Кіріспе
Дахадағы мұражай, Бангладеш. Азаттық соғысы мұражайы (Муктиджуддхо Джадугор) – Дахадағы Агаргаонда орналасқан мұражай. Мұражайдың қаржыландырылуы халықтың өз еркімен жасалған қайырымдылықтары есебінен (Бангладеш үкіметіне тәуелсіз) және жалпы халықтың мұражай қорына салған үлесі арқасында құрылған.
The Liberation War Museum ( Muktijuddho Jadughôr) is a museum at Agargaon in Dhaka, due to the crowd funded nature of the museum (which is independent of the Govt. of Bangladesh) and the collective contribution of the general public to the museum's collection.
Көшіру
Орын жетіспеуіне байланысты жиналған артефактілердің тек бір бөлігі ғана бастапқы үй-жайда көрсетілуі мүмкін болды, сондықтан үлкен әрі заманауи үй-жайлар қажет екені шешілді. 2009 жылы мұражайдың жаңа дизайны үшін архитектуралық конкурс өткізілді, сәулетшілер Тәнзим Хасан Салим мен Нахид Фарзана өз жобалары үшін бірінші жүлдені жеңіп алды. 2013 жылы жаңа ғимарат салу үшін Агаргаонда жер сатып алынып, құрылыс жұмыстары басталды. Бостандық соғысы мұражайының жаңа ғимараты 2017 жылдың 16 сәуірінде ресми түрде ашылды. Жаңа ғимаратта 3500 шаршы метрге жуық көрме залы болды.
Галереялар
Ескертпе: Бұл тармақтар ескі (2017 жылға дейінгі) ғимараттардың галереяларына қатысты. Галереялар Бангладештің ерте тарихымен және Бенгалиядағы британдық үстемдікке қарсы Үндістанның тәуелсіздік қозғалысымен басталады. Маңызды бөлімде Пәкістанда бенгал тілін мойындау үшін күрес – Тіл қозғалысының оқиғалары жазылған, ол Бангладеш тәуелсіздігі үшін күрес басталған күні деп есептеледі. Бірнеше галерея Батыс Пәкістан мен Бангладеш (бұрынғы Шығыс Пәкістан) арасындағы шиеленістің күшеюіне, бенгал ұлттық көшбасшысы шейх Мүжибур Рахманның өркендеуіне және 1971 жылғы оқиғаларға тоқталады. Пәкістанның әскери билеушісі генерал Яхья Ханның шейх Мүжибтің Авами лигасы көпшілік дауыс алған Пакистанның Ұлттық Ассамблеясын шақыруды кейінге жылдыруы Бангладеш тәуелсіздігін жариялауға алып келді. Азаттық соғысы туралы айтқанда, Авами лигасы құрған, пакистандық күштерге қарсы тұру үшін жаттығудан өткен және операциялар жүргізген "Мукти Бахини" партизандық армиясы туралы мәліметтер де бар. Бірнеше галерея пакистандық әскердің бенгал халқына қарсы жасаған геноцидіне, бенгал зиялылары, студенттер, индустар және Авами лигасының жетекшілерін нысанаға алған "Searchlight" операциясына, сондай-ақ көршілес Үндістанға шамамен он миллион босқынның ағылуына байланысты туындаған гуманитарлық дағдарысқа назар аударады. Соғыс туралы мәліметтер Үндістанның "Мукти Бахиниді" қолдауымен және 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысының басталуымен тікелей араласуымен жалғасады, нәтижесінде 1971 жылдың 16 желтоқсанында Бангладештегі барлық пакистандық күштер капитуляциялады. Галереяларда "Мукти Бахинидің" қолданған қару-жарағы, көптеген "Мукти Бахини" саяқтарының жеке заттары және пакистандық күштердің жасаған зұлымдықтарының құрбандарына айналған бейбіт тұрғындардың мүліктері көрсетілген, олардың көпшілігі жанжалдан кейін отбасылары тарапынан сыйға тартылған. Сондай-ақ, пакистандықтардың қолынан қаза тапқан бейбіт тұрғындардың көптеген қабірлерінен табылған адам бас сүйектері мен сүйектер де қойылған.
Іс-шаралар
Музей бірқатар қоғамдық жұмыстар мен үгіттеу бағдарламаларына қатысады. Оларға мектептермен бірлесіп жастарды Азаттық соғысы туралы білім беру бағдарламалары, сондай-ақ мұражай ғимаратында тұрақты конференциялар мен семинарлар кіреді. Мұражай түрлі өнер және мәдени шараларды да қолдады. Тапсырыспен жасалған өнер туындылары және суретшілермен бірлескен жобалар. Музейдің демеушілігімен бірнеше көркем көрмелер ұйымдастырылды, соның ішінде Дакадағы «La Galerie» галереясында өткен «Азаттық соғысы: 25 жылдығына қарай» атты фотокөрмесі [Наурыз, 1995]. Бангладеш құрылғанға дейін (британдық кезеңнен бастап) бенгал халқының азаттық күресін бейнелейтін 100 тарихи фотосуреттен тұратын фотоальбом жарық көрді. Альбомның форматы кез келген көрме ортасында көрсетуге ыңғайлы болды [Желтоқсан, 1994]. Сонымен қатар, мұражай EMK орталығымен (Дака) бірлесіп суретші Фироз Махмудтың «Sucker wfp21» соғыс тақырыбындағы өнер жобасын тапсырыс берді және оған қолдау көрсетті [Наурыз, 2016], тағы да басқалары.
Халықаралық байланыстар
2006 жылы музейге Жапония үкіметі Бангладештің тәуелсіздік күресінің мәдениеті мен мұрасын сақтауға көмектесу мақсатында заманауи аудиовизуалды және көрме жабдықтарымен жабдықталды. Музей – Америка музейлер альянсының институционалдық мүшесі. Ол сондай-ақ, Халықаралық тарихи оқиғаларды сақтайтын мұражайлар коалициясының негіздеуші мүшесі болып табылады.
Қамқоршылар кеңесі
Мұражайдың сегіз мүшеден тұратын қамқорлар кеңесіне мына адамдар кіреді: Әли Закир, Асадуззаман Нұр, Сара Закир, доктор Сарвар Али, Мофидул Хоқ, Зиауддин Тарик Али, Рабиул Хусейн және Х. Акку Чоудхури.
Сын
Музей цензура жасады және бихарилерді қудалауды елеусіз қалдырды деген айып тағылды. 2020 жылы мұражай 1971 жылға қатысты АҚШ құжаттары туралы кітаптарды жойды. Сондай-ақ, мұражай бихарилерге қарсы жасалған қырғынды "жекелеген оқиғалар" деп, және "жүйелі геноцид емес" деп сипаттайды.