Сульмона: Италиядағы ежелгі қала және Овидийдің туған жері
Sulmona
Сульмона – Италияның Абруццо аймағындағы тарихи қала. Рим ақыны Овидийдің туған жері, ежелгі Паэлигни тайпасының маңызды орталығы. Тарихы, көрікті жерлері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сульмона (Сульмо; Σουλμῶν) – Италиядағы Л'Аквила провинциясының, Абруццо аймағындағы коммуна (қала). Ол Пелинья аңғарында орналасқан, бұл жазық тарихқа дейінгі дәуірде құрғап қалған көлдің орнында пайда болған. Көне заманда Сульмона Паэлигни тайпасының ең маңызды қалаларының бірі болды және римдік ақын Овидийдің туған жері ретінде белгілі. Қаланың басты көшесінде оның құрметіне қойылған қоладан жасалған мүсіні тұр.
Sulmona (; Sulmo; Σουλμῶν) is a comune (municipality) in the province of L'Aquila, in the Italian region of Abruzzo. It is located in the Valle Peligna, a plain once occupied by a lake that disappeared in prehistoric times. In the ancient era, it was one of the most important cities of the Paeligni and is known for being the native town of the Roman poet Ovid, of whom there is a bronze statue, located on the town's main road and named after him.
Ежелгі дәуір
Сұлмона Паэлигни тайпасының маңызды қалаларының бірі болған, бірақ Рим жаулағанға дейін тарихта оның есімі кездеспейді. Овидий мен Силий Италик айтқандай, оның негізін Фригиялық Солим қалаған, ол Энейдің серігі болған деген әңгіме, көбінесе тілдік ойдан туған құрау болып есептеледі. Сұлмо туралы алғашқы мәліметтер Екінші Пуникалық соғыста айтылады, онда 211 ж.б.д. Ханнибал оның аумағын шапты, бірақ қалаға шабуыл жасамады. Оның аты Әлеуметтік соғыс кезінде еске алынбады, онда Паэлигни тайпасы белсенді қатысты; бірақ Флордың сөзіне сенсек, Сулла мен Гай Марий арасындағы азаматтық соғыста қатты зардап шекті, өйткені бұрынғысы оның қарсыласына адалдығы үшін жаза ретінде қаланы қиратты. Алайда, осы риторикалық жазушының жазбаларын әдепкі бойынша қабылдаудың қажеті жоқ, сондықтан Сұлло қаланы тартып алып, жерін өз әскерлеріне берген болуы мүмкін. Қай жағдайда болса да, б.з.д. 49 жылы Сұлмоның халыққа толы және маңызды қала болғаны белгілі, оны Домиций Кальвин жеті когортадан тұратын гарнизонмен басып алды; бірақ Юлий Цезарьға жақсы қарайтын тұрғындар оның лейтенанты М. Антонийге келген соң дереу қақпаларын ашты. Сұлмо туралы тарихи мәліметтер көп емес, бірақ ол маңызды провинциялық қала болып қала берді. Овидий оны Паэлигни аумағын құрайтын үш муниципалдық қаланың бірі деп атады: бұл Плиний мен Liber Coloniarum растайды; бірақ ол ешқашан үлкен болған емес, тіпті Овидий оны шағын провинциялық қала деп сипаттайды. Liber Coloniarum мәліметінше, ол Август тұсында колония мәртебесін алған, бірақ Плиний оған Colonia атағын бермейді. Жазбалар, сондай-ақ географиялық еңбектер мен саяхат жолдары Рим империясының өмір бойы муниципалдық қала ретінде сақталғанын көрсетеді. Сұлмонаның даңқының басты себебі – Овидийдің туған жері болғандығы, ол оны жиі еске алады, оның денсаулыққа пайдалы климатын және оның төңірегінде көптеген таза су ағындарының болуын мақтайды. Бірақ, Паэлигни ауданының баршасы сияқты, ол қыста өте суық болды, сондықтан Овидий мен Силий Италик оны «гелидус Сұлмо» деп атады. Оның аумағы құнарлы болды, астық пен шарап өсіру кең таралған, ал Пагус Фабиан аймағы жүзімдіктерді суаруға көрсетілген ерекше қамқорлық үшін Плинийде айрықша аталады.
Sulmona was one of the principal cities of the Paeligni, an Italic tribe, but no notice of it is found in history before the Roman conquest. A tradition alluded to by Ovid and Silius Italicus, which ascribed its foundation to Solymus, a Phrygian and one of the companions of Aeneas, is evidently a mere etymological fiction. The first mention of Sulmo occurs in the Second Punic War, when its territory was ravaged by Hannibal in 211 BC, who, however, did not attack the city itself. Its name is not noticed during the Social War, in which the Paeligni took so prominent a part; but according to Florus, it suffered severely in the subsequent civil war between Sulla and Gaius Marius, having been destroyed by the former as a punishment for allegiance to his rival. The writings of that rhetorical writer are not, however, to be taken literally, and it is more probable that Sulmo was confiscated and its lands assigned by Sulla to a body of his soldiers. In all events it is certain that Sulmo was a well peopled and considerable town in 49 BC, when it was occupied by Domitius Calvinus with a garrison of seven cohorts; but the citizens, who were favorably inclined towards Julius Caesar, opened their gates to his lieutenant M. Antonius as soon as he presented himself. Not much more is known historically of Sulmo, which, however, appears to have continued to be a considerable provincial town. Ovid speaks of it as one of the three municipal towns whose districts composed the territory of the Paeligni: and this is confirmed both by Pliny and the Liber Coloniarum; yet it does not seem to have ever been large, and Ovid himself designates it as a small provincial town. From the Liber Coloniarum we learn also that it had received the status of a colony, probably in the time of Augustus; though Pliny does not give it the title of a Colonia. Inscriptions, as well as the geographers and Itineraries, attest its continued existence as a municipal town throughout the Roman Empire. The chief claim to fame of Sulmona is derived from its having been the birthplace of Ovid, who repeatedly alludes to it as such, and celebrates its salubrity, and the numerous permanent streams of clear water in which its neighbourhood abounded. But, like the whole district of the Paeligni, it was extremely cold in winter, whence Ovid himself, and Silius Italicus in imitation of him, calls it "gelidus Sulmo" Its territory was fertile, cultivation of both in grain and wine are common, and one district, the Pagus Fabianus, is particularly mentioned by Pliny for the care bestowed on the irrigation of the vineyards.
Орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуірі
Салт бойынша, христиан дәуірінің басталуы 3-ші ғасырда Сулмона қаласында белгіленген. Қала Вальва епархиясының құрамына кірді, ал 5-ші ғасырдан бастап сульмонец епискобы белгілі болды. Ең алғашқы епископтардың бірі – Әулие Памфил (Сан Панфило), 7-ші ғасырда жақын орналасқан Корфинийден христиан дініне өткен итальяндық бұтқа табынушы. Ол 682 жылы Вальва епископы болып сайланды және 706 жылы қайтыс болды. Ол Сулмонаның қасиетті қамқоршысы болып есептеледі және оған арналған шіркеуде, қазіргі Сулмона соборында жерленген. Сулмона нормандар билігінде еркін коммунаға айналды. Император Фридрих II кезінде қалада су құбыры салынды, ол Абруццо аймағындағы сол дәуірдің ең маңызды құрылыстарының бірі болды. Император оны ірі провинцияның астанасы етіп белгіледі, сондай-ақ трибунал мен жәрмеңке орнатуға жағдай жасады, бірақ Анжуліктер келгеннен кейін осы мүмкіндік жоғалды. Бұған қарамастан, қала дамып, 14-ші ғасырда қабырғалардың жаңа қатары салынды. 16-шы ғасырда дамыған қағаз өнеркәсібі құрылды.
Traditionally, the beginning of the Christian age in Sulmona is set in the 3rd century. The city was part of the diocese of Valva, while a Sulmonese bishop is known from the 5th century. One of the earliest bishops was Saint Pamphilus (San Panfilo), an Italian pagan convert to Christianity in the 7th century from nearby Corfinium. He was elected bishop of Valva in 682 and died in 706. He is the patron saint of Sulmona and is buried in the church dedicated to him, the present Sulmona Cathedral. Sulmona became a free commune under the Normans. Under Emperor Frederick II an aqueduct was built in the town, one of the most important constructions of the era in the Abruzzo; the emperor made it the capital of a large province, as well the seat of a tribunal and of a fair, which it however lost with the arrival of the Angevins. Despite that, it continued to expand and a new line of walls was added in the 14th century. In the 16th century a flourishing paper industry was started.
Қазіргі заман
1706 жылы қала күйреуге айналуға шама келді, себебі жер сілкінісі болды. Жер сілкінісі ортағасырлық қаланың көп бөлігін қиратса да, Санта-Мария-делла-Томба шіркеуі, Палаццо-Аннунциата, Аквадукт және Корсо-Овидиодағы готикалық портал сияқты тамаша ғимараттар сақталды. Қаланың көп бөлігі 18 ғасырдың басым сәнді барокко стилінде қайта салынды. Сульмона 19 ғасырдың соңында экономикалық өркендеуді басынан өткізіп, Рим мен Адриатика теңізі арасындағы стратегиялық географиялық орнының арқасында теміржол торабына айналды. Анархист және еңбек ұйымдастырушысы Карло Треска 1879 жылы осы қалада дүниеге келді және 1904 жылы түрме жазасынан қашу үшін АҚШ-қа эмиграция жасағанға дейін Италия теміржолшылары федерациясында белсенді қызмет етті. Сульмонаның стратегиялық орны оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әуе шабуылдарының мақсатына айналдырды. Теміржол станциясы, өнеркәсіптік аймақтар және ескі қаланың бір бөлігі зақымданды, бірақ қазіргі таңда олар көбінесе қалпына келтірілді.
In 1706 the city was nearly razed by an earthquake. While much of the medieval city was destroyed by the earthquake, some remarkable buildings survive such as the Church of Santa Maria della Tomba, the Palazzo Annunziata, the Aqueduct and the Gothic portal on Corso Ovidio. Much of the city was then rebuilt in the prevailing elegant Baroque style of the 18th century. Sulmona experienced an economic boom in the late 19th century, becoming a railway hub given its strategic geographic position between Rome and the Adriatic coast. The anarchist and labour organiser Carlo Tresca was born there in 1879 and was active in the Italian Railroad Workers' Federation until emigrating to the US in 1904 to escape a prison term. Sulmona's strategic position also made it a target for air raids during World War II. The railway station, the industrial sections and parts of the old town were damaged, but today they have been mostly restored.
78-ші лагерь
Сульмонадағы 78-ші лагерь екі дүниежүзілік соғыста да тұтқын лагері ретінде қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Изонзо мен Трентино шайқастарында тұтқындалған австриялық тұтқындарды бағындырды; Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Солтүстік Африкада тұтқындалған 3000-ға жуық британдық және Достас елдерінің офицерлері мен қатардағы әскерлеріне пана болды. Лагерь төбеге орналасқан, ішінде биік қабырғамен қоршалған кірпіштен салынған казармалар бар еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сульмонадағы офицерлер мен қатардағы әскерлердің жағдайы қиын болды. Жатақтар тығыз маусымдық болды. Кәдімгі күріш сорпасы мен нанға жазда жаңа жемістер мен ірімшік қосылатын. Халықаралық Қызыл Крест комитетінен келген азық-түлік жәрдемдері де кейде таратылды. Бос уақытында тұтқындар футбол алаңын жасады, сондай-ақ крикет және баскетболға арналған жабдықтар жинады. Лагерьде театр, кішкентай кітапхана, кем дегенде бір музыкалық тобы және тұтқындар шығарған газет болды. 1943 жылдың қыркүйегінде Италия үкіметі құлауға жақын болғанда, Сульмонадағы тұтқындар лагерьтің эвакуациялануының алдында екенін естіді. Бір күні таңертең олар күзетшілерінің тастап кеткенін көрді. 14 қыркүйекте неміс әскерлері тұтқындарды Германияға, тұтқынға солтүстікке сүйреп әкелді, бірақ олардың жүздегені тауға қашып кеткен соң ғана. Осылай қашқандардың бірі Оңтүстік Африкалық жазушы Уис Криге болды, ол өзінің басынан өткенін "Құтылу жолы" атты кітабында сипаттады. Жақын жерде тағы екі кішкентай лагерь болды: британдық офицерлерді ұстаған Фонтана д'Аморе және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқындалған жоғары ранкті Достас елдерінің офицерлерін ұстаған Вилла Орсини, олардың ішінде әуе маршалы Оуэн Тюдор Бойд, генерал-майор сэр Адриан Картон де Виарт, бригадир Джеймс Харгест, генерал-лейтенант сэр Филипп Ним, генерал сэр Ричард Нюгент О'Коннор болды. Барлығы кейін Флоренция маңындағы Кастелло ди Винчильята Кампо ПГ12-ге ауыстырылды.
Campo 78 at Sulmona served as a POW camp in both world wars. During World War I, it housed Austrian prisoners captured in the Isonzo and Trentino campaigns; during World War II, it was home to as many as 3,000 British and Commonwealth officers and other ranks captured in North Africa. The camp itself was built on a hillside and consisted of a number of brick barracks surrounded by a high wall. During World War II, conditions in Sulmona for both the officers and the men were indifferent. Accommodation was overcrowded. Normal rations of rice soup and bread were occasionally augmented by fresh fruit and cheese in the summer. Some food parcels from the International Committee of the Red Cross were distributed occasionally. For recreation, the prisoners laid out a football field, and they also had equipment for cricket and basketball. There was a theatre, a small lending library, at least one band, and a newspaper produced by a group of prisoners. In September 1943, as the Italian government neared collapse, the inmates of Sulmona heard rumours that the evacuation of the camp was imminent. They awoke one morning to discover that their guards had deserted them. On 14 September, German troops arrived to escort the prisoners northwards, to captivity in Germany, but not before hundreds of them had escaped into the hills. One such escapee was the South African author, Uys Krige, who described his experience in a book titled The way out. There were two other smaller camps nearby, Fontana d'Amore, which held British officers, and Villa Orsini, which held very senior Allied officers captured during World War II, including Air Marshal Owen Tudor Boyd, Major General Sir Adrian Carton de Wiart, Brigadier James Hargest, Lieutenant General Sir Philip Neame, General Sir Richard Nugent O'Connor. All were subsequently transferred to Castello di Vincigliata Campo PG12 near Florence.
Конфети
Сульмона – италиялық «конфетти» деп аталатын тәттілердің отаны. Бұл қанттан жабылған бадамдар, және олар дәстүрлі түрде тойларда және басқа да ерекше жағдайларда достар мен туыстарға сыйға тартылады. Конфетти жеуге болады немесе әсемдеу үшін қолданылуы мүмкін. Жергілікті шеберлер осы тәттілерді түрлі түске бояп, гүлдер мен басқа да өнімдер жасайды. Қалада екі ірі фабрика және осы өнімдерді сататын бірнеше дүкен бар, олардың ең танымалсы – «Конфетти Марио Пелино».
Sulmona is the home of the Italian confectionery known as confetti. These are sugar coated almonds and are traditionally given to friends and relatives on weddings and other special occasions. Confetti can be eaten or simply used as decoration. The local artisans also colour these candies and craft them into flowers and other creations. There are two main factories in town and several shops that sell these items, the most famous of which is Confetti Mario Pelino.
Спорт
Қаланың Pro Sulmona Calcio 1921 футбол командасы бар. Клуб қазіргі уақытта таратылған, соңғы рет 2015–16 маусымында Италия футболының жетінші дивизионы – Promozione Abruzzo турнирінде өнер көрсетті.
The city has a football team, Pro Sulmona Calcio 1921. The club is currently disbanded, last competing in the 2015–16 season in the Promozione Abruzzo, the seventh division of Italian football.
Көлік құралдары
Сульмона қаласын Сульмона теміржол станциясы қамтамасыз етеді, ол үш теміржол желісінің тоғысқан жерінде орналасқан маңызды станция: Рим–Сульмона–Пескара теміржолы, Терни–Сульмона теміржолы және Сульмона–Изерния теміржолы.
Sulmona is served by the Sulmona railway station, an important station located at the intersection of three railway lines: the Rome–Sulmona–Pescara railway, the Terni–Sulmona railway and the Sulmona Isernia railway.