Тарихи ескерткіштерді сақтау және қалпына келтіру процесі

Кіріспе

Тарихи маңызды ғимараттарды сақтау процесі

Жылжымайтын мәдени мүліктерді сақтау және қайта жаңарту – кез келген жылжымайтын мәдени мүліктің материалдық, тарихи және дизайндық тұтастығын мұқият жоспарланған шаралар арқылы ұзарту процесін сипаттайды. Осы іспен айналысатын маман архитектуралық консерватор-реставратор деп аталады. Мәдени мұраны сақтау және қайта жаңарту үшін қашан және қалай шара қолдану керектігін шешу өте маңызды. Қорытынды шешім құндылыққа негізделеді: әдетте көркемдік, мазмұндық және ақпараттық құндылықтардың жиынтығы ескеріледі. Кейбір жағдайларда, араласпау шешімі ең тиімді таңдау болуы мүмкін.

Тар анықтама

Консервациялық сәулетші архитектуралық сипаттың – формасы мен стилі және/немесе оның құрауыш материалдары, мысалы тас, кірпіш, шыны, металл және ағаш сияқты – ұзақ өмір сүруін қамтамасыз ету және сақталған күйін сақтау мәселелерін қарастыратын факторларды ескеруі тиіс. Осы тұрғыда, термин «ғылым, өнер, қолөнер және технологияны сақтау құралы ретінде кәсіби қолдануды» білдіреді және тарихи ортаны және өнерді сақтау салаларымен байланысты, көбінесе олармен паралас болып табылады.

Кең түсінік

Жоғарыда сипатталған дизайн мен өнер/ғылым анықтамасына қосымша, сәулетті сақтау мәдени және құрылған ортаның толықтығымен байланысты анықтау, саясат, реттеу және қорғау мәселелерін де қамтиды. Бұл кең көлемділік қоғамның тарихи-мәдени ресурстарды анықтап, бағалауға, оларды қорғау үшін заңдар қабылдауға, сондай-ақ түсіндіру, қорғау және білім беру мақсатындағы саясат пен басқару жоспарларын жасауға мүмкіндігі бар екенін мойындайды. Әдетте, бұл процесс қоғамның жоспарлау жүйесінің мамандандырылған бір бөлігі ретінде жүзеге асырылады, ал осы саланың мамандары құрылған немесе тарихи ортаны сақтау мамандары деп аталады.

Функционалдық анықтама

Архитектуралық консервация – жеке адамдар немесе топтар құнды ғимараттарды қажетсіз өзгерістерден сақтауға бағытталған процесс.

Сәулет өнерін қорғау қозғалысының тарихы

Жалпы алғанда, сәулет өнерін қорғау, әсіресе көне құрылыстарды сақтау қозғалысы 18-19 ғасырларда күш алды. Бұл модернизм мен оның сәулеттік көзқарасына жауап ретінде туды, ол ескі ғимараттар мен құрылыстарға деген сезімталдықтан бас тартып, технологиялық және сәулеттік прогресс пен өзгерістерді бағалады. Осы уақытқа дейін сақталған көне ғимараттардың көпшілігі маңызды мәдени немесе діни құндылығы болғандықтан немесе әлі ашылмағандықтан күйінде жетті. Сәулетті қорғау қозғалысының өркендеуі маңызды археологиялық жаңалықтар мен ғылыми жетістіктермен бірге жүрді. Осы салада білім алған мамандар әртүрлі сәулет үлгілерін «дұрыс» немесе «бұрыс» деп бағалай бастады. Қайта жаңғырту «тарихи материалдарды сақтауға және жөндеуге баса назар аударады, бірақ материалды ауыстыруға көбірек мүмкіндік береді, себебі жұмыс басталғанға дейін нысанның нашарлағандығы ескеріледі. (Сақтау және қайта жаңғырту стандарттары нысанға тарихи сипат беретін материалдар, ерекшеліктер, әрлеу, кеңістіктер және кеңістіктік байланыстарды сақтауға баса назар аударады.) Органикалық материалдар жетілмелі және қайта жаңартылатын болғандықтан қолданылды. Алайда, қолданылған органикалық материалдар сақтау мен қорғаудың екі маңызды кедергісіне – табиғаттың әсеріне және тіршілікке (адам мен жануарларға) өте сезімтал болды. Климаттың өзгеруі Колозей және Парфенон сияқты ескерткіштердің сыртында тұз кристалдарының жиналуын күшейтеді. Бұл құбылыс ғимараттардың нашарлауын жеделдетеді. Тұз кристалдары адамның қызметінен туған ластанудың осы ғимараттарға тигізетін зиянын күшейтеді. Ауадағы коррозиялық заттардың ластануы да осы нашарлауға себепші болады. Көне ғимараттарды сақтаудағы үшінші фактор – туризм. Туризм экономикалық және мәдени пайда әкелгенімен, зиянды да болуы мүмкін. Мысырлық Сети I қабірі туристердің салдарынан келген бұзылуларға байланысты қазіргі уақытта қоғамға жабық. Гизадағы пирамидалар да көптеген туристердің келуіне байланысты қиындықтарға тап болды; туристердің санының артуы ылғалдылық пен судың көбеюіне, одан әрі эрозияға алып келуі мүмкін. Жоғарыда аталған факторлардың барлығы осы ғимараттарды қорғауға қатысты қолданылатын нұсқаларды күрделендіреді.

As a movement, architectural conservation in general, and the preservation of ancient structures specifically, gained momentum during the 18th and 19th centuries. It was a response to modernism and its corresponding architectural perspective, which eschewed sentimental attachment to old buildings and structures in favor of technological and architectural progress and change. Prior to this time most of the ancient buildings that were still standing had only survived because they either had significant cultural or religious import, or they had yet to be discovered. The growth of the architectural conservation movement took place at a time of significant archaeological discovery and scientific advancement. Those educated in the field began to see various examples of architecture as either being "correct" or "incorrect". Rehabilitation "emphasizes the retention and repair of historic materials, but more latitude is provided for replacement because it is assumed the property is more deteriorated prior to work. (Both Preservation and Rehabilitation standards focus attention on the preservation of those materials, features, finishes, spaces, and spatial relationships that, together, give a property its historic character." Organic materials were used because they were plentiful and renewable. Unfortunately, the organic materials used were also very susceptible to the two most significant impediments to preservation and conservation: the elements and life (both human and animal). The changing climate increases the accumulation of salt crystals on the outside of monuments like the Colosseum and the Parthenon. This phenomenon increases the deterioration of these buildings. The salt crystals further contribute to the black effect that man made pollution has on these buildings. The pollution from corrosive agents in the air has also attributed to this deterioration. The third factor affecting ancient building conservation is tourism. While tourism provides both economical and cultural benefits, it can also be destructive. The Egyptian tomb of Seti the 1st is currently off limits to the public due to the deterioration that has been caused by tourists. The pyramids in Giza have also encountered problems due to large numbers of tourists; more tourists mean greater humidity and water presence, which can lead to erosion. All of the above factors complicate the conservation options available to treat these buildings.

Бағалау

Кез келген ғимаратты сақтау жобасының бірінші қадамы – оның тарихы мен ерекшеліктерін сақтап бағалау. Белгілі сәулетші Дональд Инсалл айтқандай, «әр ғимараттың өзінің өмірбаяны болады. Ғимараттың өмірінің толық кезеңін білу оның ерекшеліктерін және проблемаларын түсінуге қажетті жағдай туғызады». Ол мысал ретінде Афинадағы Парфенон ғимаратын келтіреді; ол б.з.д. 447 және 432 жылдар аралығында құдайша Афинаға арналған ғибадатхана ретінде салынды, бірақ уақыт өте келе христиан шіркеуіне, мешітке және қару-жарақ қоймасына айналды, содан кейін әлемдегі ең танымал туристік орындардың біріне айналды. Бағалау аяқталғаннан кейін келесі қадам – лента, сызғыш және деңгей көмегімен мұқият өлшеу. Дәлдікті арттыру үшін қазіргі заманғы өлшеу техникалары, мысалы, фотограмметрия (карталар мен зерттеулер жасау үшін әуе суреттерін пайдалану) және стереофотограмметрия да қолданылады. Өлшемдер аяқталғаннан кейін ғимараттың құрылымдық тұрақтылығы және оның қозғалыс үлгісі талданады. Ешбір ғимарат толығымен қозғалмайды; топырақ пен жел ғимараттың тұрақтылығына әсер етуі мүмкін, сондықтан оларды құжаттау қажет. Соңында, сәулетші немесе геодезист ғимараттағы электр желілерін, сантехниканы және басқа да инженерлік жүйелерді тексереді (бұл әсіресе тарихи және қайта жаратылған ғимараттар үшін маңызды). Ежелгі және тарихи ғимараттар үшін найзағайдан қорғайтын құрылғылар мен өрт сөндіру жабдықтары жеткілікті қорғаныс беретініне көз жеткізу үшін тексеріледі. Осы бағалау процесінің соңында консерватор жиналған барлық деректерді талдап, қолда бар қаржы көздеріне сүйене отырып, сақтау жоспарын әзірлейді.

Емдеу

Бұл сөз тіркесі ғимараттың ішкі немесе сыртқы бөлігін тазалаудан бастап, Лондондағы Сент-Пол соборында болғандай, 1992 жылы болған өрттен кейін Виндзор замкісіндегі Виндзор Ұлы залын қайта жаңғырту сияқты, зақымдалған немесе құлай бастаған ғимараттарды қайта құруға дейін кең ауқымды шараларды қамтиды. 1985–1989 жылдары 38 қабат бояуды алып тастау және АҚШ-тағы Ақ үйдің сыртқы құмтас қабырғаларын тазалау және жөндеу ғимаратты қалпына келтірудің бір мысалы. Ғимараттар – уақыт өте келе белгілі бір мақсаттарға ие болатын құрылыстар. Олар уақыттың және пайдаланудың салдарынан тозуға ұшырамас үшін үнемі күтімді қажет етеді. Ғимаратты қалпына келтіру – жыл сайынғы күтімнен артық, бірақ ғимаратты сақтап қалумен, оны бұзып, жаңадан салудан кем шаралар жиынтығы ретінде қарастырылуы мүмкін. Барлық ғимараттарды сақтау ғимараттың бастапқы дизайнына сәйкес келуді мақсат етпейді. Ғимараттың сыртқы қабырғалары сақталса, ішінде толығымен жаңа ғимарат салынуы да жиі кездеседі. Бұл тәсіл бейімделіп қайта пайдалану деп те аталады. Архитектуралық сақтау техникалары жақсарғанымен, ғимараттарды тазалау немесе жөндеу шаралары кейіннен күтпеген проблемаларға әкелуі мүмкін. Мысалы, 1960-1970 жылдары Ұлыбританияда жұмсақ тастан салынған ғимараттардан түйіршіктерді тазарту үшін құмды шашыру әдісі қолданылды. Бұл техника тас беткейлеріне зақым келтірді, кейбір жағдайларда тас қабырғаларын ауыстыру қажет болды. Қазіргі заманғы құрылыс нормалары мұндай проблемаларды мойындайды және (деген үміт бар) жағымсыз нәтижелерді азайтуға көмектеседі.

Мысал: Ежелгі тас құрылымдар

Көне ғимараттардың көпшілігі тастан салынған және осы құрылыс материалының беріктігінің арқасында ежелгі заманнан жетіп келген. Дегенмен, тас қорғаусыз жағдайда тез бүлінуі мүмкін, әсіресе қазіргі замандағы ластану мен климаттың өзгеруі кезеңінде.

Қалпына келтіру

Ғимараттарды қайта жаңғырту – сәулет өнерін сақтау және тарихи мұраны қорғау саласындағы ерекше тәсіл және философияны көрсетеді. Ол тарихи орындар, үйлер, ескерткіштер және басқа да маңызды мүліктерді сақтауға, оларды мұқият күтіп-баптау арқылы ұзақ сақтауға баса назар аударады. Қайта жаңғырту мақсаты – осы орындардың нақты келбетін қалпына келтіру және оларды уақыт өте келе қолжетімсіз немесе танылмайтын күйге түсіретін бұзылудан қорғау болып табылады.

Шолу

Тарихи ескертікіштерді сақтау саласында ғимараттарды қайта жаңғырту – бұл тарихи ғимараттың тарихи құндылығын сақтай отырып, оның тарихының белгілі бір кезеңіндегі жағдайын дәл анықтау, қалпына келтіру немесе бейнелеу жөніндегі әрекет немесе процесс. Қайта жаңғырту жұмыстары ғимараттардың бұзылуын тоқтату немесе оларға енгізілген өзгерістерді түзету үшін жүргізілуі мүмкін. Тарихи ғимараттарды сақтау – бұл осы мәшһүр құрылыстарды терең құрметтеу және олардың не үшін салынғанын білуден гөрі, тарихи құрылымдарды биіктеп тұрып, әдемі көрінуін қамтамасыз ету. Шынайы тарихи ғимараттарды сақтау жоғары дәрежедегі нақтылықты, тарихи материалдар мен техникаларды мүмкіндігінше дәл қайта жасауды және қазіргі заманғы техникаларды құрылыстың тарихи ерекшеліктеріне зиян келтірмейтіндей жасырын қолдануды мақсат етеді. Мысалы, қайта жаңғырту жұмысына ескірген жылыту және салқындату жүйелерін жаңаларымен алмастыру немесе ғимарат салынып тұрған кезде болмаған климаттық бақылау жүйелерін орнату кіруі мүмкін, бірақ бұл жұмыстар мұқият зерттеуден кейін жүргізіледі. Ресейдегі Санкт-Петербург қаласының маңындағы бұрынғы патша сарайларының кешені – Царское Село мұндай жұмыстың мысалы болып табылады. Сыртқы және ішкі бояу түстері уақыт өте келе ұқсас мәселелерді тудырады. Ауаның ластануы, қышқыл жаңбырлар мен күн сәулесі оларға зиян келтіреді, көбінесе бояудың көптеген қабаттары сақталады. Ескі бояу қабаттарын тарихи талдау арқылы химиялық формуласы мен түсін қайта жасауға болады. Бірақ бұл көбінесе тек бастама ғана, өйткені бастапқы материалдардың көпшілігі тұрақсыз немесе көп жағдайда қоршаған ортаға зиянды болады. XVIII ғасырдағы көптеген жасыл түсті бояулар мырыш пен қорғасыннан жасалған, бұл материалдар қазіргі бояуларда қолдануға рұқсат етілмейді. Тағы бір қиындық – түпкілік пигмент енді қолжетімсіз материалдан алынған кезде туындайды. Мысалы, XIX ғасырдың басында-ортасында кейбір қоңыр түсті бояулар ұнтақталған мумиялардың бөліктерінен жасалған. Мұндай жағдайларда стандарттар басқа, ұқсас көрінетін материалдарды пайдалануға мүмкіндік береді, ал Ұлыбританияның тарихи қызығушылықты немесе табиғи сұлулықты көрсететін орындар жөніндегі Ұлттық қоры сияқты ұйымдар көне бояуларды берік, тұрақты және экологиялық қауіпсіз материалдарда қайта жасау үшін тарихи бояу түстерін қалпына келтірушілермен жұмыс істейді. АҚШ-та тарихи мұраны сақтау жөніндегі Ұлттық қор көмектесе алады. Вермонт штатының мемлекеттік үйі мен Бостон қоғамдық кітапханасының түрлі түсті боялған интерьерлері мұраны қалпына келтірудің осы түрінің мысалдары болып табылады.

In the field of historic preservation, building restoration is the action or process of accurately revealing, recovering or representing the state of a historic building, as it appeared at a particular period in its history, while protecting its heritage value. Restoration work may be performed to reverse decay, or alterations made to the buildings. Since Historic Building Conservation is more about fostering a deep appreciation for these famous structures and learning more about why they exist, rather than just keeping historic structures standing tall and looking as beautiful as ever, true historic building preservation aims for a high level of authenticity, accurately replicating historic materials and techniques as much as possible, ideally using modern techniques only in a concealed manner where they will not compromise the historic character of the structure's appearance. For instance a restoration might involve the replacement of outdated heating and cooling systems with newer ones, or the installation of climate controls that never existed at the time of building after careful study. Tsarskoye Selo, the complex of former royal palaces outside St Petersburg in Russia is an example of this sort of work. Exterior and interior paint colors present similar problems over time. Air pollution, acid rain, and sun take a toll, and often many layers of different paint exist. Historic paint analysis of old paint layers now allow a corresponding chemical recipe and color to be re produced. But this is often only a beginning as many of the original materials are either unstable or in many cases environmentally unsound. Many eighteenth century greens were made with arsenic and lead, materials no longer allowed in paints. Another problem occurs when the original pigment came from a material no longer available. For example, in the early to mid 19th century, some browns were produced from bits of ground mummies. In cases like this the standards allow other materials with similar appearance to be used and organizations like Britain's National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty will work with a historic paint color re creator s to replicate the antique paints in durable, stable, and environmentally safe materials. In the United States the National Trust for Historic Preservation is a helpful resource. The polychrome painted interiors of the Vermont State House and Boston Public Library are examples of this type of heritage restoration.

Емдеу түрлері

Тарихи сақтау – "археологиялық, тарихи және мәдени нысандар мен артефакттарды сақтау және жөндеу". Ғимараттарды сақтаумен айналысқанда, мүлікті басқарудың төрт негізгі тәсілі немесе емдеу түрі бар. Әрқайсысының өзіндік мақсаттары мен шектеулері болады. "Сақтау" – "тарихи құрамның барлығын сақтау, күтіп ұстау және жөндеу арқылы жоғары бағалау". Яғни, ғимараттың өмірі бойы қосылған барлық материалдар сақталады және жұмыс тек нысандың нашарлауын болдырмау үшін қажет болған жағдайда ғана аяқталады. Келесі екі тәсіл – ғимараттың әртүрлі талаптары мен мекеменің қажеттіліктерін ескере отырып, сақтаудың біршама өзгертілген түрі. Қайта жаңғырту – бұл сақтау стандартынан гөрі кеңейтілген нұсқасы, себебі ғимараттың одан әрі зақымдануын болдырмау үшін жөндеу қажеттігін болжайды. Ол ғимараттың тарихи сипатын анықтайтын материалдарды, ерекшеліктерін және кеңістіктік байланыстарын сақтауға бағытталған, сонымен қатар мүліктің тұтастығын бұзбастан қосымшалар мен өзгерістер енгізуге мүмкіндік береді. Ғимараттардың құндылығы олардың тарихында, қолданылу жолында және салыну тәсілінде ғана емес, сонымен қатар ішкі құндылығында да жатыр. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі тарихи ғимараттар қазіргі заманғы ғимараттарға қарағанда жоғары сапалы материалдардан және басқа стандарттар бойынша салынған. Архитектуралық дизайн Ғимараттардың өзіндік есімдері, ғимаратты бірегей және құнды ететін нақты архитектуралық элементтері бар. Осы ерекше белгілерін бастапқы ғимараттың ішінде сақтау – ең дұрысы. Тұрақтылық Тарихи ғимараттар көп мөлшерде энергияны жинақтап сақтайды. Сондықтан оларды бұзудың орнына сақтаған немесе қайта пайдаланған дұрыс. Ғимаратты бастапқы мақсатынан өзгеше мақсатта қалпына келтіруді адаптивті қайта пайдалану деп атайды. Қаржылық тұрғыдан алғанда, жаңа нысан салғанға қарағанда, ғимаратты қалпына келтіріп, қазіргі заманға бейімдеу тиімдірек. Мұндай ғимараттар көбінесе жоғары стандарттарға сәйкес салынған және жоғарыда айтқандай, бизнесті дамытуға көмектесетін ерекше архитектуралық элементтерге ие. Мәдени маңыз – нысанды қалпына келтірудің ең маңызды себептерінің бірі – оның мәдени маңызы. Кейбір нысандар ұлттың өзіндігімен байланысты, сондықтан олардың мәдени құндылығы оларды жоюдан гөрі зор. "Building Talk" журналының пікірінше, "мұражайлық ғимараттарды жаңғырту – тарих пен мәдениетті ұлттың санасында мәңгі сақтау үшін қажетті жағдай". Бір реттік мүмкіндік ережесі Ғимаратты бұзғанда не жоғалатынын өлшеу мүмкін емес. Нысан бірегей дизайн элементіне немесе қазіргі уақытта белгісіз тарихи маңызға ие болуы мүмкін. "Бір реттік мүмкіндік" ережесі нысанды қалпына келтіруге бір ғана мүмкіндік бар деген ойға негізделген, ал осы мүмкіндікті жіберіп алу белгісіз маңызға ие нысанды жоюға әкелуі мүмкін. Ғимаратты қалпына келтірмеудің тағы бір себебі – ғимараттың ішінде қалған материалдардан алуға болатын құндылық пен білім. Ежелгі ғимараттарды қорғау қоғамы тарихи ғимараттарды сақтауға ерекше көзқарас ұсынады, ол ғимараттың құрылысында қолданылған материалдарға және олардан қандай білім алуға болатынына баса назар аударады.

Historical conservation is the "preservation and repair of archaeological, historical, and cultural sites and artifacts". When dealing with building conservation, there are four primary types of treatment, or ways in which a property can be managed. Each one has their own objectives and limitations. Preservation "places a high premium on the retention of all historic fabric through conservation, maintenance and repair". In other words, all the materials added to a building over its lifetime are retained and work is only completed when it is essential to prevent deterioration of the site. The next two treatments are a subset of preservation with some variation to account for the different requirements of the building and the needs of the institution. Rehabilitation is a more lenient standard of preservation because it assumes the building is so deteriorated that it needs repair to prevent further damage. It focuses on maintaining the materials, features, and spatial relationships that give a building historic character and allows for additions or alterations to be made that do not destroy the integrity of the property. Value Buildings hold intrinsic value not only in the history of the building, how it was used, but also how it was built. Historic buildings, notably pre WWII, are built with higher quality materials and built under different standards than modern buildings. Architectural Design Buildings have personalities, specific architectural elements that make the building unique and more valuable. Saving these unique traits within original building are ideal. Sustainability Historic buildings store a lot of embodied energy. Hence, it is better to preserve or re use them rather than demolition. Restoring a building for another purpose than its original intent is called adaptive reuse. Financially, businesses are better off restoring a building and adapting it for modern use than constructing a new site. The buildings are often built to better standards and as mentioned above have unique architectural elements that can increase business. Cultural significance One of the most important reasons that a site is restored is because of its cultural significance. Certain sites are tied to a nation’s identity making the site more valuable for what it provides to the culture than if it were demolished. According to Building Talk, “the renovation of heritage buildings is essential to the permanent residence of history and culture in the nation’s psyche.”

One chance rule When a building is demolished what is lost cannot be measured. The site could hold a one of a kind design element or a historically significant past currently unknown. The One chance rule is guided by the idea that there is only one chance to restore a site and missing that opportunity could destroy a site of unknown significance. Another reason not to restore a building is the value and knowledge that can be gained from the material remaining within the building. The Society for the Protection of Ancient Buildings has a unique approach to the preservation of historic buildings, which focuses on the materials that were used in the building's construction and what knowledge can be learned from the remaining material.

Зақымдану агенттері

Ғимараттар уақыт өте келе әртүрлі зақымданулар мен тозуға ұшырауы мүмкін болғандықтан, осы зақымданудың себебін түсіну және оны емдеу мен алдын алудың ең жақсы жолын табу ғимаратты қайта жаңартудың маңызды аспектісі болып табылады. Бұзушы факторлар – бұл Канаданың сақтау институтының толық тізімінде қамтылған мұра нысандары мен ғимараттарға зиян келтіретін он негізгі көз. Бұл факторлар: физикалық күштер, өрт, зиянкестер, жарық (күлгін және инфрақызыл сәулелер), дұрыс емес салыстырмалы ылғалдылық, ұрылар мен вандалдар, су, ластағыштар, дұрыс емес температура және нысандардың ыдырауы. Он фактордың әрқайсысы тарихи ғимаратқа әсер етуі мүмкін, бірақ кейбір факторлар ғимаратты қайта жаңарту арқылы шешілетін зиянның жиі кездесетін түрлерін тудырады. Өрттен зақымдану тарихи ғимараттар үшін үлкен қауіп төндіреді, себебі олардың көптеген бастапқы құрамдас бөліктері ағаштан немесе басқа да жанғыш материалдардан жасалған болуы мүмкін. Зақымдану электрлік ақаулар сияқты ішкі өрттерден, орман өрттерін қоса алғанда, сыртқы өрттерден және молния соғуынан туындауы мүмкін. Өрттен зақымдану судан зақымдану ықтималдығын да арттырады, себебі өртті сөндіру үшін қауіпсіздік қызметкерлері қолданатын элементтерге, спринклерлік жүйелерге және суға тиюі мүмкін. Мұндай зақымдарды жою үшін ғимаратты қайта жаңартуға ағаш арқалықтар мен құрылымдық элементтерді мүмкіндігінше тезірек ауыстыру, күйген еден мен жабыншаны алып тастау және ғимараттың элементтері қалпына келтіру процесінде жоғалмауына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарын орындау кіреді. Жергілікті өрт сөндіру қызметінің қызметкерлерімен жақсы қарым-қатынас орнату және өрт қауіпсіздігі жоспарын жасау болашақта өртке байланысты жағдайларды болдырмауға немесе азайтуға көмектеседі. Өрттен зақымдану мен оны жоюдың мысалы – 2019 жылдың 15 сәуірінде болған Париждің Нотр-Дам соборындағы өрт. Өрт сарайдың шатыры мен ағаш құрылымдарына, соның ішінде собордың мұнарасына да елеулі зақым келтірді. Өрттің себебі әлі тергеліп жатыр, бірақ электрлік ақауларға байланысты болуы мүмкін. Зақымдалған құрылымдарды олардың бастапқы құрылысының тарихи және сәулеттік тұтастығын сақтай отырып қайта құру жоспарлары 16 шілдеде француз парламентімен бекітілді. Судың ішкі және сыртқы зақымдануы тарихи ғимараттың құрылымдық тұтастығына елеулі зиян келтіруі мүмкін және қалпына келтіру кезінде шешілуі қажет көптеген зақымдану түрлерін тудыруы мүмкін. Бұл жарылған құбырлар немесе су басу, оның салдарынан ішкі қабырғалардан бояудың қабығын шешу, маталардан бояулардың ағып кетуі және жалпы бояудың өзгеруі кіреді. Судан зақымдану сонымен қатар үй ішіндегі дұрыс емес ылғалдылық деңгейінен немесе ылғалдылықты бақылаудың болмауынан пайда болатын көбелектердің өсуіне және ішкі тозуға да алып келеді. Судан қатты зақымдалған, кептіріліп тазартылмаған ағаш, маталар және басқа да сіңіретін материалдарды алып тастап, ауыстыру ұсынылады, өйткені олар көбелектердің өсуіне ықпал етуі мүмкін. Су басуға бейім аймақтардағы тарихи ғимараттарды көтеру немесе жоғарырақ жерге көшіру мүмкін. Суды жалпы бақылау үшін инспекциялық тексеру тізімі жасалуы мүмкін, ол қызметкерлерге байқалатын құбырларды тексеруге, дауыл кезінде ғимараттың ішіндегі кез-келген ағып кетулерді байқауға, сондай-ақ тарихи ғимараттың сыртқы элементтері суды жеткілікті түрде алып тастауын қамтамасыз етуге арналған. Ішкі ылғалдылықты бақылау құрылғылары ылғалдан пайда болатын көбелектер мен зақымдануды азайта алады. Судан зақымдану мен ғимаратты қайта жаңартудың мысалы – Италияның Венеция қаласындағы Киелі Марк базиликасының су астында қалуы. Су тасқынының көтерілуі көбейіп келе жатқан мәселе болса да, 2019 жылдың 12 қарашасында болған үлкен су тасқыны ғимаратқа елеулі зақым келтірді, соның ішінде мәрмәр еденге зақым келтірілді, судағы тұздан мозаикалар мен миномет бұзылып, склепті су басты. Ғимаратты қайта жаңарту және алдын алу шараларына тұзды жою, едендегі жарықтарды тексеру, судың сіңіп кетуіне жол бермеу және ғимараттың артқы жағына су сорғыларын қосу жатады. Жергілікті билік бұл жұмыстарға көмек көрсету үшін 1 млн. евролық төтенше жағдай қорын құрды, ал қаланың су тасқынынан қорғалуы туралы талқылаулар жалғасуда. Зиянкестерді бақылау және олар туралы хабардар болу тарихи ғимараттарға түрлі зиян келтірудің алдын алуға және болашақта одан әрі зақымданудың алдын алуға көмектеседі. Зиянкестерге әртүрлі нәрселер кіруі мүмкін, мысалы, термиттер (термиттер, (Isoptera ордені), целлюлоза жейтін жәндіктердің кез келген тобы) ағаш немесе басқа да өлі өсімдік материалдарымен қоректенеді, тарихи ғимараттың ағаш құрылымдық элементтерін жеп қоюы мүмкін, ал кеміргіштер ғимараттың және оның ішіндегі заттардың ішінде шағылысуы немесе ойып беруі мүмкін. Термиттер сияқты ірі зиянкестердің тудырған зақымдары қайта ортуға келмейтін болуы мүмкін, ғимаратты қайта жаңарту ғимараттың беріктігін сақтау үшін ауыстырудан тұрады. Зиянкестердің келтірген зақымын азайтудың ең тиімді жолы – зиянкестердің келтіретін зиянды болдырмау үшін алдын ала шаралар қабылдау. Бұл шараларға сыртқы ашылуларды жабу, зиянкестердің белгілерін анықтау үшін тұрақтарды орнату және тексеру, сондай-ақ ғимаратты жүйелі түрде тексеру үшін зиянкестерді басқару бойынша маманды тарту кіреді. Зиянкестердің келтірген зақымын жою және ғимаратты қайта жаңартуға қатысты мысал – Колониал Уильямсбургте қолданылған тәсіл. 600-дан астам тарихи ғимараттары бар, олардың көптегені ағаштан жасалған, Колониал Уильямсбург термиттердің келтірген зақымын көрген және осыдан кейін термиттердің белсенділігін алдын алу және анықтау үшін кең ауқымды іс-қимыл жоспарын жасады. Бұл шараларға жүйелі тексерулер, қызметкерлерді термитті анықтау бойынша оқыту және қажет болған жағдайда қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу кіреді. Физикалық күштер тарихи ғимаратқа ішкі және сыртқы түрде әртүрлі әсер ете алады. Күшті дауылдар мен желдер ғимаратқа сыртқы зақым келтіруі мүмкін, ал ішкі күштер, мысалы, күшті соққылар қабырғаларда жарықтарды тудыруы немесе ғимараттың ішіндегі заттарға зақым келтіруі мүмкін. Физикалық күштерге сонымен қатар құрылыс немесе ірі шаралардан туындаған дірілдер сияқты ғимараттың нәзік құрылымын зақымдауы мүмкін дірілдер мен соққылар да кіреді. Ғимаратты қайта жаңарту және зақымдануды болдырмау үшін қызметкерлерді кеңістікте дұрыс нысандарды тасымалдауға оқыту, құрылымдық тұтастықты бағалау және ғимараттың ішінде және айналасында қауіпсіз деп саналатын діріл деңгейін өлшеу кіреді. Ғимараттың құрылымдық денсаулығын түсіну, соның ішінде дірілді өлшеу, ғимаратқа қауіпсіз қалпына келтіру жұмыстарын анықтауға көмектеседі. Физикалық күштердің ғимаратты қайта жаңартуды қажет ететін мысалы – Массачусетс штатының Вустер қаласындағы тарихи Механиктер залына келген зақым. 2020 жылдың 13 сәуірінде болған дауыл кезіндегі күшті желдер ғимараттан мыс жабынның бөліктерін жұлып алды, нәтижесінде шатырға және ішкі судан зақымдануға әкелді. COVID-19 салдарынан көктемгі шаралардың тоқтатылуына байланысты, мыс жабынды қалпына келтіру және судан зақымдалған ішкі аймақтарды толық жөндеу жоспарлары күтіп тұр. Жақында жүргізілген зерттеулер тас пен тасқа жарықтар пайда бола бастағанда оларды жөндеу үшін өзін-өзі жазылатын жабындарды қолдануға болатынын көрсетті; бұл әдіс Уэльстегі Тинтерн аббаттығында сәтті қолданылды.

As buildings can sustain various forms of damage and deterioration over time, understanding the cause of this damage and finding the best way to treat and prevent it is an important aspect to building restoration. The Agents of Deterioration are the ten primary sources of damage to heritage objects and buildings comprised in a comprehensive list by the Canadian Conservation Institute. The Agents are physical forces, fire, pests, light (ultraviolet and infrared), incorrect relative humidity, thieves and vandals, water, pollutants, incorrect temperature and the dissociation of objects. While each of the ten agents can affect a historic building, some agents cause more common types of damage that may be addressed through building restoration. Fire damage can be a significant threat to historic buildings as many of the original components of these buildings may be made of wood or other flammable substances. Damage can result from internal fires such as electrical faults, external fires including forest fires and damage due to lightning strikes. Fire damage can also increase the likelihood of water damage due to exposure to the elements, sprinkler systems and water used by safety personnel to put out the fire. Building restoration needed for this time of damage can include replacing wooden beams and structural elements as soon as possible to ensure that the building does not collapse, removing burnt flooring and plaster, and following a detailed plan of action to make sure that elements of the building are not lost during the restoration process. Creating positive connections with local fire service personnel and establishing a fire safety plan can help to prevent or minimize future fire related situations. An example of fire damage and restoration is the Notre Dame de Paris fire that occurred on 15 April 2019. The fire caused significant damage to the roof and wooden structures including the destruction of the cathedral’s spire. The cause of the fire is still under investigation but may be due to an electrical shortage. Reconstruction and restoration plans were approved on 16 July by the French parliament to recreate damaged structures in a way that preserves the historical and architectural integrity of their original construction. Water damage, both interior and exterior, can cause significant damage to the structural integrity of a historic building and can create numerous types of damage that may need to be addressed during restoration. This can include burst pipes or flooding resulting in the peeling of paint from internal walls, the running of dyes from textiles and general staining. Water damage also includes mold growth and internal deterioration due to incorrect humidity levels or a lack of humidity control within the building. It is recommended that wood, textiles and other absorbent materials that have sustained extensive water damage and cannot be dried and cleaned be removed and replaced, as they may continue to foster mold growth. For historic buildings in areas that are prone to persistent flooding, the building can be raised or moved to a higher location. To mitigate general water control, an inspection checklist can be created for staff to inspect noticeable pipes, make note of any leaks within the building during storms as well as ensuring exterior elements of the historic building are adequately removing water such as drains and gutters. Internal humidity control devices can also mitigate mold and damage stemming from moisture. An example of water damage and building restoration is the extensive flooding of St. Mark’s Basilica in Venice, Italy. While rising flood waters have been an increasing concern, a large flood on 12 November 2019 caused significant damage to the building, including damage to marble flooring, the deterioration of mosaics and mortar from salt in the water, and flooding of the crypt. Building restoration and prevention efforts include removing salt, checking for cracks in the flooring that may allow water to seep in and adding water pumps in the back of the building. An emergency fund of €1m was implemented by the local government to aid in these efforts and further discussions of flood protection for the city are ongoing. Pest control and awareness can prevent a variety of damage to historic buildings as well as preventing further damage in the future. Pests can include a variety of things from termites (termite, (order Isoptera), any of a group of cellulose eating insects) and feed on wood or other dead plant matter) who can feast on the wooden structural elements of a historic building to rodents who may gnaw on or burrow into the building and objects within the building. Damage created by large pest infestations such as termites can be irreversible, with building restoration taking the form of replacement in order to maintain a sound structure for the building. The most effective way to mitigate pest damage is to implement proactive measures prior to a pest infestation that may cause irreparable damage. These measures can include blocking off exterior openings, placing and checking traps for signs of pests and involving a pest management professional to check the building regularly. An example of pest damage and control involving building restoration is the approach taken by Colonial Williamsburg. With over 600 historic buildings with wooden elements, Colonial Williamsburg has seen termite damage and has since created an extensive action plan in order prevent and detect termite activity. These measures include routine inspections, training staff in termite detection and performing restoration where needed. Physical forces can impact a historic building in various ways both internally and externally. Powerful storms and winds can cause external damage to the building while internal forces such as strong impacts can cause cracks to walls or damage objects held within the building. Physical forces also include shocks and vibrations that can damage the fragile structure of the building, such as vibrations stemming from construction or large events. Building restoration and damage prevention can include training staff on proper object handling within the space, performing evaluations on structural integrity and measuring the levels of vibration that are deemed safe in and around the building. Understanding the structural health of the building, including vibration measuring, can help in determining restoration work that is safe to perform. An example of physical forces that will require building restoration is damage to the historic Mechanics Hall building in Worcester, Massachusetts. Strong winds during a storm on 13 April 2020 caused portions of the copper roofing to be pulled from the building, allowing further damage to the attic and internal water damage. With the cancellation of spring events due to COVID 19, restoration plans such as restoring the copper roof and fully repairing internal areas from water damage are pending. Recent research has found that self healing coatings can be applied to rock and stone to repair cracks as they begin to appear; this technique has already been successfully applied at Tintern Abbey in Wales.