Кіріспе

Форли (/fɔːrˈliː/ forLEE, ; Forum Livii) – Солтүстік Италиядағы Эмилия-Романья аймағындағы коммуна (муниципалитет) және қала. Форли, Чезена қаласымен бірге, Форли-Чезена провинциясының орталығы болып табылады. Бұл Романья аймағының бас қаласы. Қала Виа-Эмилия тас жолының бойында, Монтоне өзенінен шығысқа қарай орналасқан және маңызды ауыл шаруашылығы орталығы болып есептеледі. Форли Италияның мәдени және өнер тұрғысынан маңызды ескерткіштеріне ие; сонымен қатар, бұл қала суретшілер Мелоццо да Форли және Марко Пальмеццано, гуманист тарихшы Флавио Биондо, дәрігерлер Джеронимо Меркуриали және Джованни Баттиста Моргагнинің туған жері ретінде танымал. Форли университетінің кампусы (Болон университетінің бөлігі) экономика, инженерия, саяси ғылымдар және аудармашылар мен тіл мамандарының қазіргі заманғы тілдер мектебі (SSLMIT) салаларында маманданған.

Климат

Аймақтың климаты ылғалды субтропикалық (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Cfa) және Жерорта теңізіне тән ерекшеліктерімен сипатталады, қаланың теңізге жақындығы климатты жұмсартады. Форлиде жаз ыстық және күннөлді болады, температура 30 °C (86 °F) жоғарылап, жылдың ең ыстық апталарында тіпті 40 °C (104 °F) дейін жетеді. Қыстары салқын және ылғалды, жиі тұманды болады. Сирокко желі кейде оңтүстіктен соғып, ауа температурасын қысқа мерзімге көтеріп тұрады.

Ежелгі дәуір

Форлидің айналасы палеолит дәуірінен бері қоныстанған: Монте-Поджолодағы Ка' Белведер тауындағы қазбалар нәтижесінде, қазіргі заманға дейінгі 800 000 жыл бұрын жасалған мыңдаған тас жаңқалары табылды. Бұл палеолиттің ашель кезеңінен бұрын өткір жиекті құралдар жасаған тас өңдеу өнеркәсібінің болғанын көрсетеді. Форли қаласы Римдіктер қалған галли ауылдарын басып алғаннан кейін, Via Aemilia жолы салынып жатқан шақта негізделді. Оқиғаның нақты күні әлі де даулы, бірақ кейбір тарихшылар ежелгі Рим форумының алғашқы қонысы шамамен б.з.д. 188 жылы консул Гай Ливий Салинатор (б.з.д. 207 жылы Метавр өзенінің жағасында Хаздрубал Баркамен шайқасып, оны жеңген) салғанын айтады. Ол қалаға "Ливий руының жері" деген мағына беретін Forum Livii деген латынша ат берген. Басқалары қала Юлий Цезарь кезінде кейінірек құрылған болуы мүмкін деп есептейді. Б.з.д. 88 жылы қала Гай Мариус пен Сулла арасындағы азаматтық соғыс кезінде қиратылды, бірақ кейін претор Ливий Клодий оны қайта жаңартып салды.

Орта ғасырлар

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін қала Одоакр мен Остготтар патшалығының құрамына енді. VI ғасырдың соңынан бастап 751 жылға дейін Форли Италиядағы Византия / Шығыс Рим билігінің шеткі бөлігі болды, ол Равенна экзархаты деп белгілі болды. Осы кезеңде германдық ломбардтар қаланы бірнеше рет – 665, 728 және 742 жылдары басып алды. 757 жылы қала Пепин сыйлығының бір бөлігі ретінде Папалық мемлекетке қосылды. 1276 жылы 14 қарашада Цивителлада Гвельфтермен одақтас күштерге, соның ішінде флоренциялық әскерлерге қарсы шайқасты, ал 1282 жылы 15 мамырда Форлиде папа Мартин IV жіберген қуатты француз жасағына қарсы шайқас болды, бұл шайқасты Данте Алигьери (1303 жылы қалада Скарпетта Орделаффи қабылдаған) «Тозақ» поэмасының 27-ші әнінде сипаттады. 1282 жылы Форли әскерін Гвидо да Монтефельтро басқарды, ал француздар Жан д’Эппеге бағынды. Император Фредерик II-нің кеңесшісі болған астролог Гвидо Бонатти оның кеңесшілерінің бірі болды. Келесі жылы қаланың шаршаған Сенаты папалық билікті мойындауға мәжбүр болды және Гвидодан кетуін сұрады. Коммуна көп ұзамай тікелей папалық өкілді қабылдамай, жергілікті кондотьерге мойынсұнды, ал Симоне Местагуерра өзін Форли лорды деп жариялады. Алайда ол жаңа иелікті мұрагерге бейбіт түрде қалдыра алмады, содан кейін Форли Магинардо Паганоға, содан кейін Угуччионе делла Фагжуолаға (1297) және басқаларға өтті, 1302 жылы Орделаффи билікке келгенге дейін. Папалық қолдаумен жергілікті топтар 1327–29 жылдары және қайта 1359–75 жылдары Орделаффи отбасын биліктен қуырды, ал басқа жағдайларда Орделаффилер епископтарды қуғынға түсірді. Ренессансқа дейін Орделаффи қала мен оның айналасын иеленуді сақтауға тырысты, әсіресе Папаның билігін қайта орнату әрекеттеріне қарсы. Көптеген жағдайларда отбасы мүшелері арасында азаматтық соғыстар болды. Олар басқа мемлекеттер үшін кондотьерлер ретінде де шайқасты, Форлиді қорғау немесе безендіру үшін ақша табуға тырысты.

Қазіргі заман

Орделаффилердің ең танымал өкілі – Пино III, ол 1466 жылдан 1480 жылға дейін Форли билеушілігін (Signiory) басқарды. Пино қатал билеуші болды; алайда ол қаланы жаңа қабырғалармен және ғимараттармен көркейтіп, өнерді қолдады. Ол 40 жасында улану күдігімен қайтыс болғанда, Форлидің жағдайы нашарлап, Орделаффи топтары бір-бірімен күресіп, Папа Сикст IV өзінің туысы Джироламо Риарио үшін билеушілікті иеленді. Риарио қаланың соңғы тәуелсіз тарихымен байланысты әйгілі Катерина Сфорцаға үйленген еді. Форли 1488 жылы Висконтилер, ал 1499 жылы Чезаре Борджия тарапынан басып алынды. Оның қайтысынан кейін қала бұрынғыдан да тікелей Папаға бағынышты болды (1503–1504 жылдары Орделаффилердің қысқа мерзімге қайта оралуынан басқа). Кішкентай ауылға жақын, шамамен ұзындығы және ені бар ұшу алаңы орналасқан; ол ULM және радиобасқарылатын модельді ұшақтар үшін қону алаңы ретінде пайдаланылады. Бұл алаң Азаматтық қорғанысқа қарасты Ali Soccorso Ұшу мектебінің орналасқан жері. Бұл демалыс алаңы қаланың оңтүстігіндегі Форлидің басты әуежайын толықтырады.

Көлік

Форли теміржол станциясы Болония-Анкона желісінде орналасқан. 1926 жылы пайдалануға берілген бұл станция 1861 жылдан бері қолданылып келген ескі станцияның орнын басты. Ескі станцияның жолаушылар ғимараты қазіргі станциядан батысқа қарай әлі де сақталып тұр. Форли әуежайы 2013 жылдың 29 наурызында оны басқарған компанияның банкротқа ұшырауына байланысты жабылды. 8 жылдан кейін, 2021 жылдың наурыз айында әуежай қайтадан жұмыс істей бастады.

Танымал мәдениетте

Сомерсет Моэмнің екінші романы "Қасиеттінің қалыптасуы" (1898) он бесінші ғасырдың соңында, Джироламо Риарио билік еткен Форли қаласында өтеді. Қала 2009 жылғы "Assassin's Creed II" видео ойынында бейнеленген, онда Эцио Аудиторе Макиавелли мен Катерина Сфорцаның көмегімен Орси ағайындарынан қорғауы тиіс. Форлидегі маңызды ескерткіштер ойынға енгізілген.