Кіріспе

Америкалық жазушы (1908–1985)

Альберт Мальц (/m//ɔː//l//t//s/; 28 қазан 1908 – 26 сәуір 1985) – американдық драматург, көркем әдебиетші және сценарист. Ол 1947 жылы АҚШ Конгресі алдында Коммунистік партия АҚШ-пен байланысы туралы куәлік беруден бас тартқандықтары үшін 1950 жылы түрмеге қамалған «Голливудтың ондығының» бірі болды. Олар және көптеген басқа американдық ойын-сауық индустриясының өкілдері кейіннен «қара тізімге» енгізілді, бұл Мальцқа көп жылдар бойы осы салада жұмыс табуға мүмкіндік бермеді.

Өмірбаян

Альберт Мальц – қазіргі Литвадан келген орыс иммигранты Бернард Моррис Мальц пен Лена Шереасшецкийдің (кейін Шери) үш ұлының үшіншісі болды. Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында бай еврей отбасында дүниеге келген Мальц Колумбия университетінде оқыды, онда ол Zeta Beta Tau студенттік ұйымының мүшесі және 1930 жылғы түлектер тобының өкілі болды, сондай-ақ Йель драма мектебінде білім алды. 1935 жылы ол коммунист болып қосылды. Мальц кейіннен кеңестік репрессияны біліп, сынға алғанмен, 2009 жылғы бір талдау бойынша "ол 1930 жылдары Кеңес Одағының және АҚШ Коммунистік партиясының фашизмге қарсы күресіне көңіл бөлген", – делінеді.

CPUSA-да остракизм және кері қайтару

1946 жылдың ақпан айында Малц “Жаңа массалар” журналында “Жазушылардан не сұрау керек?” деген мақала жариялады. Ол коммунист жазушыларды төмен сапалы туындылар жасаулары үшін сынады, себебі олар саяси мәселелерді өнер мәселелерінен жоғары қойды. Сондай-ақ, ол мақаласында троцкист Джеймс Т. Фарреллдің еңбегін жақсы бағалады. Бұл мақала Мальцке партия мүшелерінен ашулы шабуылдарды әкелді, олар оны баспа бетінде де, партия жиналыстарында да сынады. Ол “Броудершілдік” деп айыпталды және партиядағы жақсы беделін сақтап қалу үшін “Daily Worker” газетінде өзінің мақаласын жоққа шығару арқылы өзін-өзі ұятқа салуға мәжбүр болды. Бұдан әрі, ол “партия мүшелері төрағалық еткен жазушылар симпозиумында сахнада өзін сынады”. 1932 жылы оның “Көңілді дөңгелек” пьесасы фильмге бейімделді. Ол екі рет О. Генри сыйлығын жеңіп алды: 1938 жылы “Harper’s Magazine” журналында жарияланған “Жер бетіндегі ең бақытты адам” атты әңгімесі үшін және 1941 жылы “The New Yorker” журналында жарияланған “Жаңғылдың түстен кейінгі уақыты” үшін. Осы жазбалары мен 1940 жылғы “Жер асты ағыны” романы пролетарлық әдебиеттің туындылары саналады. Осы кезеңде Мальцтың “Жеке Хикс” пьесасы Уильям Козленконың 1939 жылы құрастырған “Әлеуметтік театрдың ең үздік қысқа пьесалары” жинағында жарияланды, сондай-ақ Клиффорд Одетстің “Лефтиді күтуі”, Марк Блицштейннің “Бесік тербелсін”, және В. Х. Оден мен Кристофер Ишервудтың “Терінің астындағы иттің” пьесалары да кірді. 1944 жылы ол “Кросс пен жебе” романын жариялады, ол туралы Джерри Белчер “нацистік режимге қарсы неміс қарсылығын баяндайтын бестселлер” деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл роман 150 000-нан астам американдық жауынгерге арналған ерекше басылым ретінде таратылды. Мальц жарияланған көркем әдебиет пен сахналық драма жазумен қатар, киноға арналған сценарийлер жазуға да көшті. Үш жыл ішінде ол сценарий жазу үшін “Оскар” сыйлығына ұсынылып, деректі фильм үшін және арнайы сыйлықты жеңіп алды. “Касабланка” фильмінде авторлық құқығы көрсетілмеген жұмыс істегеннен кейін, Мальцтың алғашқы сценарий жазу құқығы “This Gun for Hire” (1942) фильміне тиесілі болды, ол W. R. Burnett-пен бірлесіп жазылған. 1945 жылы “Мәріндердің мақтанышы” фильміне жазған сценарийі үшін Мальц “Ең үздік бейімделген сценарий” номинациясына ие болды. Осы кезеңде ол екі “Оскар” сыйлығын алды: 1942 жылы “Мәскеу маңындағы неміс әскерлерінің жеңілісі” үшін “Ең үздік деректі фильм” және 1945 жылы “Мен тұратын үй” үшін арнайы “Оскар” сыйлығы. Бұл 11 минуттық фильмде әнші-актер Фрэнк Синатра антисемитизмге қарсы күресті, жас бұзақылардың еврей баласын қууына байланысты, Синатра осы әрекеттің неліктен дұрыс еместігі туралы сөйлеп, ән айтты. 1946 жылы ол Ринг Ларднер, Jr. есімді автормен бірлесіп “Cloak and Dagger” (1946) фильмінің сценарийін жазды. Ол сондай-ақ 1948 жылдың 4 наурызында шыққан және 22 жыл бойы американдық кинодағы соңғы жұмысы болған, жоғары бағаланған “Жалнақ қала” фильмінің сценарийін жазды.