) және «апли» (кілемше) сөздерінен алынған. Бұл атау осы барионың жанындағы орманнан бірнеше қарақшыны сабан кілемшелерде (апли) ұйықтап жатқанда ұстағаннан кейін берілді. Оларды қатты жазалап, аяқтарымен сырғанауына (кадапа) дейін қинады. Каггао Бұл жерді бір кезде мекендеген кагав деген паразитке байланысты аталған. Люзонг Бұл жер бұрын үш кіші ауылдан тұрған: Пиденг, Бутак және Далимуно. Аймақтағы батпақтар жұмыс жануарларының жоғалуына себеп болды, сондықтан «Люзонг» атауы илокано тіліндегі «лусонг» («батып кету») сөзінен алынған. Мария Кристина Бірде Америкадан келген адам ауылдың атын сұрағанда, әдемі қыз оның есімін сұрап жатыр деп ойлап, «Мария Кристина» деп жауап берді. Миндоро Бұл атау испан тіліндегі «Минас де Оро» («алтын кені») деген сөзден шыққан. Сол кезде ауылдың жанындағы өзенде алтын шаңдары мен кесек алтындары кездесетін, адамдар оларды табаға салып, байларға сататын. Генерал Алзате ауылға қазіргі атын берді. Нагсабаран Бұл атау «жолдың тармақталатын жері» деген мағынаны білдіреді, себебі ұлттық жол осы бариоға тармақталатын. Сөздің түбірі – «сабар», яғни «тармақтану». Паратонгтың ескі аты Либтонг, ол «жағажай» дегенді білдіреді. Испан дәуірінде «lib» префиксі «para» деп өзгертілді, ол «үшін» дегенді білдіреді. Квинтаронг Бұрын «Дая ти Сабанган» («өзен сағасының шығысы») деп аталған бұл жер, жергілікті қарақшылардың – тиронгтың тығын жері болған, оларды ауыл тұрғындары бір-бірінен қашып жүргенін көріп отыратын (илокано тілінде «киннамат»). Рейна Регенте Ауылға колониялық дәуірге дейін аймақты билеген патшайымның есімі берілген. Кейінгі ұрпақтар оны Рейна Регенте деп атаған, ол аяусыз болған. Оның кіші қызы анасынан кейін таққа отырды және анасынан айырмашылығы, дана және мейірімді монарх болды. Риссингтың ескі аты Пао, ол аймақтағы үлкен ағаштан алынған; оның қалай Риссингке айналғаны белгісіз. Сан-Блас Бұл жер ақыл-парасатымен танымал болған және Блас әулиесінің есімімен аталған адамның есімімен аталған. Сан-Кристобаль Бұл қаланың қамқоршысы – әулие Кристофердің есімімен аталған. Синапанган Бұл жерде көп өсетін сапан ағашының атымен аталған. Уббог Бұл сөз «бұлақ» дегенді білдіреді. Бұрын жерден су аз күшпен де ағып шығатын.

Халық саны

2020 жылғы санақ бойынша Бангар, Ла Юнионның халқы 38 041 адамды құрады, халық тығыздығы .

Жергілікті билік

Бангар, Ла-Юнион провинциясының бірінші округіне қарасты, жергілікті басқару кодексіне сәйкес, қала әкімі – жергілікті атқарушы орган, ал муниципалдық кеңес – заң шығару органы болып табылады. Қала әкімі, вице-мэр және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, сайлау үш жыл сайын өтеді.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Қалалық кеңес мүшелері (2019–2022) Лауазымы Аты Конгрессмен Пабло С. Ортега Мэр Джой П. Мерин Вице-мэр Виргелио М. Дабалос Кеңесшілер Вильфредо Р. Мосуэла Майкл М. Вирай Рогелио Ф. Колома Марио Л. Макилинг Эммануэль А. Мантилла Эдуардо П. Флорес Энтони Дж. Тагуиам Анаклето Л. Юки.

Фестивальдар

Бангардың қасиетті әулиесі – Кристофердің мерекесі әр жылдың 25 шілдесінде тойланады. Бангар қаласының мерекесі әр жылдың 26 және 27 желтоқсанында аталып өтеді. Абель Пандай фестивалі алғаш рет 2005 жылғы қалалық мерекеде ұйымдастырылды. Бірақ ол тоқтатылып, тек 2008 жылғы мерекеде қайта жандандырылды.

Білім

Қалада 16 мемлекеттік бастауыш мектеп, екі ұлттық гимназия, толыққанды мектепке дейінгі, бастауыш және орта білім беретін жеке мектеп, бір мамандандырылған орта мектеп, бір техникалық-кәсіптік колледж және бір жоғары білім беретін оқу орны бар.

Арнайы мектеп

I өңірлік ғылымдарға арналған мамандырылған мектеп – 1993 жылғы 69 нөміріндегі Білім департаментінің бұйрығымен 1994-1995 оқу жылында құрылған тарту мектебі. Ғылым мен зерттеулерге маманданған оқу бағдарламасы бар (арнайы ғылым бағдарламалары / инженерлік және ғылым білім беру бағдарламалары мектептерінен өзгеше) бұл мектеп Білім департаментімен басқарылады және бақыланады.

Кәсіптік мектептер

TSI Техникалық институты – Бангардағы жалғыз техникалық және кәсіптік оқу орны, Барангай Риссингте орналасқан.

Белгілі тұлғалар

Джон Лео Дато – филиппин-американдық кәсіби боксшы, ол Риссинг, Бангар, Ла-Унионда дүниеге келген.