Польша саяхатшысы: Артур Завишаның өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Артур Войцех Завиза (1969 жылдың 30 наурызында Люблинде туған) – польшалық, қатаң оңшыл саясаткер және биогаз зауыттарының өнеркәсіп кәсіпкері. Ол 2001–2007 жылдары Заң және Әділет партиясының Сейм мүшесі болды, содан кейін 2009–2014 жылдары «Польша бостандықтары», 2014–2018 жылдары «Ұлттық қозғалыс» (Польша), ал 2018–2019 жылдары «Республика үшін федерация» партияларының вице-президенті қызметін атқарды. 2021 жылдан бері Биогаз және биометан өнеркәсібі өндірушілері мен жұмыс берушілерінің біртұтас одағының (UPEBBI) президенті болып табылады.

Отбасылық негіздер

Оның әкесі, Джерзи, 1944 жылы Батыс Полесьедегі Армия үй сарбазы және коммунистерге қарсы күрескендердің мүшесі болды. Оның анасы (1983 жылы қайтыс болған) Люблин қаласындағы Липова көшесі зиратының евангелистік бөлігіне жерленген.

Саяси мансап

Ян Замойский атындағы №2 мектепте оқыған кезінде (Люблин, 1984–1988) Завиза француз иезуиті Жак Севиннің еңбектеріне негізделген Католик скауттарының Завиза қауымдастығы бөлімшесінің жетекшісі болды, оның мақсаты – "еркін және католик Польша үшін кадрлар даярлау" еді. 1988 жылы Люблин Католик университетіне қабылданды және Ұлттық демократиялық дәстүрді ұстанатын студенттік пікірсайыс ұйымы – "Ваде Мекум" академиялық әлеуметтік-саяси ой клубына қосылды. Кейін клуб президенті болды. Клубтің меценаты Вислав Хрзановский 1989 жылы Христиандық Ұлттық Одақ (ZChN) партиясын құрғаннан кейін, Завиза оның мүшесі атанды. Люблин партиясының жетекшісі Влодзимиерц Блаерскимен жұмыс істеді, ол Завизаны өзінің орынбасары етіп тағайындауды қарастырды, бірақ оны тым радикалды деп тапты. Университетте оқыған жылдары Завиза 1989 жылы неофашистік "Үшінші Позиция" халықаралық ұйымын құрған, бұрынғы Британдық Ұлттық Фронт мүшесі Дерек Холландпен байланыс жасады; Завиза Холландтан сыйлық ретінде алған кельт кресін тағып жүрді. 1993 жылы поляк тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Дипломдық жұмысын Теодор Еске-Чойнскийдің (1854–1920) тарихи романдарының философиялық тұрғысынан жазды, оның кітаптары коммунистік кезеңде тыйым салынған еді. Сондай-ақ университетте философия курстарын оқыды және кейін Сеймдегі жылдарында өзін "философ" деп таныстырды. Валендзиактың жақын көмекшісі болған кезінде партиясы оны Powszechny Zakład Ubezpieczeń (PZU) еншілес компаниясы Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE) атқарушы кеңесінің кеңесшісі етіп тағайындады. PZU және басқа да мемлекеттік қазына компаниялары қаржылаған католик телеарнасының жобасы Валендзиактың, Opus Dei жақтасы шеңберінен бастау алды және PZU жекешелендірілісімен бірге жүзеге асырылды. 2001 жылы ол мәдениет және ұлттық мұра министрі Казимеж Михал Уядздовскидің кеңесшісі болып тағайындалды. Миллиардер Александр Гудзоваттың құрған Crescendum Est Polonia қайырымдылық қорының мүшесі болды. 2001 жылы ол "Оң Альянс" атты жаңа саяси партияны құруға қатысты, оның негізін салушылары Юрек, Валендзяк, Пилка, Уядздовский, Мариуш Каминский, Михал Каминский және Казимеж Марцинкевич болды. Экономика және мемлекеттік қаржы комитеттерінде жұмыс істеді, сондай-ақ поляк-ирланд парламенттік тобының президенті болды. 2002 жылдың 2 маусымында "Оң Альянс" пен "Құқық және әділдік" партиясы біріккеннен кейін, ол "Құқық және әділдік" партиясының ұлттық атқару комитетіне кірді. 2003 жылғы референдумда Еуропалық Одаққа қосылуға дауыс беруге шақырған 2003 жылғы 18 қаңтардағы жариялауға қарсы шыққан партия мүшелерінің аз бөлігінің бірі болды. 2005 жылғы Польша парламенті сайлауында Завиза Варшава ІІ округінен депутаттық мандатын сақтап қалды. 2005 жылдың 9 қарашасынан 2006 жылдың 6 маусымына дейін Сейм экономика комитетінің төрағасы болды. 2006 жылдың 12 мамырында 1989 жылдан бері банк секторының трансформациясын және бақылауын зерттейтін парламенттік комитеттің төрағасы болып тағайындалды. 2007 жылдың наурыз айында ол әділет министрі Збигнев Зиоброға Польшаның ұлттық жаңғыруы, Задруга және Вроцлавта өткен ақ нәсілшілдер митингін бұзған антифашистерді тергеуді талап етті. 2009 жылдың наурызында ирландтық кәсіпкер Деклан Ганли құрған Еуроскептик Либертас Польша партиясының вице-президенті болды. 2009 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Варшава округінде 4 174 дауыс жинап, депутат бола алмады, ал партиясы сайлау шегіне жетпеді. 2012 жылы екінші ресми Тәуелсіздік шеруінен кейін ол Ұлттық қозғалысты құрды, ал 2013 жылы оның атқару комитетіне кірді. 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Ұлттық қозғалыстың Силезия округінен сайлау тізімін басқарды, 5 450 дауыс жинады, бірақ комитет сайлау шегіне жетпеді. 2014 жылғы Польшадағы жергілікті сайлауда Мазовия воеводиясы Сеймигіне үміткер болды, бірақ Ұлттық қозғалыс ешқандай орын жеңіп алмады. 2014 жылдың желтоқсанында құрылған Ұлттық қозғалыстың және 2015 жылдың мамырында құрылған Христиандық Ұлттық Қоғамның вице-президенті болып тағайындалды. 2018 жылы Ұлттық қозғалыстан шығып, Республика үшін федерацияны құрды және 2019 жылдың қыркүйегінде жұмыстан босатылғанға дейін оның вице-президенті болды, содан кейін партиядан кетті.

While attending the Jan Zamoyski High School No. 2 in Lublin (1984–1988) Zawisza served as a unit leader in the Zawisza Association of Catholic Scouting, based on the work of the French Jesuit Jacques Sevin, where his stated goal was to "train cadres for a free and Catholic Poland". In 1988, he was admitted to the Catholic University of Lublin and joined the Vade Mecum Academic Club of Socio Political Thought, a student debating organisation adhering to the National Democratic tradition. He later served as a president of the club. After the club's patron, Wiesław Chrzanowski, established the Christian National Union (ZChN) party in 1989, Zawisza became a member. He worked with the party leader for Lublin, Włodzimierz Blajerski, who considered making Zawisza his deputy but found him too radical. In his university years Zawisza made contact with Derek Holland, formerly of the British National Front, a founding leader of the neo fascist International Third Position in 1989; Zawisza was remembered sporting a Celtic cross badge gifted by Holland. Zawisza graduated with a Master's degree in Polish studies in 1993. He wrote his thesis on the philosophy of history in the historical fiction of Teodor Jeske Choiński (1854–1920), whose books were banned during the Communist era. He also took philosophy courses at university and would later give his occupation as "philosopher" in his Sejm years. During his time as Walendziak's top staffer, Zawisza was placed by his party as an advisor on the executive board of the Universal Pension Society (Powszechne Towarzystwo Emerytalne, PTE), a subsidiary of the Powszechny Zakład Ubezpieczeń (PZU). The project of a Catholic TV station funded by PZU and other State Treasury companies had originated in the circle of Walendziak, an Opus Dei sympathiser, and was realised strictly in parallel with the privatisation of the PZU. In 2001 he was appointed an advisor to the minister of culture and national heritage Kazimierz Michał Ujazdowski. He sat on the board of the charitable foundation Crescendum Est Polonia set up by the billionaire Aleksander Gudzowaty. In 2001 he was involved in founding a new political party called the Right Alliance, with Jurek, Walendziak, Piłka, Ujazdowski, Mariusz Kamiński, Michał Kamiński and Kazimierz Marcinkiewicz as the other co founders. and served on the economy and public finance committees. He was also the president of the Polish Irish Parliamentary Group. After the merger of the Right Alliance with Law and Justice on 2 June 2002, he took a seat on the national executive of Law and Justice. He was among the minority of party members in opposing the 18 January 2003 proclamation that called for a vote to join the European Union in the 2003 referendum. In the 2005 Polish parliamentary election Zawisza retained his Warsaw II seat. Between 9 November 2005 and 6 June 2006, he chaired the Sejm economy committee. On 12 May 2006 he was appointed chair of the parliamentary committee investigating the transformation and oversight of the banking sector since 1989. In March 2007 he wrote to the minister of justice Zbigniew Ziobro to demand an investigation into the antifascists who had disrupted a white supremacist public rally held by National Revival of Poland, Zadruga and Blood & Honour in Wrocław. In March 2009 he became the vice president of the Eurosceptic Libertas Poland party, founded by the Irish businessman Declan Ganley. He failed to gain a seat in the 2009 European Parliament election with 4,174 votes in the Warsaw constituency and his party fell short of the electoral threshold. In 2012, the day after the second official Independence March, he co founded National Movement, whose executive board he then joined in 2013. He headed the Silesian constituency ballot list of the National Movement electoral committee in the 2014 European Parliament election in Poland; he received 5,450 votes and the committee did not meet the electoral threshold. He ran for the Masovian Voivodeship Sejmik in the 2014 Polish local elections; National Movement did not gain any seats. He was appointed vice president of the National Movement party which he helped establish in December 2014 and of the Christian National Society created in May 2015. In 2018, by which time he had quit the National Movement, he co founded Federation for the Republic and served as its vice president until dismissal in September 2019, after which he left the party.

Үкіметтік емес қызмет

Завиша Азаматтық бостандықтар қауымдастығының басқару кеңесінің президенті болып қызмет етеді, бұл қауымдастық оңшыл ревизионистік тарихи тоқсандық журнал «Glaukopis»-ті (бас редактор Войцех Музыньский) шығарады, ол негізінен Ұлттық қарулы күштер және Ұлттық демократияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы жер асты әскери ұйымы туралы мәліметтерге назар аударады. 2008 жылдан 2011 жылға дейін ол ардагерлер ұйымы – Ұлттық қарулы күштер сарбаздарының одағының президенті, сосын вице-президенті болды. Ұйым мүшелері оны ауыр басқарушылық қателіктеріне және 2015 жылы сотталған алаяқ Збигнев Стоногадан ұйым атынан 20 000 злотый алғанына айыптады. 2010 жылдан бері Ян Жарин басқаратын Ұлттық қарулы күштерге ескерткіш орнату жөніндегі Польша комитетінің вице-президенті. 2011 жылы ол бизнесмен Ришард Опара құрған «Nowy Ekran» (кейін «Neon24.pl») жаңалықтар порталының атқарушы кеңесіне мүше болып тағайындалды. Кеңес мүшесінің тағы бірі – генерал Тадеуш Вилецкийдің қызы Беата Вилечка, ол 1994 жылы Ұлттық қорғаныс министрлігінде төңкеріс жасаған және 2000 жылы президенттікке кандидат болған. «Nowy Ekran» антисемиттік идеяларды қолдауымен белгілі болды, мысалы, Кеңес Одағының орыстарға қарсы еврейлер жасаған қастандық екендігі туралы пікірлерді таратумен айналысты. 2011 жылдан бері Завиша Тәуелсіздік шеруін ұйымдастыруға қатысып келеді, ол оны хиппи қозғалысының саяси инверсиясы, яғни қарсы революциялық контрмәдениет құралы деп сипаттады. 2015 жылдан бері Польша Республикасының Тәуелсіздік күресінің ардагерлері мен олардың мұрагерлері қауымдастықтары федерациясының кеңесінде казнашы болып қызмет етеді. Федерация 2001 жылы бұрын «Ұлт Конфедерациясы» мен «PAX» қауымдастығында болған генерал Станислав Каролькевич тарапынан посткоммунистік Польша соғыс ардагерлері қоғамына деген саяси сенімсіздік тудырып құрылды. 2016 жылы федерацияға 13 ұйымдан 8000-нен астам ардагер мүше болды. Завиша – Ұлттық саяси ойдың «Votum» клубының президенті және негізін қалаушысы (құрылған жылы 2013), оның мақсаты – «католиктік әлеуметтік ілімді қолдау және тарату» және «Ұлттық демократиялық дәстүрді» дамыту, сондай-ақ «Патриотизм және бостандық» қорының (құрылған жылы 2021) негізін қалаушысы, оның мақсаты – «поляк ұлттық ерекшелігі мен католицизм арасындағы байланысты нығайту», «неке және отбасы институтын күшейту», «экономикалық реттеуді ынталандыру», «салық жүктемесін азайту», «жеке меншікті қорғау және әділетсіз иемдену фактілерін жою», «поляк ұлттық мүддесіне қызмет ететін энергия саласындағы трансформацияға көмектесу» және «поляк ауылдық аймақтарының мүдделерін қорғау».

Zawisza serves as the president of the steering council in the Association for Civic Freedoms, which publishes the far right revisionist historical quarterly Glaukopis (editor in chief Wojciech Muszyński), chiefly concerned with the National Armed Forces, National Democracy's World War II underground military organisation. From 2008 to 2011 he was the president and subsequently vice president of the Union of National Armed Forces Soldiers, a veterans' organisation. He was accused by members of severe mismanagement and of accepting 20,000 zł on behalf of the organisation from the convicted fraudster Zbigniew Stonoga in 2015. Since 2010 he is the vice president of the Polish Committee for a Monument to the National Armed Forces, headed by Jan Żaryn. In 2011, he was appointed to the executive board of the Nowy Ekran (later Neon24. pl) news portal established by the businessman Ryszard Opara. The other board member is Beata Wilecka, daughter of general Tadeusz Wilecki, the leader of the 1994 coup within the Ministry of National Defence and a 2000 presidential candidate. Nowy Ekran was noted for indulging in anti Semitic tropes, such as the notion that the Soviet Union was a Jewish plot against Russians. Since 2011, Zawisza has been involved in organising the Independence March, which he described as a political inversion of the hippie movement, i. e. a vehicle for counter revolutionary counterculture. Since 2015 he serves as the treasurer of the council in the Federation of the Associations of Veterans and Successors to Independence Struggles of the Polish Republic. The Federation was founded in 2001 by general Stanisław Karolkiewicz, formerly of the Confederation of the Nation and the PAX Association, out of political mistrust towards the post communist Polish Society of War Veterans. It comprised 8,000 veterans across 13 organisations as of 2016. Zawisza is the president and founder of the Votum Association Club of National Political Thought (est. 2013), whose mission is to "support and disseminate Catholic social teaching" and "National Democratic tradition", and of the Patriotism and Freedom Foundation (est. 2021), which aims "to promote the association between Polish identity and Catholicism", "to strengthen the institutions of marriage and family", "to foster economic deregulation", "to reduce tax burdens", "to protect private property and reverse the instances of unjust dispossession", "to assist in an energy transformation that serves Polish national interest" and "to protect the interests of the Polish countryside".

Қылмыстық айыптаулар

2010 жылы Green Energy атқарушы кеңесі Lubelskie Biogazownie биогаз компаниясын жаулап алуға тырысты. Бұл компанияға Ұлттық қоршаған ортаны қорғау және су шаруашылығы қорынан 20 млн злотый инвестициялық грант берілген еді, ал Green Energy оған 8 млн злотый көлемінде капитал салуға келіскен болатын, бұл үшін компания басшылығын өзгертуді көздеді. 2016 жылы Варшавадағы апелляциялық сот бұл әрекетті заңсыз деп таныды, бірақ Завиза мен оның серіктестеріне қатысты қылмыстық іс қозғалмады. 2016 жылдың сәуірінде Завиза 3 жылға көлік жүргізу құқығынан айырылып, айыппұл салынды және мас күйде көлік жүргізгені үшін өтемақы төлеуге міндеттелді. Бұл үкім 2017 жылдың қаңтарында Люблин аудандық сотында сақталды. 2019 жылдың 25 қазанында Завиза лицензиясы жоқ күйде көлік апатына ұшырап, велосипедшіге бірнеше сүйек сынықтарын келтірді. Ол куәгер танығаннан кейін ұсталды. Өзін қорғағанда Завиза отбасының жалғыз күнкөріс көзі екенін айтып, көлік жүргізуге мәжбүр болғанын мәлімдеді. 2020 жылдың маусымында оған төрт қылмыстық айып тағылды. 2021 жылдың 21 желтоқсанында Варшава Мокотов соты оған 10 айға бас бостандығынан айыру жазасын, 2 жылға көлік жүргізу құқығынан айыруды, 5000 злотый айыппұл төлеуді және зардап шеккен велосипедшіге 60 000 злотый өтемақы төлеуді бұйырды. 2023 жылдың сәуірінде бір тергеуші журналист Завизаның көлік жүргізуге тыйым салынғанына қарамастан, оны бұзып жүргенін анықтады. 2023 жылдың 6 сәуірінде Мокотов соты шартты түрде бас бостандығынан айыру жазасын орындау бойынша іс қозғады. 2021 жылдың 1 маусымында Завиза Варшавадағы Оңтүстік Африка елшілігі алдында өткен демонстрацияға қатысты. Бұл демонстрация Оңтүстік Африка Республикасындағы апартеидті қорғағандық үшін сотталған, нәсілшіл террорист Януш Валушке қолдау көрсету мақсатында ұйымдастырылды. Шараны Польшаның жаңа фашистік «Ұлттық қайта жаралу» ұйымы ұйымдастырды. Сөз сөйлеген Завиза Валушті «Еуропалық өркениеттің батыры» деп атады. 2021 жылдың қыркүйегінде Прага Солтүстік округінің прокуратурасы прокуроры Мачей Млянарчик Завизаны саяси мотивациямен жасалған зорлық-зомбылықты жариялауда айыптады. Прага Оңтүстік округінің прокуратурасының ресми мәлімдемесі өз шешімін ақтау үшін антикоммунизмді пайдаланды. Онда Зависаның «Крис Ханидің өлтірілуіне қатысты тарихи контекстін ұсынып, Крис Хани кім екенін еске түсіріп, Януш Валуштің Оңтүстік Африка азаматтарының мүддесін қорғап, елді коммунизмнің зұлымдықтарынан құтқаруға тырысқан» деп бейнелегені заңды мақсат екені айтылды.

In 2010, the executive board of Green Energy attempted a hostile takeover of the biogas company Lubelskie Biogazownie, which it had agreed to supply with 8m zł equity to match the 20m zł investment grant awarded by the National Fund for Environmental Protection and Water Management, by replacing its management. The appellate court in Warsaw declared the move illegal in 2016 but cleared Zawisza and associates of criminal charges. In April 2016 Zawisza was handed with a 3 year driving disqualification, a fine and a compensation order for drunk driving; the sentence was upheld by the Lublin district court in January 2017 against an appeal. He then inflicted multiple bone fractures on a cyclist in a road collision as an unlicensed driver on 25 October 2019 and was arrested for the offence after having been recognised by a witness. In his defence, Zawisza claimed to have been compelled to drive as the sole breadwinner of his family. He was presented with four criminal charges in June 2020. On 21 December 2021, he was issued with a 10 months' prison suspended sentence and a 2 year driving ban, and ordered to pay a 5,000 zł fine and a 60,000 zł compensation to the injured cyclist by the Warsaw Mokotów court. In April 2023, Zawisza was found by an investigative journalist to have routinely ignored the driving ban. The Mokotów court began proceedings to enact the suspended prison sentence on 6 April 2023. On 1 June 2021 Zawisza took part in a demonstration of support for Janusz Waluś, a white supremacist terrorist convicted of the most high profile political murder in defence of the apartheid in the Republic of South Africa, held in front of the South African embassy in Warsaw. The rally was organised by the neo fascist National Revival of Poland. In his speech, Zawisza lauded Waluś as "a hero of the European civilisation". In September 2021, prosecutor Maciej Młynarczyk of the Praga North District Prosecutor's Office charged Zawisza with public glorification of politically motivated violence. The official statement of the Praga South District Prosecutor's Office used anti Communism to justify its ruling. It argued that Zawisza acted with the lawful intention of engaging in "a polemic on the subject of Chris Hani's murder, outlining the historical background to the event, recalling who Chris Hani was, and portraying Janusz Waluś as acting in the interest of South African citizens by attempting to rescue his adopted country from the ordeal, the evil and the crimes of communism".

Жеке өмір

1995 жылдан бері Марзенамен үйленген, екі қызы – Марта мен Магдалена, және ұлы Войцех бар.