851-870 жылдардағы Памплона королі Гарсия Инигес I

Кіріспе

851/2 – 870 жылдар аралығында Памплонаның патшасы Гарсия Инигес I (лат. Garsea Enneconis, баск. Gartzea Eneko; шамамен 810 – 882), сондай-ақ Гарсия I ретінде белгілі, 851–870 жылдар аралығында Памплонаның екінші патшасы болды. Ол Памплонаның алғашқы патшасы Иниго Аристаның ұлы еді. Кордобада білім алған ол, әскери істе табысқа жеткен және әкесінің өмірінің соңғы жылдарында мемлекеттік әскери науқандарды жетектеген басшы болды.

Өмірбаян

Кордобада білім алған Гарсия, Кордоба әмірінің сарайында қонақ ретінде болды. Ол 9-ғасырдың соңына дейін Памплонада билік еткен баск әулетінің алғашқы патшасы Иниго Аристаның ұлы еді. 842 жылы әкесі сал болып қалғанда, ол патшалықтың регенті болды (немесе, мүмкін, оның ағасы Фортун Инигуэзбен бірге регенттік құрды). 843 жылы ол және оның туысы Муса ибн Муса ибн Фортун Кордоба әміріне қарсы көтерілді. Бұл көтерілісті әмір Абд ар-Рахман II басып тастады, ол Памплона Королдығына шабуыл жасап, Гарсияны ауыр жеңіліске ұшыратты және Фортунды өлтірді. 851/2 (237 А.H.) жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Памплона тағына отырды. Иниго Аристаның өлімінен кейін Бану Касидің басшысы Муса ибн Муса Кордобаның Мұхаммед I-імен жақын қарым-қатынас саясатын ұстанды, ал Гарсия католик Астуриясын одақтас іздеуге мәжбүр болды. 859 жылы викингтер Гарсияны тұтқынға алды, ол, әдетте, Баск Королдығы Наваррадан шалқап, Андалусияның орталық аймағында болды, және олар одан шамамен 70 000 алтын динар көлемінде үлкен құн төледі. Сол жылы Муса ибн Муса Памплона қаласы Альбельдаға шабуыл жасады. Гарсия мен оның жаңа досы Астурияның Ордоньо I-і Мусаға күшті соққы берді, Албельда шайқасында оның 10 000 ақсүйектері қаза тапты. Бұл, өз кезегінде, Кордобаның Мұхаммед I-інің жауап ретінде шабуыл жасауына себеп болды, ал келесі жылы, 860 жылы Гарсияның ұлы және мұрагері Фортун Мұхаммед I Кордобамен тұтқынға алынып, түрмеге қамалды. Ол Кордобада 20 жыл бойы абалыда болды. 870 жылы Гарсия Гарсияның жүрегі ауырған туысы Муса ибн Галиндоны өлтірген мұсылман көтерілісшісі Амрус ибн Омар ибн Амруспен одақ құрды, ал келесі жылы ол Муса ибн Мусаның ұлдарымен жаңа одақ жасады, олар енді Кордобаға қарсы көтерілісшілер еді. Гарсияның өлімі оның билігінің соңғы жылдарындағы жазбалардың жетіспеуіне байланысты ғалымдар арасында пікірталас тудырды. 870 жылдан кейін оның есімі еске алынбауы оның сол жылы қайтыс болғаны туралы болжамға әкелді, ал оның үлкен ұлы мен мұрагері жауларының қолында болғанда Гарсия Хименес патшалықты регент ретінде басқарды делінген. Гарсияның ұлы Фортун Гарсес 880 жылы босатылғаннан кейін оның орнына отырды. Алайда, мұндай регенттікке ешқандай дәлел жоқ, ал Санчес Альборнос Гарсияның ұлы қайтып келген кезде әлі де тірі болғанын көрсететін мәліметтер келтірді. Осылайша, Балпарда Гарсия мен оның одақтасы Умар ибн Хафсун 882 жылы Кордова әмірінің әскерлеріне қарсы қазіргі Лумбиерден шалқап жатқан Айбарда шайқасқа қатысқан деп мәлімдегенде, дәл дәстүрді баяндаған болуы мүмкін. Гарсия сол жерде қайтыс болды (бірақ оған берілген 84 жас жасы анық түрде артық айтылған).

Educated in Córdoba, as a guest at the court of the Emir of Córdoba, García was the son of Íñigo Arista, the first king of a Basque dynasty ruling in Pamplona up to the late 9th century. When his father was stricken by paralysis in 842, he became regent of the kingdom (or perhaps co regent with his uncle Fortún Íñiguez). He and his kinsman Mūsā ibn Mūsā ibn Fortún of the Banu Qasi rebelled against the Cordoban emir in 843. This rebellion was put down by Emir Abd ar Rahman II, who attacked the Kingdom of Pamplona, defeating García badly and killing Fortún. At his father's death in 851/2 (237 A. H.), he succeeded to the crown of Pamplona. Following the death of Íñigo Arista, the Banu Qasi leader Mūsā ibn Mūsā pursued a policy of closer allegiance with Muhammad I of Córdoba, leaving García to look to Catholic Asturias for an ally. In 859, the Vikings captured García, probably far removed from his Basque kingdom of Navarre, somewhere in the Andalusian heartland, and extorted a hefty ransom, rising to around 70,000 gold dinars. Later the same year, Mūsā ibn Mūsā attacked the Pamplonese city of Albelda. García and his new friend Ordoño I of Asturias together dealt Mūsā a crushing blow, killing, it is said, 10,000 of his magnates in the Battle of Albelda. This, in turn, provoked a raid by Mohammed I of Córdoba in response and the next year, 860, saw García's son and heir Fortún captured and imprisoned by Mohammed I of Córdoba. He languished in Córdoba for the next 20 years. In 870, García formed an alliance with the Muslim rebel Amrūs ibn Umar ibn Amrūs, who had killed Garcia's nephew Mūsā ibn Galindo of Huesca, and the next year was apparently in a new alliance with the sons of Mūsā ibn Mūsā, now in rebellion against Córdoba. García's death has been subject to scholarly dispute, a result of a paucity of records from the last years of his reign. The lack of subsequent mention of him after 870 led to the suggestion that he died in that year, while his eldest son and heir was in the hands of his enemies, it was argued that García Jiménez governed the kingdom as regent. García's son, Fortún Garcés, is then made to succeed upon his release in 880. There is, however, no evidence for such a regency, and Sanchéz Albornoz has cited evidence that García was still living at the time of his son's return. Thus it is likely that Balparda was reporting an accurate tradition when he suggested García and ally Umar ibn Hafsun fought a battle at Aibar, not far from present day Lumbier, against the troops of the Emir of Córdoba in 882, García dying there (although the age provided him, 84 years, is clearly exaggerated).

Неке және ұрпақтар

Гарсияның әйелі немесе әйелдерінің кім екені жақсы құжатталмаған және көптеген болжамдарға түрткі болды. Бұрынғы, қазір жоғалған шарттың датасы көрсетілмеген растауы король Гарсия мен королева Уррака Майор туралы айтады, және бұл Гарсия Иньигес пен басқаша белгісіз әйелі Урракаға қатысты деп есептеледі. Оның аты және ұлдарының бірінің аты Фортун болғандығы, Бану Каси әулетінде кең таралған есім (сонымен қатар Гарсияның әкесінің інісінің аты), Уррака Бану Каси тайпасының басшысы Мұса ибн Мұса әл Касауидің немересі болуы мүмкін деген пікір айтылды. Басқа тарихшылар мұның орнына басқа ата-аналық тегін ұсынды немесе құжат Гарсия Иньигеске емес, Гарсия Санчес II Памплонаға және оның анасы королева Уррака Фернандеске қатысты дейді. Тағы бір мүмкін әйел – Астурияның Ордоньо I-нің қызы Леодегундия. Ол Памплона билеушісіне үйленгені белгілі, бірақ бастапқы деректе оның есімі көрсетілмеген, ал Гарсия Иньигес осы ханзада болуы мүмкін деп саналады. Фортун Гарсес, 870 жылдан 905 жылға дейін Памплонаның королі, Аурияға үйленген. Оннека Гарсес, Арагон графы Азнар Галиндес II-ге үйленген. Санчо Гарсес, Азнар Санчес де Ларраунның әкесі, оның екінші күйеуі туысы Оннека Фортунез және, мүмкін, Бану Касиден Мутарриф ибн Мусаға үйленген Веласквитаның әкесі. Сонымен қатар, ол 26 мамыр мен 20 желтоқсан 873 жылдар аралығында Астурия королі Альфонсо III-ке үйленген Хименаның әкесі болуы мүмкін. Оның аты және күйеуінің католиктік Ибериядағы бірінші монарх ретіндегі мәртебесі оның Памплона қоғамының жоғарғы эшелонынан шыққан болуын көрсетеді, бірақ кейбіреулер оның Хименес әулетінен екенін айтады.