Сирек кездесетін Кару құрсауындағы қоян (Sirek kezdesetin Karu kursauyndagy qoyan)
Riverine rabbit
Сирек кездесетін Өзен жаябағы (Bunolagus monticularis) – Оңтүстік Африканың Қару шоқысындағы құрлықаралық аймақта тіршілік ететін, жойылу қаупі төніп тұрған мал түрі. Тек 500-1500 дарақасы қалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Өзен қояны (Bunolagus monticularis), сондай-ақ бұшман қояны немесе бұшман құлағы деп те аталады, өте шектеулі таралған аймаққа ие қоян, ол Оңтүстік Африканың Солтүстік Кейп провинциясының Кару шөлінің орталық және оңтүстік бөліктерінде ғана кездеседі. Ол Бунолагус туысының жалғыз өкілі, себебі оны басқа қоянтектестерден ерекшелейтін бірегей қасиеттері бар. Бұл әлемдегі ең қауіпті жағдайдағы сүтқоректілердің бірі, қазір шамамен 500 ересек қоян және барлығы 1500-ге жуық қоян бар. Олардың диетасы негізінен өсімдіктерден тұрады, бірақ олардың әдеттегі тамақ көздері азайып, популяциясында тапшылыққа алып келіп отыр. Бұл тамақ азайту мәселесі, мысалы, қуыстар жасау сияқты басқа да проблемалармен байланысты. Оның биологиясының ерекшелігі – аналықтары жылына бір ғана бала туа алады. Бұл оның ең қауіпті жағдайдағы түр ретінде жіктелуіне себеп болады, бұл қолданыстағы ең жоғары санат. Басқа да ерекшеліктеріне түнде белсенді болуы және екі түрлі нәжіс бөлуі жатады. Қазіргі уақытта оның азайып бара жатқан саны мен мекендеу ортасын сақтау үшін консервациялық жоспарлар іске асырылуда.
The riverine rabbit (Bunolagus monticularis), also known as the bushman rabbit or bushman hare, is a rabbit with an extremely limited distribution area, found only in the central and southern regions of the Karoo Desert of South Africa's Northern Cape Province. It is the only member of the genus Bunolagus because of unique traits that separate it from the other leporids. It is one of the most endangered mammals in the world, with only around 500 living adults, and 1500 overall. They have a diet which consists of mostly plants and vegetation, but their usual food sources are being diminished, causing a scarcity for their population. This food loss is also connected to other problems such as with forming burrows. A unique aspect of its biology is that females can only produce one offspring per year. This contributes to how it is classified as critically endangered, which is the most severe classification available. Other unique traits include being nocturnal, and producing two different types of droppings. Currently, there are conservation plans being enacted to help with its decreasing population and habitat.
Сәйкестендіру
Өзен қояны Оңтүстік Африкадағы Кару шөліне тән. Оның жалпы сыртқы түрі көптеген қояндарға ұқсас, бірақ құлақтары мен денесі ұзынырақ. Әдетте, аузының бұрышынан бетіне дейін қара жолақ және әр көзінің айналасында ақ сақина болады. Оның қоңыр, жұмсақ құйрығы, қарны мен мойнының астыңғы жағындағы қаймақ немесе сұр түсті терісі және кең, доңғалақ артқы аяқтары бар. Оның тіс формуласы 2/1, 0/0, 3/2, 3/3, басқа қояндар сияқты, барлығы 28 тісі бар. Оның құйрығы ұшына қарай қара түспен араласқан ақшыл қоңыр түсті. Оның терісі жұмсақ және жібектей, ал аяқтары қысқа және тығыз түкпен жабылған. Еркек өзен қояндарының салмағы шамамен 1,5 килограмм, ал ұрғашыларының салмағы 1,8 килограммға жуық.
The riverine rabbit is native to the Karoo desert in South Africa. It has a general appearance that is similar to most rabbits, but the ears and body are longer. It typically has a black stripe running from the corner of the mouth over the cheek, and a white ring around each eye. It also has a brown woolly tail, cream or greyish coloured fur on its belly and throat, and a broad, club like hind foot. It has a dental formula of 2/1, 0/0, 3/2, 3/3, like other rabbits, with a total of 28 teeth. Its tail is pale brown with a tinge of black toward the tip. Its coat is soft and silky and its limb are short and heavily furred. Male riverine rabbits weigh approximately 1.5 kilogram while females weigh about 1.8 kilograms.
Таксономия
Өзен қоянның ғылыми атауы – Bunolagus monticularis. Оған бұшман қояны және бұшман жануары сияқты көп қолданылатын атаулар бар. Бұл қоянның сирек кездесетін атаулары да бар. Бұл атаулар олардың қоныстанған жерлеріне байланысты пайда болған, себебі бұл жерлер ылғалды және тығыз болып келген. Генетикалық жағынан, оның ең жақын туыстары – Амами қояны, Гиспид қояны және еуропалық қоян.
The riverine rabbit's scientific name is Bunolagus monticularis. Some common names referring to it are the bushman hare and the bushman rabbit. This rabbit also has less common names such as italic=no and italic=no. These names arose from the habitats they lived in and are based on how these were moist and dense. Genetically, its closest relations are to the Amami rabbit, the Hispid hare, and the European rabbit.
Тіршілік ету ортасы
Бұл жануар Оңтүстік Африканың Солтүстік Кейп провинциясының Кару шөлінде тек бірнеше жерде ғана кездеседі. Санбона жабайы табиғат қорығы қорғалған жабайы табиғат аймағы ретінде жіктеледі, онда сәтті көбейіп жатқан популяциясы бар, және оның зерттелуі мен бақылануы жүзеге асырылуда. Аты айтқандай, өзен қояндары өзен алаптары мен ерекше бұталы жерлерді мекендеуге бейім. Ол тығыз бұталармен қоректенеді, ал жұмсақ топырақ оған қорғану, балаларын күту және дене температурасын реттеу үшін үлкен қуыстар мен жатақтар жасауға мүмкіндік береді. Өзен қояндары Оңтүстік Африканың орталық жартылай шөлейтті Кару аймағындағы маусымдық өзендер бойындағы өте тығыз өсімдіктер арасында тіршілік етеді. Оның мекендеу аймақтары тропикалық және құрлықтық, ал құрлықтық биомдары – шөл немесе құмды және бұталы орман. Оның мекендеу ортасында ең көп кездесетін өсімдіктер – Salsola glabrescens (11,8%) және Lycium spp. (8,5%). Олар маусымдық өзендерге жақын аллювиалды топырақтағы өзен жағалауындағы өсімдіктерде ғана кездеседі және тіршілік етеді, бірақ зерттеулер көрсеткендей, осы мекендеу ортасының алпыс жеті пайызы белгілі бір аймақтарда фрагменттелген. Қазіргі уақытта мекендеу ортасының көлемі азайып, бұл түрдің жойылу қаупінде болуына себепкер болып отыр. Мекендеу ортасының азаюының басты себебі – егін шаруашылығы және мал өсіру. Бұл түрге қатысты басты қауіп – мекендеу ортасының жойылуы және нашарлауы. Соңғы жүз жылда олардың мекендеу ортасының үштен екісінен айырылды. Бүгінде жабайы табиғатта шамамен бес жүз ересек өзен қояны бар деп есептеледі. Өзендер мен ағыстар бойындағы табиғи өсімдіктердің жойылуы қоянның тұрақты көбейтуге арналған қуыстар салуына кедергі келтіреді, себебі олардың құрылысына қажетті жұмсақ аллювиалды топырақтар жоғалып барады. Олардың мекендеу ортасына зиян келтірудің және жоғалтудың тағы бір себебі – жергілікті шаруашылық жануарларының шамадан тыс жайылуы, бұл жердің деградациясына және фрагменттелуіне әкеледі. Оларға қолайлы мекендеу ортасы болмаған жағдайда тіршілік ету деңгейі төмендейді. Бұл оның жойылу қаупіне себеп болатын басты фактор екенін көрсетеді, яғни оны қолдауға қабілетті мекендеу ортасы өте аз қалған.
It is found in only a few places in the Karoo Desert of South Africa's Northern Cape province. Sanbona Wildlife Reserve is classified as a protected wilderness area, which has a successful breeding population, where it is being researched and monitored. As its name suggests, the Riverine rabbit prefers to occupy river basins and very particular shrubland. It feeds on the dense shrubland and the soft soil allows for it to create vast burrows and dens for protection, brooding young, and thermoregulation. The riverine rabbit lives in very dense growth along the seasonal rivers in the central semi arid Karoo region of South Africa. Its habitat regions are tropical and terrestrial while its terrestrial biomes are desert or dune and scrub forest. Two of the most common plants in its habitat are Salsola glabrescens (11·8%) and Lycium spp. (8·5%). They appear and live specifically in riverine vegetation on alluvial soils adjacent to seasonal rivers, though studies have found this habitat to be sixty seven percent fragmented in certain areas. Currently the habitat is decreasing in size, contributing to this species being classified as endangered. The primary reason for the decline in habitats is due to cultivation and livestock farming. Major threats to this species comes from loss and degradation of habitat. Over the last hundred years, over two thirds of their habitat has been lost. Today only five hundred mature riverine rabbits are estimated to be living in the wild. Removal of the natural vegetation along the rivers and streams prevent the rabbits from being able to construct stable breeding burrows. This is because of the loss of the soft alluvial top soils, which are necessary for the construction of these. Another cause of damage and loss to their habitats comes from overgrazing of domestic herbivores, which also causes degradation and fragmentation of the land. Without suitable habitat they have a lower rate of survival. This displays a main cause for its endangerment, which is that there is very little habitat left that can support it.
Жыртқыш және бәсекелестер
Өзен қояндары соколь тәрізділер мен қара бүркіттердің аңдығына түседі. Бірақ, олар жыртқыштан қашқанда бір метрден биік бұталардың үстінен секіріп өте алады. Жыртқыштардан сақтану үшін олар түнгі өмір салтын ұстанады, күндіз Кару бұтасының көлеңкесінде топыраққа қазылған шағын қуыста демалады.
The riverine rabbit is hunted by falconiformes and black eagles. However, it is capable of jumping over one meter high bushes when being pursued by a predator. To escape predation, it remains nocturnal, spending the day resting in a form, which is a shallow scrape made in the soil under a Karoo bush.
Диета
Өзен қояндары көбінесе "жапырақ жеуші" ретінде белгілі. Олар Кару шөліндегі маусымдық өзендердің жағасында өсетін су жағалау өсімдіктерімен қоректенеді. Бұған тұзға төзімді сальсола және лиций сияқты өсімдіктер кіреді. Жаңбырлы маусым болса, кейде шөп жейді. Құрамындағы дәстүрлі тамақтан өзге, олар күндізгі нәжістерін де жейді, ол жұмсақ және тікелей ішек арқылы шығады. Бұл пайдалы, себебі олардың нәжісінде артқы ішектегі бактериялар өндіретін витаминдер, сондай-ақ кальций мен фосфор сияқты минералдар бар.
The riverine rabbit is predominantly known for being a “browser”. They eat riparian vegetation found along seasonal rivers in the Karoo Desert. This includes salt loving plants such as the salsola and lycium. They sometimes eat grass depending on if it is the wet season. Aside from their conventional food intake, they also consume their day time droppings which are soft and come directly from the anus. This is advantageous because their faeces contains vitamin produced by the bacteria in the hindgut and also contains minerals such as calcium and phosphorus.
Көбею
Өзен қояндары – әлемдегі ең сирек кездесетін сүтқоректілердің бірі. Оның көбею мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар көп әйелділік жүйесімен жұптасады, яғни бір еркек бірнеше аналықпен көбейеді. Олар өз балаларын қорғау үшін жер астында туады. Қоянның жалғыз баласы 40-50 грамм салмақта, көзі ашылмаған, түксіз және көмекке мұқтаж болып дүниеге келеді. Бұл – жер астында балалайтын жалғыз африкалық қоян. Бала өздігімен өмір сүре алатын болғанша анасымен бірге қалады. Жыл сайын тек бір бала тууы – көптеген басқа қояндардан ерекшеленеді және осы сирек түрдің санын арттыруға бағытталған әрекеттерге әкелді. Претория маңындағы "Де Вилдт Читасы және Жабайы Табиғат Орталығында" көбейту колониясы құрылды. Бұл қояндар көптеген жеке тұлғалармен жұптасады және балалары үшін ұя салатын жалғыз қоян түрі болып табылады. Өте сирек жағдайда, бір рет екі бала тууы мүмкін.
The riverine rabbit is one of the rarest mammals in the world and very little is known about its reproductive behaviour other than that it has a polygamous mating system, where males mate with more than one female. It bears its young underground for protection. The single offspring that the rabbit produces is born altricial, or bald, blind, and helpless, and weighs from 40 to 50 grams. It is the only African rabbit that bears its young underground. The helpless offspring stays with the mother until it is capable of living on its own and fending for itself. The low breeding rate of only one offspring per year is unlike most other rabbits and has led to attempts to increase numbers of this endangered species. A breeding colony has been established at the De Wildt Cheetah and Wildlife Centre near Pretoria. These rabbits will mate with a number of individuals, and are the only known rabbit species to make nests for the baby. Very rarely, two kits may be born at once.
Адамдармен қарым-қатынасы
Өзен қояндары фермерлерге көптеген пайдалар әкеледі. Олар жейтін өзен жағасындағы өсімдіктердің топыраққа жабысуына көмектеседі, осылайша су тасқыны кезінде топырақ шайылуына жол бермейді. Сонымен қатар, бұл өсімдіктер жаңбыр суын жер астына сіңіріп, су қорын толықтырады, бұл фермерлерге, олар көбінесе жылғыштар арқылы малға су тартады, тиімді. Өзен қояндарының мекендеу ортасы шаруашылықпен айналысатын адамдарға жанама түрде көмектеседі. Бұл пайда тек қоян осы өсімдіктермен тамақтануын жалғастырса ғана сақталады. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімі бойынша, бұл түр құрып кетуге тап болмас бұрынғы ең жоғары санатқа – өте қауіпті түрлерге жатқызылған. Мекендеу аймағындағы топырақ эрозиясы да осы жануардың жойылуына себеп болады. Жергілікті өсімдіктермен қоректенетін басқа жануарлар қоянға жеткілікті тамақ қалдырмай, оның азық базасын тарылтады. Ағаштардан материал алу және жергілікті өсімдіктерді жою салдарынан қояндардың ыстықтан паналап, жануарлардан жасырыну үшін дәстүрлі түрде пайдаланатын жерлері жойылуда. Соңында, өзендердегі бөгеттер сияқты құрылыстар қоян популяцияларын бөліп-жарып, олардың тез қалпына келуіне кедеріл келтіреді.
The riverine rabbit provides many benefits for farmers. It causes the riverine vegetation that it eats to bind to the soil and prevent it from being washed away in floods. Also, this vegetation promotes filtration of rainwater to groundwater, which is a benefit to farmers, who often use windmills to draw up water for their livestock. Indirectly, the habitat of riverine rabbit helps humans in farming. This benefit can only be sustained if the rabbit continues to feed on this vegetation. According to the IUCN Red List It is now classified under the most severe category of endangerment (aside from extinction), which is critically endangered. Soil erosion in the area of habitation is another factor in destroying the animal. Animals feeding on local vegetation decimates the already narrow scope of food for the rabbit. The practise of extracting materials from trees and destroying local vegetation destroys areas that the rabbits conventionally use to escape the heat, and also hide from animals which seek to eat or harm them. Finally, structures on rivers like dams isolate subpopulations from each other, discouraging faster population regeneration.
Қазіргі уақыттағы жұмыстар
Басқа ұқсас түрлермен салыстырғанда, өзен қоянының мінез-құлқы мен тамақтануы сияқты маңызды ерекшеліктері туралы мәліметтер аз. Сондықтан, аталған түрді зерттеу – қазіргі уақытта жүзеге асырылып жатқан ең тиімді қорғау шараларының бірі болып табылады. Зерттеудің мақсаты – түр туралы маңызды ақпаратты анықтап, оны қорғауға бағытталған шараларды жетілдіру. Қазіргі кездегі популяцияның қалған бөлігін қорғау жоспары сынға ұшырады, өйткені сарапшылар қоянды күтіп-бағуға қолайлы жердің көп бөлігі қазіргі қорғалатын аумаққа кірмейтінін айтады. Басқа да шараларға жергілікті шаруаларды түрге зиян келтірмейтіндей әрекет етуге тарту және оларды оқыту кіреді. Сондай-ақ, қоянның мекендейтін жерінің иелерінен түрдің санын арттыруға көмектесетін шараларды қабылдауға келісім алу жұмыстары жүргізілуде. Қоян популяциясын мұқият бақылау – ең маңызды және тиімді қорғау шараларының бірі. Алайда, 2014 жылы жаңа популяцияның пайда болуы осы жұмысты қиындатты. Бұл жұмысты Endangered Wildlife Trust ұйымы жүзеге асырып келеді.
Relatively speaking to other similar species, there is little information known about key aspects of the riverine rabbit, such as behaviour and diet, so one of the most meaningful conservation efforts underway is researching this species, seeking to find critical information about the species that will lead to more effective conservation measures. The current plan to protect the remaining members of the population has been criticized, with experts claiming that a large part of the remaining land that can support the rabbit is outside the current area being preserved for it. Other efforts include engaging and educating local farmers so that they act in a way which reduces harm to the species. Also, efforts have been carried out to get landowners of the area of the habitat to agree to certain measures that help the rabbit population. One of the most important and meaningful conservation efforts has been to engage in highly thorough monitoring of rabbit populations, a task made more difficult by the emergence of a new population in 2014. This endeavour has been carried out largely by the Endangered Wildlife Trust.
Ұсынылған іс-қимыл
IUCN қазіргі шаралардың жеткіліксіз екенін көрсететін бірнеше қосымша қорғау шараларын ұсынады. Олар жануарды қауіпсіз түрде көбейту үшін, жыртқыштардан қорғап немесе тамақ табу қиындығынан сақтап алу мақсатында ұстап алуға кеңес береді. Сонымен қатар, табиғи ортасын және жабайыдағы популяциясын басқарудың әртүрлі әдістерін ұсынады. Ақырында, жергілікті халықты қоянды қалай қорғауға болатыны туралы хабардар етуді ұсынады. Қызыл тізімде оның экологиясы және қай шаралар ең тиімді болар еді, соны зерттеу қажеттігі де көрсетілген.
The IUCN recommends several further conservation measures, demonstrating that current actions are not adequate. They recommend capturing the animal as to safely allow it to reproduce without danger of predators or of not being able to find food. They also recommend different methods of managing the habitat and the population in the wild. Finally they recommend further efforts of informing the local populace as to how to protect the rabbit. The red list also notes that further research is needed into its ecology and into the conservation actions that would be most effective.