Кіріспе

Рамаяна эпосындағы кейіпкер Вибишан – ежелгі үнді Рамаяна дастанында Ланка патшасы Равананың кіші інісі. Өзі ракшаса болғанымен, Вибишан дхармасы үшін Раванадан бас тартып, Рама жағына қосылды. Рама Равананы жеңгеннен кейін, Айодхьяға қайтудан бұрын Вибишананы Ланка патшасы етіп тағайындады.

Рамаяна

Вибишана ханзада эпикалық шығармада ізгі ниетті және таза жүректі болып бейнеленеді. Брахмадан нығмет тілеу үшін соңғы тілегін сұрағаннан кейін, ол құдайдан өзінің санасын әділеттілік жолына бағыттауын және басқа ештеңе қаламауын өтінді. Вибишана – ракшаси Кайкеси мен абыз Вишраваның кіші ұлы, ал Вишрава – Праджапатилердің бірі, абыз Пуластьяның ұлы. Вибишана Ланка патшасы Равананың кіші інісі және Кумбхакарнаның туысы. Ол ракшаса болып дүниеге келгенімен, діндар болып саналды және өзін брахман деп есептеді, себебі оның әкесі дана болған. Вибишананың Раванамен пікір келіспеушілігіне және Ситаны ұрлауға қарсы болғандықтан, ол Ланкадан қашып кетті. Анасы Кайкеси оған Равананы жеңіп, әйелін қайтару үшін әскер жинап жатқан Рамаға қызмет етуге кеңес берді. Осының нәтижесінде ол Равана әскерінің құпияларын ашты және Раманың шайқаста жеңіске жетуіне көмектесті. Рама Вибишананың адалдығын қабылдап, Равананың өлімінен кейін оны Ланка патшасы етіп тағайындады. Эпикалық шығарманың кейбір нұсқаларында ол қаза тапқан ағасының әйелі Мандодариді екінші әйелі ретінде алады, ал басқаларында ол таққа отырғанда оның батасын алады. Ланка соғысында Вибишананың Ланканың құпиялары туралы білімі Рама үшін аса құнды болды. Вибишана Раманың шабуылының табысты болуына себепкер болған көптеген құпияларды ашты, соның ішінде Пуластья руының отбасылық құдайы Никумбаланың ғибадатханасына апаратын құпия жолды көрсетті. Рама мен Равана арасындағы шешуші шайқаста, Рама Равананы өлтіре алмаған кезде, ол Равананың зақымсыздануының құпиясын Рамаға ашты. Ол Рамаға Равананың денесінде өлмеушілік нектары сақталғанын және оны кептіру қажет екенін айтты. Осы біліммен Рама, ақыры Равананы өлтіре алды. Оның Трижата есімді қызы болған. Рама өзінің билігінің соңында Айодхьядан кетіп бара жатқанда, Вибишанаға жер бетінде қалып, халыққа қызмет етуді және оларды шындық пен дхарма жолына бағыттауды бұйырды. Сондықтан Вибишана Чирандживилердің бірі, яғни өлмейтін жандардың қатарында саналады. Вишну сондай-ақ Вибишанаға Күн әулетінің отбасылық құдайы Ранганатхаға дұға етуді бұйырды.

Қасиеттеу

Рамаянада Вибишананың мінездемесі дхарма тұжырымының практикалық салдарларын көрсетуге көмектеседі. Эпос Вибишананың да, Кумбхакарнаның да дхарма жолынан тайып кетпегенін және моральдық тұйыққа қалай шығудың бір ғана жолы болмайтынын қатаң айтады. Рамаяна Кумбхакарнаның кеңесі сәтсіз аяққанда туған-туысына адалдық дхармасын сақтағанын, ал Вибишананың кеңесі сәтсіз аяққанда туған-туысына қарсы шыққанын үйретеді.

Шрирангам

Вибишана Шри-вайшнавизмде Вишнудың мекені саналатын Дивия Десамның ең бастысы – Шрирангамдағы Ранганатхасвами ғибадатханасының аймақтық жырларында еске алынады. Вишнудың аватары Рама таққа отырғанда Вибишанаға қасиетті Шри Ранга виманасы сыйға тартылды. Ол оны Ланка патшалығына жеткізуге бекінді. Сапардың ортасында, демалу үшін ол мүсінді Кавери өзенінің жағасына қойды. Күнделікті құдайына дұға жасағаннан кейін вимананы көтеруге тырысты, бірақ ол жылға алмады. Сонда Вишну оған көрініп, Ранганатха ретінде осы жерде қалуды тілегенін айтты, осылайша бұл жер Шрирангам атанды. Вишну сондай-ақ Тиручерайдағы брахмоцвавамды көруді қалады. Сондықтан ғибадатханадағы мерекелер қасиетті саналады.

Шри-Ланка

Тарихтың белгілі бір кезеңдерінде сингаль халқы Вибишананы Сатара Варам Девионың (төрт қорғаушы құдайдың) бірі деп есептеген. Бұл сенім Котте дәуірінде одан да күшейді. Викрамасингхе Адигардың "Равана Катха" бойынша, Равана жеңілгеннен кейін Вибишана Якша астанасын Алака мандауадан Келанияға көшірді. Тотагамуве Шри Рахула Тераның 15 ғасырдағы "Сæлалихини сандесая" поэмасында Минаға Вибишананың Келаниядағы ғибадатханасына хабарлама жеткізуге бұйрық беріледі. 16 ғасырдан кейін ол төрт жарлықтың құдайы ретінде Паттини құдайымен ауыстырылды. Оған табынушылардың саны азайып барады, көбінесе Келания аймағында оны құлшындық етеді.