Тауардың шығу елі және таңбалану тарихы

Кіріспе

Өндіріс, өндіріс немесе өсіру елі – еуропалық құқық бойынша құқықтық термин.

Шығу елі (CO) – бұйым немесе өнімнің шыққан елі немесе елдері, оның өндірілген, жасалған, жобаланған немесе брендінің туған жері. Көпұлтты брендтер үшін CO құндылық құру процесінде бірнеше елді қамтуы мүмкін. Әртүрлі ұлттық заңдар мен халықаралық шарттарда шығу тегіне қатысты әртүрлі ережелер бар. Шығу елінің таңбалануы (COL) – жерге негізделген брендтік таңбалау, «өндірілген» имиджі немесе «ұлттық қалау» деп те аталады. Кейбір аймақтарда немесе салаларда, шығу елінің таңбалануы жүзім өсірілетін және шарап жасалатын нақты аймаққа байланысты шарап атауларын сипаттау үшін қолданылатын, жергілікті ерекше терминдерді қабылдауы мүмкін (мысалы, «терруар»). Жергілікті брендтің тарихы өте ерте заманға дейін жетеді. Археологиялық дәлелдерге сәйкес, өндіріс орнын көрсететін қаптамалар шамамен 4000 жыл бұрын пайда болған. Уақыт өте келе, бейресми таңбалар ресми, көбінесе реттелетін таңбаларға айналды, олар тұтынушыларға өнімнің сапасы, өндірушінің аты және шығу орны туралы ақпарат береді.

Шығу елінің таңбалану тарихы

Өндірістік тауарларға шығу тегі туралы мәліметтерді қосудың ежелгі тарихы бар. Ежелгі заманда тұтынушылар өнім сапасының маңызды көрсеткіштері ретінде өндірушінің аты мен шығу орны сияқты мәліметтерді қамтитын бейресми таңбаларды пайдаланған. Дэвид Венгроу 4000 жыл бұрын жасалған, көбінесе өндіріс орнын қамтитын таңбалардың археологиялық дәлелдерін тапты. Өндірушілер бастапқыда өнімге қарапайым тас мөрлерді бекітіп, кейіннен олар уақыт өте келе өндірушінің жеке басын бейнелейтін суреттері бар саз мөрлерге айналды, бұл өнім мен оның сапасы туралы ақпарат берді. Мысалы, Абидос қаласындағы (Мысырдың оңтүстігінде) патшалар қабірінен б.з.д. шамамен 3000 жылға дейін сақталған затта заманауи тұтынушыларға таныс болатын таңба элементтері бар. Оның бетіндегі жазулар "Джехенудың ең жақсы майы" дегенді көрсетеді – қазіргі Ливиядағы белгілі бір өндіріс орны. Қытайда жер атаулары Хан әулеті кезінде (б.з.д. 220 – б.з.д. 200) дербес дамыған сияқты; тауарлардағы таңбалар мен жер атаулары салыстырмалы түрде кең таралған. Экхардт пен Бенгтссон капиталистік жүйе болмаған кезде таңбаның әлеуметтік жүйелер мен мәдени контекстке байланысты екенін, ал таңбаны дамыту – бұл батыс бренд-менеджментімен байланысты өндірушілердің емес, тұтынушылардың бастамасымен жүзеге асырылған әрекет екенін айтты. Диана Тведе біздің заманымызға дейінгі 1500-500 жылдар аралығында Жерорта теңізі саудасында қолданылған амфоралардың әртүрлі пішіндері мен белгілері бар екенін көрсетті, олар сауда кезінде сатып алушыларға ақпарат берді. Мөр басылған таңбаларды жүйелі түрде қолдану б.з.д. шамамен төртінші ғасырда басталды. Көптеген сауатсыз қоғамда амфораның пішіні мен оның суретті белгілері тауар таңбасы ретінде қызмет етті, өнімнің мазмұны, шығу аймағы және тіпті өндірушінің жеке басы туралы ақпаратты жеткізді, олар өнім сапасының белгілері ретінде қарастырылды. Римдіктер белгілі бір жерлерден тауарлар сатып алуды жөн көрді, мысалы, Лондондан устрицалар мен Арабиядағы белгілі бір таудан корица, және осы жерге негізделген қалаулар бүкіл Еуропа мен Таяу Шығыста сауданы ынталандырды. Помпеи мен жақын маңдағы Геркуланумдағы археологиялық деректер таңбалау мен таңбалаудың салыстырмалы түрде кең таралған қолданысын көрсетеді. Мысалы, шарап құтыларына "Лассий" және "Л. Евмах" деген есімдер жазылған. Геркуланумда табылған көмірленген нанның табақтары нан пісірушілердің нанға өндірушінің есімін таңбалап қойғандығын көрсетеді. 35 ж. Помпеиде балық соусын (гарум деп те аталатын) өндіретін Умбрициус Скаурас өзінің бүкіл Жерорта теңізі арқылы жүретін амфорасын таңбалап отырды. Оның үйінің ауласындағы мозаикалық суреттер оның жеке таңбасы мен сапасы туралы мәлімдемелер жазылған амфоралардың бейнелерімен безендірілген. Мозаика төрт түрлі амфорадан тұрады, олар атриумның әр бұрышында орналасқан және мынадай жазулар бар:
1. G(ari) F(los) SCO[m]/ SCAURI/ EX OFFI[ci]/NA SCAU/RI "Скаурус дүкенінен алынған, Скаурус өнімдері – макрельден жасалған гарум гүлі" деп аударылады.
2. LIQU[minis]/ FLOS "Ликвамен гүлі" деп аударылады.
3. G[ari] F[los] SCOM[bri]/ SCAURI "Скаурус өнімінен жасалған макрель гарум гүлі" деп аударылады.
4. LIQUAMEN/ OPTIMUM/ EX OFFICI[n]/A SCAURI "Скаурус дүкенінен шыққан ең жақсы ликвамен" деп аударылады.
Scauras балық соусы Жерорта теңізі бойынша өте жоғары сапалы екені белгілі болды және оның беделі қазіргі Францияға дейін жетті. Кассон мен Ли ортағасырлық Англия мен Еуропаның чартерлік нарықтары өңірлік нарықтың беделін өнім сапасының белгісі ретінде пайдаланғанын және бұл таңбаның алғашқы түрі ретінде әрекет еткенін дәлелдеді. XIX ғасырдың соңында Еуропа елдері тауардың шығарылған елін белгілеу туралы заңнаманы енгізе бастады. ХХ ғасырда нарықтардың жаһандануына және сауда кедергілерінің жойылуына байланысты тұтынушылар әлемнің кез келген жерінен тауарлардың кең ауқымына қол жеткізе алды. Сатып алу туралы шешім қабылдауда шығу елі маңызды фактор болып табылады.

The inclusion of place of origin on manufactured goods has an ancient history. In antiquity, informal branding which included details such as the name of manufacturer and place of origin were used by consumers as important clues as to product quality. David Wengrow has found archaeological evidence of brands, which often included origin of manufacture, dating to around 4,000 years ago. Producers began by attaching simple stone seals to products which, over time, were transformed into clay seals bearing impressed images, often associated with the producer's personal identity thus providing information about the product and its quality. For instance, an object found in a royal burial tomb in Abydos (southern Egypt) and dating to around 3,000 B. C. E., carries brand elements that would be very familiar to modern consumers. Inscriptions on the surface denote a specific place of manufacture, "finest oil of Tjehenu", a region in modern day Libya. In China, place names appear to have developed independently during the Han dynasty (220 BC AD 200); brand names and place names were relatively commonplace on goods. Eckhardt and Bengtsson have argued that in the absence of a capitalist system, branding was connected to social systems and cultural contexts; that brand development was a consumer initiated activity rather than the manufacturer push normally associated with Western brand management practices. Diana Twede has shown that amphorae used in Mediterranean trade between 1500 and 500 BCE exhibited a wide variety of shapes and markings, which provided information for purchasers during exchange. Systematic use of stamped labels dates appears to date from around the fourth century BCE. In a largely pre literate society, the shape of the amphora and its pictorial markings functioned as a brand, conveying information about the contents, region of origin and even the identity of the producer which were understood to function as signs of product quality. The Romans preferred to purchase goods from specific places, such as oysters from Londinium and cinnamon from a specific mountain in Arabia, and these place based preferences stimulated trade throughout Europe and the Middle East. In Pompeii and nearby Herculaneum, archaeological evidence also points to evidence of branding and labelling in relatively common use. Wine jars, for example, were stamped with names, such as "Lassius" and "L. Eumachius", probably references to the name of the producer. Carbonized loaves of bread, found at Herculaneum, indicate that some bakers stamped their bread with the producer's name. Umbricius Scauras, a manufacturer of fish sauce (also known as garum) in Pompeii c. 35 C. E., was branding his amphora which travelled across the entire Mediterranean. Mosaic patterns in the atrium of his house were decorated with images of amphora bearing his personal brand and quality claims. The mosaic comprises four different amphora, one at each corner of the atrium, and bearing labels as follows:
1. G(ari) F(los) SCO[m]/ SCAURI/ EX OFFI[ci]/NA SCAU/RI Translated as "The flower of garum, made of the mackerel, a product of Scaurus, from the shop of Scaurus"
2. LIQU[minis]/ FLOS Translated as: "The flower of Liquamen"
3. G[ari] F[los] SCOM[bri]/ SCAURI Translated as: "The flower of garum, made of the mackerel, a product of Scaurus"
4. LIQUAMEN/ OPTIMUM/ EX OFFICI[n]/A SCAURI Translated as: "The best liquamen, from the shop of Scaurus"
Scauras' fish sauce was known to be of very high quality across the Mediterranean and its reputation travelled as far away as modern France. Casson and Lee have argued that the chartered markets of England and Europe in medieval times were using the regional market's reputation as a sign of produce quality and that this acted as an early form of branding. By the late 19th century, European countries began introducing country of origin labelling legislation. In the 20th century, as markets became more global and trade barriers removed, consumers had access to a broader range of goods from almost anywhere in the world. Country of origin is an important consideration in purchase decision making.

Тұтынушыларға әсері

Тұтынушылардың сатып алуына елдің шығу тегін белгілеудің әсері жан-жақты зерттелді. Шығу елінің әсері "өндірілген имидж" және "ұлттық бейімділік" деп те аталады. Зерттеулер көрсеткендей, тұтынушылардың ел туралы жалпы түсініктері, оның ұлттық ерекшеліктері, экономикалық және саяси ахуалы, тарихы, дәстүрлері және өкілдік ететін өнімдері бірігіп, жалпы бейне немесе стереотипті құрайды, содан кейін ол сол елдің немесе елдердің өнімдеріне бекітіледі, көпұлтты брендтерде байқалатындай. Мысалы, Nielsen жүргізген жаһандық сауалнамада елдің шығу тегінің имиджі тұтынушылардың пікірлері мен мінез-құлқына маңызды әсер ететіні және қосымша ақпарат қол жетімді болмаған немесе алу қиын болған жағдайларда, өнімді сатып алу немесе алмау туралы шешімді анықтайтын жалғыз фактор болуы мүмкін. Бұл әсері сәнді тауарлар үшін күштірек, ал "төмен қызығушылық" тудыратын өнімдер, мысалы, шампунь мен тәттілер үшін әлсіз. Әртүрлі зерттеулерде шығу елінің әсері қызметтерге де қатысты екені дәлелденді. Бағаларға ел имиджінің әсері, әсіресе бағаның елдің шығу тегін "монетизациялауға" мүмкіндік беретіні ерекше қызығушылық тудырады. Өнім бағаларына ел имиджінің әсері тұтынушылардың әртүрлі елдермен байланысты өнімдерге төлеуге дайындығына әртүрлі ел имидждерінің қаншалықты әсер ететінін көрсетеді. Көптеген зерттеулер тұтынушылардың өз елдерінің өнімдерін бағалауда жоғары баға беретінін немесе белгілі бір елдерден шыққан өнімдерге қатысты жақсы көрушілік немесе жақтырмаушылық сезімі болуы мүмкін екенін көрсетті (осыған ұқсас және жақтырмаушылық елдер).

Жазылу талаптары

Шығу елінің таңбалану талаптары "X-те жасалған", "X-тің өнімі", "X-те өндірілген" сияқты түрлі белгілермен күрделі. Импорт және экспорт елдеріне қарай да талаптар өзгереді. Мысалы: Ұлыбританияға импортталатын тағамдарға қатысты ерікті ережелер бар. Басқа өнімдерге таңбалау талаптары қойылмайды, бірақ шатастыратын таңбалау 1968 жылғы Сауда сипаттамалары заңы бойынша қудалауға алып келуі мүмкін. Біріккен Араб Әмірліктеріне экспортталатын тағамдарда шығу елі көрсетілуі керек. Жапонияда 1962 жылдан бері, ал Қытайда 2005 жылдан бері өнімнің шығу елін көрсету міндетті. Ұлыбританияның Жеке Бизнес Федерациясы Еуропалық Одақта міндетті таңбалау ережелерінің болмауы "еуропалық азаматтарды кемтар жағдайға түсіреді" деп мәлімдеді. 1933 жылғы "Америкалық өнімді сатып алу туралы" заңда мемлекеттік сатып алу мақсатында АҚШ-та жасалған деп есептелуі үшін өнімнің 50 пайыздан астамы АҚШ-та өндірілуі керек. Толық ақпарат алу үшін 41 U.S.C. §§ 10a-10c "Америкалық өнімді сатып алу туралы" заңға, 48 C.F.R. Part 25 Федералдық сатып алу ережелеріне және 19 U.S.C. §§ 2501–2582 Сауда келісімдері заңына жүгініңіз. 1946 жылғы Ланхам заңы кез келген адамға (мысалы, бәсекелеске) жалған шығу тегінен келген залал үшін жалған мәлімдеме жасаған тарапты сотқа беруге құқық береді. 1958 жылғы 2 қыркүйекте бекітілген "Текстильдік талшықтар өнімдерін идентификациялау туралы" заң және 1939 жылғы "Жүн өнімдерін таңбалау туралы" заң, егер өнім АҚШ-та жасалған матадан жасалса, киім мен басқа да тоқыма немесе жүннен жасалған тұрмыстық заттарға "Made in USA" таңбасын қоюды талап етеді, өндіріс процесінің басындағы материалдардың қайдан алынғанына қарамастан (мысалы, жіп пен талшық). Импортталған тоқыма өнімдері кеден қызметінің талаптарына сәйкес таңбалануы керек. АҚШ-та жартылай өндірілген және басқа елде жартылай өндірілген тоқыма немесе жүн өнімдері шетелдік және отандық өңдеуді көрсету үшін таңбалануы керек. Жағасы бар киімде шығу елі туралы ақпарат жағаның ішкі жағына тігілген таңбаның алдыңғы бетінде, иық тігістерінің арасында немесе жағаның ішкі жағына тігілген басқа таңбаның жанында көрсетілуі керек. Жағасы жоқ киімде және басқа да тоқыма өнімдерінде шығу елі өнімнің ішкі немесе сыртқы жағында көзге көрінетін және оңай қолжетімді таңбада көрсетілуі керек. Тоқыма және жүн өнімдерін жарнамалайтын каталогтар мен басқа да тікелей маркетингтік материалдар, соның ішінде интернетте таратылатындар, өнімнің АҚШ-та жасалғанын, импортталғанын немесе екеуін де көрсетуі керек. 1994 жылғы "Американдық автомобиль таңбалау туралы" заңда 1994 жылғы 1 қазаннан бастап АҚШ-та сатуға арналған әрбір автомобильде автомобильдің қайда құрастырылғаны, АҚШ пен Канададан алынған жабдықтардың үлесі және қозғалтқыш пен берілістің шығу елі көрсетілген таңба болуы керек. Автомобиль сатушы жасаған және AALA талаптарына сәйкес келетін мәлімдемелер комиссия саясатынан босатылады. Егер компания жарнамалық материалдарда AALA талаптарынан асып түсетін мәлімдемелер жасаса, ол комиссия стандартына сәйкес болады. 2010 жылғы "Жүн өнімдерін таңбалау туралы" заң импортталған терінің шығу елін барлық таңбаларда және жарнамаларда көрсетуді талап етеді. АҚШ-та сатылатын тағамдардың міндетті түрде шығу елін таңбалау ережесін Канада 2014–2015 жылдары ДСҰ-да қабылдамады.

The requirements for Country of Origin markings are complicated by the various designations which may be required such as "Made in X", "Product of X", "Manufactured in X" etc. They also vary by country of import and export. For example:
For imports to the United Kingdom, there is a voluntary code for food. Other products are not subject to labelling requirements, but misleading labelling can result in prosecution under the Trade Descriptions Act 1968. Food exported to the United Arab Emirates must include Country of Origin. Country of Origin markings have been mandatory in Japan since 1962 and in China since 2005. The UK's Federation of Private Business has argued that the absence in the European Union of any mandatory marking rules "puts European citizens at a disadvantage". The 1933 Buy American Act requires that a product be manufactured in the U. S. of more than 50 percent U. S. parts to be considered Made in USA for government procurement purposes. For more information, review the Buy American Act at 41 U. S. C. §§ 10a 10c, the Federal Acquisition Regulations at 48 C. F. R. Part 25, and the Trade Agreements Act at 19 U. S. C. §§ 2501–2582. The 1946 Lanham Act gives any person (such as a competitor) who is damaged by a false designation of origin the right to sue the party making the false claim. The 1958 Textile Fiber Products Identification Act, approved on 2 September 1958, and the 1939 Wool Products Labeling Act require a Made in USA label on clothing and other textile or wool household products if the final product is manufactured in the U. S. of fabric that is manufactured in the U. S., regardless of where materials earlier in the manufacturing process (for example, the yarn and fiber) came from. Textile products that are imported must be labeled as required by the Customs Service. A textile or wool product partially manufactured in the U. S. and partially manufactured in another country must be labeled to show both foreign and domestic processing. On a garment with a neck, the country of origin must be disclosed on the front of a label attached to the inside center of the neck, either midway between the shoulder seams or very near another label attached to the inside center of the neck. On a garment without a neck and on other kinds of textile products, the country of origin must appear on a conspicuous and readily accessible label on the inside or outside of the product. Catalogs and other mail order promotional materials for textile and wool products, including those disseminated on the Internet, must disclose whether a product is made in the U. S., imported, or both. The 1994 American Automobile Labeling Act requires that each automobile manufactured on or after October 1, 1994, for sale in the U. S. bear a label disclosing where the car was assembled, the percentage of equipment that originated in the U. S. and Canada, and the country of origin of the engine and transmission. Any representation that a car marketer makes that is required by the AALA is exempt from the commission's policy. When a company makes claims in advertising or promotional materials that go beyond the AALA requirements, it will be held to the commission's standard. The 2010 Fur Products Labeling Act requires the country of origin of imported furs to be disclosed on all labels and in all advertising. The mandatory country of origin labeling of food sold in the United States (mCOOL) rule was defeated by Canada at the WTO in 2014–2015.

Халықаралық сауда

Өнімдерді бір елден екінші елге жіберу кезінде, өнімдерге шығу елінің таңбасы қойылуы мүмкін, ал шығу елі экспорттық/импорттық құжаттарда және мемлекеттік ұсыныстарда көрсетілуі қажет. Шығу елі өнімнің қабылдануына, баж ставкаларына, арнайы баж немесе саудалық жеңілдіктер бағдарламаларына, демпингке қарсы шараларға және мемлекеттік сатып алуға әсер етеді. Бүгінде көптеген өнімдер көптеген елдерден келген көптеген бөліктерден жасалады, содан кейін үшінші елде жиналады. Мұндай жағдайларда шығу елін анықтау қиын, және олардың "дұрыс" шығу елін анықтау үшін әртүрлі ережелер қолданылады. Әдетте, егер екінші елдегі жұмыс немесе материал өнімді маңызды түрлендіруге жеткізсе немесе өнімнің атауы, тарифтік коды, сипаты немесе мақсаты өзгерсе (мысалы, дөңгелектен машинаға дейін) ғана өнімнің шығу елі өзгереді. Екінші елдегі қосылған құн да маңызды болуы мүмкін. Принцип бойынша, өнімнің маңызды түрлендірілуі – бұл келісімді жүйелік кодтаманың өзгеруі. Мысалы, А елінен В еліне сатылған, содан кейін В елінде өңделген және В елінде аяқталған өнімді С еліне сататын шикізат В елінде жасалған өнім деп белгілеуге жеткілікті болып саналады.

Кино және теледидар өндірісі

Халықаралық кино мұрағаттары федерациясы фильмнің шығарылған елін "фильмді жасаған өндіріс компаниясының немесе жеке тұлғаның бас кеңсесі орналасқан ел" деп анықтайды. Біркелкі анықтама немесе анықтама жоқ. Дереккөздерге фильмнің өзі, оған қоса берілген материалдар (мысалы, сценарийлер, кадр тізімдері, өндіріс жазбалары, жарнамалық материалдар, инвентаризация тізімдері, синопсистер және т.б.), контейнер (егер ол фильмнің ажырамас бөлігі болмаса) немесе басқа да дереккөздер (стандартты және арнайы бейне анықтама құралдары) жатады. Заң бойынша "шығарылған ел" және оған байланысты терминдер әртүрлі заңдық юрисдикцияларда әртүрлі анықталады. Еуропалық Одақ, Канада және АҚШ түрлі себептермен, соның ішінде салық салу, жарнама ережелері, тарату мәселелері бойынша әртүрлі анықтамаларды қолданады; тіпті Еуропалық Одақтың ішінде де әртүрлі мүше мемлекеттерде әртүрлі заңнамалар бар. Осының салдарынан, жекелеген туындының "шығарылған елі" ретінде бірнеше ел болуы мүмкін, және тіпті әртүрлі заңдық юрисдикциялар үшін әртүрлі елдер шығу орны ретінде танылуы мүмкін. АҚШ-тағы және Берн конвенциясына қол қойған басқа да елдердегі авторлық құқық заңнамасы бойынша "шығарылған ел" жазушылар мен шығармашылардың зияткерлік құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету мақсатында кең ауқымда анықталады.