Кіріспе

Стафилококкпен туындаған тері синдромы (СТТС) – Staphylococcus aureus бактериясынан туындайтын дерматологиялық жағдай.

Белгілері мен симптомдары

Аурудың көрінісі жұқа қабырғалы, оңай жарылатын, сұйықтыққа толы көпіршіктердің кең таралуымен сипатталады, сондай-ақ пациентте Никольский белгісі оң болуы мүмкін. Жаңа туған нәрестелердегі Риттер ауруы – СССС-тің ең ауыр түрі, оның белгілері мен көріністері ұқсас. SSSS көбінесе бет, қосқыш аймақ және басқа да тері қатпарларында кең таралған, қызыл, ауырсынулы эритродермамен бірге жүреді. Тері қабыршақтануының кең аумақтары болуы мүмкін. Ауыз айналасындағы қабықшалар мен жарықтар аурудың бастапқы кезеңінде байқалады. Токсикалық эпидермальды некролизден өзгеше, SSSS шырышты қабықтарға әсер етпейді. SSSS-пен ауыратын балалар көңілсіздікке, ызаға, шаршауға, қызбаға, терінің қызаруына, оңай жарылатын, ылғалды, сезімтал, ауырсынулы тері қалдыратын сұйықтыққа толы көпіршіктерге және терінің жоғарғы қабатының үлкен бөліктерінің оңай қабығылып түсуіне бейім. Бұл жағдай көбінесе 6 жасқа дейінгі балаларда кездеседі, бірақ иммундық жүйесі әлсіреген немесе бүйрек жеткіліксіздігі бар ересектерде де кездесуі мүмкін.

Патофизиология

Синдром эпидермолиттік экзотоксиндер (экзофолиатин) А және В арқылы шақырылады, оларды S. aureus бөліп шығарады және десмосомаларды ыдырату арқылы эпидерма қабатының қабысуын тудырады. Экзотоксиндердің біреуі бактериялық хромосомада, ал екіншісі плазмидте кодталған. Бұл экзотоксиндер – десмоглеин 1-ді кесетін протеазалар, ол гранулез және спиноз қабаттарын бірге ұстап тұрады, бұл аутоиммундық тері ауруының, пемфигус вульгарис патофизиологиясына ұқсас.

Диагностика

СССС – бұл клиникалық диагноз. Оны кейде қан, шырыш қабықтары немесе тері биопсиясынан S. aureus бактериясын бөліп алу арқылы растауға болады, бірақ нәтижесі көбінесе теріс болады. Тері биопсиясы эпидермистің үстіңгі қабатының қалысқануын (интраэпидермалық қалысқану) көрсетуі мүмкін, бұл SSSS-ті TEN-нен ажыратады, себебі TEN-де қалысқану дермоэпидермалық қосылыста (субепидермалық қалысқану) пайда болады. SSSS-ті токсикалық эпидермалық некролизден және пустулезді псориаздан ажырату қиынға соғуы мүмкін.

Емдеу

СССС-ті емдеудің негізгі көзі – алғашқы инфекцияны жоюмен қатар симптоматикалық ем. Консервативті шараларға регидратация, антипиретиктер (мысалы, ибупрофен немесе парацетамол), термиялық күйіктерді басқару және жағдайды тұрақтандыру кіреді. S. aureus-тің қамтуы үшін парентеральді антибиотиктер тағайындалуы тиіс. SSSS-ке қатысты S. aureus штаммдарының көпшілігі пенициллиназа өндіреді, сондықтан пенициллинге резистентті. Осылайша, нафциллин, оксациллин немесе ванкомицинмен емдеу әдетте көрсетіледі. Экзотоксиндердің өндірісін тежеу қабілетіне байланысты клиндамицин де кейде қолданылады.

Болжам

Балаларда СССС-ның болжамы өте жақсы, емдеу басталғаннан кейін 10 күн ішінде толық жазылып, айқын іздер қалмайды. Дегенмен, СССС-ті токсикалық эпидермалық некролизден мұқият ажырату қажет, себебі оның болжамы нашар. Ересектерде болжам көбінесе нашар болады және емдеуге дейін өткен уақыт, организмнің иммунитеті және басқа да аурулар сияқты түрлі факторларға байланысты.

Тарих

Клиникалық белгілері алғаш рет 1878 жылы барон Готфрид Риттер фон Риттершайн сипаттады, ол 10 жыл ішінде Чехословакиядағы бір балалар үйінде 297 жағдайды байқады. 1885 жылы Нил Филатов, ал 1894 жылы Клемент Дьюкс экзантематоздық ауруды сипаттады, олар оны қызылшаның бір түрі деп ойлады. Бірақ 1900 жылы Дьюкс оны жекеленген дерті деп анықтады, ол Дьюкс ауруы, Филатов ауруы немесе төртінші ауру деген аттармен белгілі болды. Дьюкс оны жеке дерті ретінде анықтағанмен, 1979 жылы Кит Пауэлл оны қазіргі стафилококкпен күйдірілген тері синдромы деп аталатын жағдаймен теңестіргеннен кейін, стафилококк экзотоксинінен туындаған қызыл қызбадан ешқандай айырмасы жоқ деп саналады.