Кіріспе

Мишель Фуко бойынша, үзіліс пен үзділіс тарихтың ағысын көрсетеді және бір дәуірден екіншісіне көшкенде кейбір "нәрселер енді бұрынғыдай қабылданылмай, сипатталмай, түсіндірілмей, белгіленбей, жіктеліп, танылмайды" (1994).

Түсіндірме

Білім археологиясы теориясын әзірлеуде Фуко мәдениеттің әрбір тарихи дәуірдің эмпирикалық тәртібі мен әлеуметтік тәжірибесін анықтайтын білімнің эпистемасын немесе конфигурациясын құру үшін қолданатын негізгі кодтарды талдауға тырысты. Ол үздіксізділікті оң жұмыс құралы ретінде қабылдады. Бірқатар дискурстар уақыт өте келе жүйелі және үздіксіз болып қала береді, себебі білім тұрақты түрде жинақталады және қоғам бірте-бірте сол уақыт үшін шындықты немесе ақыл-оқты анықтайды. Алайда, бір дәуірден екіншісіне өтетін кезде, қоғам жаңа ортаға сәйкес дискурсты қайта құру кезінде қабаттасулар, үзілістер мен үздіксіздіктер пайда болады. Бұл құрал шежіреде, дискурсты талдаудың келесі кезеңінде кеңейтілген рөл алады, онда күштің толық күрделігін және оның салдарларын ұғыну мақсаты қойылады. Фуко билікті жеке тұлғалардың өзін-өзі құруына және олардың тәуелсіздігінің шектерін анықтауға мүмкіндік беретін құрал ретінде қарастырады. Бұл билік пен білім арасындағы симбиоздық қатынасты көрсетеді. Түрмелер мен ауруханаларды зерттеу барысында ол қазіргі заманғы адамның білімнің нысаны да, субъектісі де болатынын байқады. Ғылым өмірді бағыттап, қалыптастыру құралы ретінде пайда болады. Осылайша, қазіргі заманғы сексуалдық түсінік христиандық мораль кодекстерінен, психология ғылымынан, полиция мен сот жүйесінің қабылдаған заңдары мен күш қолдану стратегияларынан, сексуалдық мәселелердің бұқаралық ақпарат құралдарында талқылануынан, білім беру жүйесінен және т.б. туындайды. Бұл – үстемдіктің жасырын формалары (қысымшылыққа ұласса), олардың ықпалын айтылған нәрселерде ғана емес, сонымен қатар айтылмаған нәрселерде де табуға болады: барлық үнсіздіктер мен кемшіліктерде, барлық үздіксіздіктерде. Егер бір идея талқыланса, онда ол талқыланбайды, мұндай өзгеріс кімнің мүддесіне қызмет етеді?