Солтүстік Борнео Федерациясы: Тарихи Саяси Үміткерлік

Кіріспе

Бұрынғы ұсынылған саяси бірлік, тарихи ұсынылған саяси бірлік.

Солтүстік Борнео федерациясы, сондай-ақ Солтүстік Калимантан деп те белгілі, британдық Саравак, Британдық Солтүстік Борнео (қазір Малайзияның Сабах штаты) және Бруней протекторатын біріктіру жоспары болған саяси бірлік.

Құрылтайға қатысты әрекеттер

1956 жылы Саравак, Солтүстік Борнео және Бруней мемлекеттері малай долларынан бас тартып, өздерінің ортақ валютасын қабылдауға ниеттенгендерін жариялады, бірақ бұл жоспар іске аспады. Солтүстік Калимантан идеясын Бруней Халық партиясының президенті А. М. Азахари ұсынды, ол 1940 жылдары Явада Ахмад Заидимен бірге Сукарноның ұлтшыл қозғалысымен байланыс орнатқан болатын. Бұл идея британдық билік астындағы Борнеоның барлық территорияларын біріктіріп, тәуелсіз, солшыл бағытталған Солтүстік Калимантан мемлекетін құруды мақсат етті. Азахари жеке басымен Брунейдің тәуелсіздігін және Британдық Солтүстік Борнео мен Саравакпен бірігіп, Бруней сұлтаны конституциялық монарх болатын федерация құруды қолдады. Алайда, Бруней Халық партиясы солтүстік Борнеоның үш территориясы өз сұлтандарымен біріктірілген күйде Малайзияға қосылуды жақтады, осылайша Малайя, Сингапур, малай әкімшілері немесе қытай саудагерлерінің үстемдігіне қарсы тұруға жеткілікті күшке ие болар еді. Солтүстік Борнео (немесе Калимантан Утара) ұсынысы Малайзия жоспарына қарсы жергілікті оппозиция тарапынан деколонизациядан кейінгі балама ретінде қарастырылды. Борнео территорияларындағы жергілікті оппозицияның негізгі себебі Борнео штаттары мен Малайя арасындағы экономикалық, саяси, тарихи және мәдени айырмашылықтар, сондай-ақ түбегейлік саяси үстемдікке бағынудан бас тарту болды. Малайзияны құруға бірігу – Малайяның жаңа формадағы колонизациясы ретінде қарастырылды. Британдық Борнеоның бірігуінің негізгі идеясы Оңтүстік Африкадағы Родезия және Ньясаленд Федерациясына ұқсас болды. Бруней төңкерісінде революционерлер жеңілгеннен кейін бұл идея тоқтатылды. Егер федерация құрылған болса, астана Кучинг (Саравак астанасы), Джесселтон (қазіргі Кота-Кинабалу, Сабах астанасы) немесе Бандар-Бруней (қазіргі Бандар-Сери-Бегаван, Бруней астанасы және аймақтың тарихи астанасы) қалаларының бірі таңдалып алынар еді. Бруней сұлтанаты дәстүрлі түрде мұндай федерацияға қарсы болды. 1960 жылдары алғаш ұсынылған кезде Бруней сұлтаны Малайзияға қосылуға ниеттенгенімен, ақырында мұндай федерацияның мәніне қатысты келіспеушіліктер мен мұнай роялтилеріне байланысты даулар осы жоспардың іске аспауына себеп болды.

In 1956, the governments of Sarawak, North Borneo and the State of Brunei announced that they would abandon the Malayan dollar and adopt a common currency of their own, but that never came into being. The idea of the North Kalimantan was proposed by Brunei's People Party President, A. M. Azahari, who had forged links with Sukarno's nationalist movement, together with Ahmad Zaidi, in Java in the 1940s. The idea supported and propagated the unification of all Borneo territories under British rule to form an independent leftist North Kalimantan state. Azahari personally favoured Brunei's independence and merging with British North Borneo and Sarawak to form the federation with the Sultan of Brunei as the constitutional monarch. However, the Brunei People’s Party was in favour of joining Malaysia on the condition it was as the unified three territories of northern Borneo with their own Sultan, and hence was strong enough to resist domination by Malaya, Singapore, Malay administrators or Chinese merchants. The North Borneo (or Kalimantan Utara) proposal was seen as a post decolonisation alternative by local opposition against the Malaysia plan. Local opposition throughout the Borneo territories was primarily based on economic, political, historical and cultural differences between the Borneo states and Malaya, as well as the refusal to be subjected under peninsular political domination. Joining to form Malaysia was seen as a new form of colonialism under Malaya. The basic concept behind the formation of a union of British Borneo was partly based upon the Federation of Rhodesia and Nyasaland in Southern Africa. After the defeat of the revolutionaries in the Brunei Revolt, the idea was put to rest. Had the federation been formed, the capital city would probably have been chosen from Kuching (capital of Sarawak), Jesselton (present day Kota Kinabalu, capital of Sabah) or Bandar Brunei (present day Bandar Seri Begawan, capital of Brunei and the historical capital of the region). The Sultanate of Brunei has traditionally opposed such a federation. When it was first proposed during the 1960s the Sultan of Brunei favoured joining Malaysia, though, in the end, disagreements concerning the nature of such a federation, and also disputes over oil royalties stopped this from happening.

Солтүстік Борнеодағы дау

Солтүстік Борнео дауы, сондай-ақ Сабах дауы деп те аталады, Малайзия мен Филиппин арасындағы Сабах штатының шығыс бөлігінің көп бөлігіне қатысты аумақтық дау. Сабах Малайзия федерациясы құрылғанға дейін Солтүстік Борнео деп белгілі болған. Филиппин өзін Сулу сұлтандығының мұрагері ретінде ұсынып, Шығыс Сабахқа "жатақ талапты" сақтап келеді, себебі аумақ 1878 жылы Ұлыбританияның Солтүстік Борнео компаниясына тек жалға берілген, ал сұлтандықтың (кейіннен республиканың) аумаққа қатысты егемендігі ешқашан жойылған жоқ. Дегенмен, Малайзия бұл дауды "мәселе емес" деп санайды, өйткені 1878 жылғы келісімді басып алу шарты ретінде қарастырады және Сабах тұрғындарының (Шығыс Сабахты қоса алғанда) 1963 жылы Малайзия федерациясын құруға қосылу арқылы өзін-өзі анықтау құқығын жүзеге асырғанын мәлімдейді. Малайзия 1963 жылы Малайзия Федерациясы құрылған кезде бұл келісімді мұра етті. Алайда, Малайзия 2013 жылы Лахад Датуға жасалған қарулы шабуылдан кейін сұлтанның ұрпақтарына жыл сайынғы 5300 ринггит (1200 доллар) төлеуді тоқтатты. Бірнеше жыл өткен соң, оқиғаға қатыспағанын мәлімдеген Сулу сұлтандығының сегіз мұрагері бастапқы коммерциялық келісімге сүйене отырып, заңдық шаралар қолдану үшін адвокаттарды жалдады. Содан бері Сулу талапкерлері "сот іздеушілікпен" айыпталып келеді. 2017 жылы мұрагерлер Испанияда төрелік сот ісін бастау ниетін білдірді және 32,2 миллиард доллар өтемақы талап етті. 2019 жылы Малайзия алғаш рет жауап берді. Сол кездегі бас прокурор жылдық төлемдерді қайта бастауды және өткенге қатысты қарыз бен пайыздарды 48 000 малайзиялық ринггит (шамамен 10 400 доллар) төлеуді ұсынды, бірақ мұрагерлер талаптарынан бас тартса ғана. Мұрагерлер бұл ұсынысты қабылдамады және іс, испан төрешісі Гонсало Стампа басшылығымен, Малайзияның қатысуынсыз жалғасты. 2022 жылдың ақпан айында Гонсало Стампа, іс бойынша төреші, Сулу сұлтандығының мұрагерлеріне 14,9 миллиард АҚШ долларын төлеу туралы шешім шығарды, олар одан бері Малайзияға тиесілі мемлекеттік активтерге қарсы осы шешімді күшіне енгізуге тырысып жатыр. Мадрид Жоғарғы соты Стампа басшылық еткен іс процедурасын жойғанын, содан кейін іс Парижге ауыстырылып, Малайзияға қарсы үкім шығарылғанын атап өткен жөн. Жақындағы маңызды оқиғада Стампа "Мадрид Жоғарғы сотының шешімдері мен бұйрықтарын біліп тұрып бұзғаны үшін" сотқа наразылық танытты және алты айға бас бостандығынан айырылды. Іс бойынша сот процесі әлі де жалғасуда.

The North Borneo dispute, also known as the Sabah dispute, is the territorial dispute between Malaysia and the Philippines over much of the eastern part of the state of Sabah. Sabah was previously known as North Borneo prior to the formation of the Malaysian federation. The Philippines, presenting itself as the successor state of the Sultanate of Sulu, retains a "dormant claim" on Eastern Sabah on the basis that the territory was only leased to the British North Borneo Company in 1878, and the sovereignty of the sultanate (and subsequently the republic) over the territory was never relinquished. However, Malaysia considers this dispute a "non issue", as it interprets the 1878 agreement as that of cession, and it deems that the residents of Sabah (including Eastern Sabah) exercised their right to self determination when they joined to form the Malaysian federation in 1963. Malaysia inherited the deal in 1963, when the Federation of Malaysia was formed. However, Malaysia halted annual payments of 5,300 ringgit ($1,200) to the sultan’s descendants after the bloody 2013 Lahad Datu incursion, carried out by followers of the self proclaimed Sultan, Jamalul Kiram III. Years later, eight of these Sulu heirs, who insisted they were not involved in the standoff, hired lawyers to pursue legal action based on the original commercial deal. Since then, Sulu claimants have been accused of “forum shopping". In 2017, the heirs showed their intention to start arbitration in Spain and asked for $32.2 billion in compensation. In 2019, Malaysia responded for the first time. The attorney general at the time offered to start making yearly payments again and to pay 48,000 Malaysian ringgit (about $10,400) for past dues and interest, but only if the heirs gave up their claim. The heirs did not accept this offer and the case, led by Spanish arbiter Gonzalo Stampa, continued without Malaysia being involved. In February 2022, Gonzalo Stampa the arbitrator for the case awarded US$14.9 billion to the Sultan of Sulu’s heirs, who have since sought to enforce the award against Malaysian state owned assets around the world. It is noteworthy that the High Court of Madrid had annulled the procedure presided over by Stampa, who then moved the case to Paris, where he announced a verdict against Malaysia. In a crucial recent development, Stampa has been convicted of contempt of court for “knowingly disobeying rulings and orders from the Madrid High Court of Justice”, and sentenced to six months in prison. The proceedings of the case are still ongoing.