Бермуд қарылдақ құсы: құтқару тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Құс түрі

Бермудтық қайың (Pterodroma cahow) – қайыңдар тұқымдасының бір түрі. Бермудада бұл құс көбінесе "кахоу" деп аталады, бұл атау оның ерегіс даусынан шыққан. Түнде ұялайтын, теңіз құсы болып табылатын Бермудтық қайың – Бермуданың ұлттық құсы және оның суреті Бермуда валютасында бейнеленген. Бұл құс планетадағы ең сирек кездесетін екінші теңіз құсы. Олардың денесі орташа, қанаттары ұзын, шаң-қоңыр түсті бас пен мойны, қара сұр жоғарғы қанаттары мен құйрығы, ақ құйрық қауырсындары және қара жиекті ақ төс бөліктері, ал астыңғы жағы толығымен ақ. 300 жыл бойы бұл құс жойылып кеткен деп есептелді. 1951 жылы 18 ұялаған жұптың табылғаны оны "Лазар құсы" деп атауға себеп болды, яғни жойылып кеткен деп саналған түрдің тірі екендігі анықталды. Бұл оқиғаға арналған кітап және екі деректі фильм түсірілді. Құсты сақтау және популяциясын қалпына келтіру жөніндегі ұлттық бағдарлама оның санын арттыруға көмектесті, бірақ ғалымдар әлі де Нонсуч аралында оның ұялау ортасын кеңейту жұмыстарын жүргізуде.

Тамақ және азық іздеу

Кахоулар әдетте ұсақ балықтарды, кальмарларды және креветкелер сияқты қосқабаттылармен қоректенеді. Олар көбінесе суық суларда азықтанады. 2009-2011 жылдар аралығында жүргізілген геолокаторлық зерттеулер олардың көбесі жоқ кезде (шілдеден қазанға дейін) екі қашық жерде негізгі азықтанатынын растады: Бермуд аралдары, Жаңа Шотландия және Солтүстік Каролина аралығында, сондай-ақ Азор аралдарының солтүстігі мен солтүстік-батысында. Олардың түтікше тәрізді мұрындарындағы арнайы бездер теңіз суын жұтуға мүмкіндік береді. Бұл бездер тұзды сүзіп алып, оны жұтыну арқылы шығарады.

Қорғау

Дэвид Винггейт кейін өмірін осы құсты сақтауға арнады. Университетте оқығаннан және басқа жұмыстардан кейін 1966 жылы Винггейт Бермуданың алғашқы табиғатты қорғау инспекторы болды. Ол Бермуда құсқұйрығына қатысты түрлі қауіп-қатерлерді жою жұмыстарын жүргізді, соның ішінде ұялайтын аралдар мен жақын аралдардағы жабайы егеуқұйрық тышқандарды жою және олардан да агрессивті, жергілікті ақ құсқұйрықты тропикалық құс (Phaethon lepturus catsbyii) ұя салу орындары үшін бәсекелестік жасады. Бұл тропикалық құстар құсқұйрығының ұяларына шабуыл жасап, барлық балапандардың 75%-ын өлтірді. Арнайы өлшемдегі ағаштан жасалған "бафлер" типті ұя кіреберісіне қақпақтарды жобалап орнату арқылы, құсқұйрықтары кіре алатын, бірақ ірі тропикалық құстарды тоқтатып тұратын жағдай жасалды. Осы шараның нәтижесінде балапандардың осы себептен қырылуы тоқтап қалды. Винггейт сондай-ақ Бермуда аралдарындағы көкпарлар өсіретін аралдардың жанында орналасқан Нонсуч аралының экологиялық жағдайын жақсартуды бастады. Нонсуч ғасырлар бойына дұрыс пайдаланбау, қараусыз қалдыру және тіршілік ортасын жою салдарынан шөлге айналуға жақын болды. Қалғанын сақтау үшін ғана емес, жоғалғанды қалпына келтіру үшін де шаралар қабылдау қажет болды. Бермуда кедрі (Juniperus bermudiana), Бермуда пальметто пальмасы (Sabal bermudana) және Бермуда зәйтүн ағашы (Cassine laneanum) сияқты мыңдаған эндемикалық және жергілікті өсімдіктер Нонсухта көбейтіліп, бір кездері Бермуданы жапқан, бірақ аурулар, ауыл шаруашылығы, кеме жасау және тұрғын үйлер салу арқылы жоғалған бастапқы орман экожүйесін қайта жарату үшін отырғызылды. Жалпы алғанда, 1962 жылдан бастап Нонсухта 100-ден астам түрге жататын 10 000-ға жуық жергілікті және эндемикалық өсімдік отырғызылды. Олар уақыт өте келе 1600 жылдары Бермудаға алғаш келген қоныс аударушылар сипаттағандай, тығыз жапырақ жасыл орманға айналды. Винггейттің мақсаты – Нонсуч аралындағы тіршілік ортасын қалпына келтіру арқылы оны осы түр үшін қолайлы ұялау орнына айналдыру болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де Винггейт Бермуда Аудубон қоғамының қаржыландыруымен жүзеге асырылатын Кахоуды қалпына келтіру жобасы үшін жасанды пластик ұялар жасап, сыйға берді. Бұл ұялар Бермуда құсқұйрығының қалпына келуіне көмектесу мақсатымен жасалды, себебі олар әдетте терең топырақ орларында немесе жартастардың жарықтарында ұялайды, бірақ бастапқы ұялау аралдарында қолайлы ұялау орындары мен топырақ жетіспеді. Құстарға қосымша ұялау мүмкіндіктерін ұсыну үшін көп жылдар бойы қолдан жасалған бетон ұялар пайдаланылды, бірақ оларды салу үшін көп еңбек және әрқайсысына 400-800 фунт бетон қажет болды. Жаңа ұялар құстардың ұялау қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жасалды және олар кахоудың болашақта өмір сүруіне көмектеседі деп үміттеніледі. Дэвид Винггейт 2000 жылы зейнеткерлікке шықты, содан кейін Джереми Мадейрос Бермуда үкіметінің құрлықтағы табиғатты қорғау инспекторы болып тағайындалды. Ол Кахоуды қалпына келтіру бағдарламасын және Нонсуч аралындағы тірі музей жобасын басқарды. Мадейрос Бермуда құсқұйрығының жағдайын зерттеді және түрге ең үлкен қауіп – төрт кішкентай бастапқы ұялау аралдарының дауылдар мен теңіз деңгейінің көтерілуінен туындаған эрозия екенін анықтады. 2002 жылы жас және ересек құстарды сақиналау бағдарламасы басталды, ал 2015 жылға қарай Бермуда құсқұйрықтарының 85%-дан астамы идентификациялық сақиналармен жабдықталды, бұл олардың өмір бойы жеке құстарды анықтауға мүмкіндік берді. 2005 жылы Мадейрос Бермуда құсқұйрығын қалпына келтіру жоспарын жариялады, онда түрді басқару бойынша нұсқаулар мен мақсаттар келтірілген.

David B. Wingate devoted his life after that to saving the bird. After university studies and other work, in 1966 Wingate became Bermuda's first conservation officer. He undertook work to address various threats to the Bermuda petrel, including the eradication of introduced rats on the nesting islands and nearby islands, and addressed nest site competition with the more aggressive, native white tailed tropicbird Phaethon lepturus catsbyii, which invaded petrel nest burrows and killed up to 75% of all chicks. Following the design and installation of specially sized wooden "baffler" burrow entrance covers, which allowed the petrels to enter but excluded the larger tropicbirds, there has been essentially no further chick loss from this cause. Wingate also initiated the ecological restoration of Nonsuch Island, located near the Bermuda petrel breeding islets. Nonsuch was a near desert after centuries of abuse, neglect and habitat destruction. The measures that had to be taken weren't just for conserving what was left but also to recreate what had been lost, and thousands of endemic and native plants, including Bermuda cedar (Juniperus bermudiana), Bermuda palmetto palm (Sabal bermudana) and Bermuda olivewood (Cassine laneanum), were propagated and planted out on Nonsuch to recreate the original forest ecosystem that once covered Bermuda, but which was almost entirely lost through disease and clearing for agriculture, shipbuilding and residential development. In total, almost 10,000 individual native and endemic plants of over 100 species were planted on Nonsuch starting in 1962, and have since developed into a well established closed canopy forest, similar to early accounts of what was found on Bermuda by the earliest settlers in the 1600s. Wingate's goal was to restore the habitat on Nonsuch Island so that it could eventually serve as a viable nesting site for the species. Even after retirement, Wingate designed and donated artificial plastic nest boxes to the Cahow Recovery Project, funded by the Bermuda Audubon Society. These nests were an effort made toward assisting the recovery of the Bermuda petrel, which normally nest in deep soil burrows or rock crevices but suffered from a shortage of suitable nest sites and soil for the birds to burrow in on the original nesting islets. Artificial concrete burrows have been used for many years to provide additional nesting opportunities for the birds, but are very labor intensive to construct, requiring 400 800 lbs of concrete each. The new nest boxes were designed to meet the birds nesting needs, and it is hoped that they will assist in the recovery of the cahow for its future survival. David Wingate retired in 2000, after which Jeremy Madeiros became the Bermuda Government terrestrial conservation officer, taking over the management of the Cahow Recovery Program and the Nonsuch Island Living Museum Project. Madeiros carried out a review of the status of the Bermuda petrel, identifying erosion of the four small original nesting islets due to hurricane damage and sea level rise as the single largest threat facing the species. A banding program for both fledgling and adult petrels was initiated in 2002, and by 2015 had resulted in over 85% of all Bermuda petrels being fitted with identification bands, enabling positive identification of individual birds through their breeding lifespan. Madeiros published a recovery plan for the Bermuda petrel, which provided guidelines and objectives for the management of the species, in 2005.

Көшіру жобасы

Төрт бастапқы ұсақ ұя салатын аралдардың жалпы ауданы 1 гектарды (2,4 акр) құрайтындығы және олардың Петрелдің ұя салатын жалғыз жерлері екендігі анықталды, бірақ бұл түрдің толыққанды қалпына келуі үшін жеткіліксіз орта болды. Австралиялық петрел маманы Николас Карлильдің көмегімен Мадейрос Бермуд петрелінің ұя салу популяциясын Нонсуч аралында қайта орнату үшін көшіру жобасын ұсынды және іске асырды. Нонсуч аралының ауданы 6,9 га (16,5 акр) болды және ол бастапқы ұя салатын аралдарға қарағанда әлдеқайда үлкен және биік болды, эрозиядан және дауыл су тасқынынан қорғаныс ұсынып, потенциалды мыңдаған ұя салатын жұптарға орын берді. 2004 жылы жобаның сынақ жылы өтті, онда 14 балапан ұшуға 18-21 күн бұрын бастапқы ұя салатын аралдардан Нонсучта салынған жасанды бетон ұялар тобына көшірілді, онда оларға таза кальмар мен анчоус беріліп, ұшуға дейін күн сайын бақыланды, барлығы сәтті ұшып кетті. 2005 жылы 21 балапан көшірілді, олардың барлығы маусымның ортасына дейін сәтті ұшып шықты.

Нонсуч аралында өсіру

2008 жылдың ақпан айында алғашқы рет көшірілген Бермуда петрельдері жетілгеннен кейін Нонсуч аралына оралды. 300 жылдан астам уақыттан бері Нонсуч аралында алғашқы петрель жұмыртқасы 2009 жылдың қаңтарында салынды, ал одан шыққан жас құс сол жылдың маусым айында ұшып кетті. 2015 жылға дейін ұялау аралдарына бастапқы 102 көшірілген құстың 49-ы қайтып келгені расталды, оның 29-ы Нонсучтың өзіне оралды. Бұл жоба Нонсучта жаңа ұялау колониясын құруда сәтті болды, ол 2016 жылға қарай 15 ұялау жұптарына дейін өсті. Бұл колония 2009-2016 жылдар аралығында 46 жас құсты сәтті өсірді. Бірінші көшіру жобасының сәттілігіне сүйене отырып, Мадейрос 2013 жылы Нонсучтағы басқа жерде екінші көшіру жобасын бастады, бұл аралда Бермуда петрелінің екінші колониясын және бекінісін құру мақсатында жасалды. Екінші жобаның алғашқы үш жылында "В" колониясына 49 дерлік ұшып кеткен қауырсын құс көшірілді, оның 45-і теңізге сәтті ұшып шықты. 2016 жылы 2013 жылы балапан ретінде көшірілген бұл құстардың біріншісі қайтып келді және Нонсучтағы бастапқы көшіру колониясындағы ұяда көшірілмеген құспен жұптасты. 2007 жылы қайта оралған көшірілген құстарды Нонсучта қалуға және іздеуге ынталандыру үшін, сондай-ақ жас құстардың бастапқы ұялау аралдарындағы белсенділікке тартылу мүмкіндігін азайту үшін дыбыстық тартым жүйесі орнатылды. Ол 2003 жылдың қарашасында және 2006 жылдың желтоқсанында қайта ұсталды. Тағы бір құс 2014 жылдың мамыр айында Ирландияның батыс жағалауында байқалды, бұл түр Бермудадан ең алысқа ұшқан жазба.

CahowCam аутсайч жобасы

2011 жылдан бастап "CahowCam" жобасын Бермудадағы LookBermuda / Nonsuch экспедициялық тобы, Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігімен серіктестікте іске қосты.

Өркенді қалпына келтіру

Каху, қайта жаңғырудағы Лазарь түрі болғандықтан, қалпына келуі мен популяциясының өсуін қолдау үшін ерекше назар қажет. Барлық ұялаған және жақын орналасқан аралдар Касл аралдары табиғат қорығының құрамында қатаң қорғалады, ал қорық қызметкерінің қатысуымен арнайы рұқсатсыз халықтың аралға қонуына тыйым салынады. Бұл аймақ сонымен қатар халықаралық маңызды құстар аймағы (I.B.A.) ретінде танылған, себебі ол Бермудалық құлқаның бүкіл әлемдік популяциясын және Солтүстік Атлантикадағы аққұйрықты тропик құсының 20%-ын қамтиды. Аралдар жыл сайынғы улағыш бағдарламасы арқылы егеуқұйрықтардан таза ұсталады, ал қорықтағы барлық аралдарға үй жануарларының кіруіне тыйым салынады. Бұған қоса, қорықтың барлық аралдарында бөгде инвазивті өсімдік түрлерін жою жөніндегі, көптеген жойылу қаупі бар жергілікті және эндемикалық өсімдік түрлерін отырғызумен бірге жүретін тұрақты басқару бағдарламасы жүргізілуде. Бірнеше ұялаған аралдар экологиялық жаңарту жобасының нысаны болып табылады, олардың мақсаты – бұрын Бермуданың қалған бөлігінде кездесетін, бірақ қазір көбінесе жоғалған құрлықтағы өсімдіктер мен жануарлар қоғамдастықтарының үлгілерін қалпына келтіру.

Басқа да қорғау мәселелері

Бермудтық көкпардың саны анық артқанымен және оның саны әр 22 жыл сайын екі есеге өседі деп күтілуде, оның сауығу жолындағы кедергілер әлі де бар. Тропикалық дауылдар мен климаттың өзгеруі оның мекендеу орындарына және ұя салу жерлеріне елеулі зиян келтіргендіктен, көкпардың осалдығы күрт артты. Болжам бойынша, 4 және 5 санаттағы тропикалық дауылдардың жиілеуі көкпардың ұзақ мерзімді өмір сүруіне тікелей қауіп төндіреді. Тропикалық дауылдар оның қоршаған ортасының эрозиясына да себеп болады, бұл сақтау жұмыстарын қиындатады. Шешім ретінде, жасанды ұялар салуға жарамды басқа жерді табу бойынша зерттеулер жүргізілуде. Оның сауығуына аққұйрықты тропик құсы (Phaethon lepturus) ұя орындары үшін бәсекелестік тудырып, кедергі келтірді. 2005 жылдың сәуір айында егеуқұйрықтардың біріне тышқандар жетіп келді, бірақ олар екі апта ішінде жойылды және көкпарларға ешқандай зиян келтірмеді. Өкінішке орай, 2008 жылдың наурыз айында да осындай жағдай қайталанды, нәтижесінде ұялаған аралдардың бірінде бес балапан өлтірілді. Жедел түрде у қолдану нәтижесінде қара тышқан (Rattus rattus) табылды. Алайда, ұялау маусымының басында барлық аралдар уланғандықтан, бұл оқиға қайтадан енгізуді үнемі қадағалау қажеттігін және ұялау маусымы бойы аралдарда жаңа у беру қажеттігін көрсетті. Бұл 2014 және 2015 жылдары Нонсуч аралы сияқты кейбір ұялаған аралдарға жасалған келесі шабуылдармен расталды, бірақ бұл жолы құстар зардап көрмеді.