Кіріспе

Жапониядағы ластанған қан өнімдеріне қатысты дау

1980-ші жылдары Жапонияда гемофилиямен ауыратын бірден екі мыңға дейін науқас ластанған қан өнімдері арқылы ЖИТС (ВИЧ) жұқтырды. Дау инфекцияның таралуын тоқтатуға болатын жылумен өңдеу әдістері әзірленгеннен кейін де жылумен өңделмеген қан өнімдерін пайдалануды жалғастырғандарына байланысты туды. Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігінің жоғары лауазымды бірнеше қызметкері, өндіріс компаниясының басшылары және гемофилияны зерттеу саласындағы жетекші дәрігер кінәлі деп танылып, адам өліміне себеп болды деген айып тағылды.

Өмірбаян

Адамның иммунодефицит вирусы (ВИЧ) туғызатын жұқпалы ауру, яғни иммунодефицит синдромы немесе ЖҚТБ, емделе алмайды. ЖҚТБ-ға ұқсас аурудың пайда болуы алғаш рет 1981 жылы Лос-Анджелесте анықталды. Ал 1985 жылы ғана Жапонияда ЖҚТБ-ға шалдыққан алғашқы жағдайлар ресми түрде тіркелді. Дегенмен, 1983 жылы Жапонияның Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігіне Бакстер Травенол Лабораториясы (БТЛ) АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) лицензиясымен жаңа қан өнімдерін өндіріп жатқанын хабарлады, бұл өнімдер ВИЧ-ты өлтіру үшін жылумен өңделген. БТЛ осы жаңа өнімді Жапонияда лицензиялауға мүдделі болды. Жапониядағы қан өнімдерін өндіретін негізгі компания – Грин Крос корпорациясы, "өздері жылумен өңделген препараттар жасауға дайын емес" болғандықтан, бұл бәсекелестіктің теңсіздігін құрайды деп наразылық білдірді. Денсаулық сақтау министрлігі емделмеген қан өнімдерін тексеруге, жылумен өңдеудің клиникалық сынақтарын жүргізуге және қан тапсыру науқанын күшейтуге бұйрық берді. Осы уақытта Грин Крос корпорациясы гемофилиямен ауырған көптеген науқастарға "жылумен өңделмеген қан өнімдерінің қауіпсіздігіне кепілдік беретін" хаттар таратты.

Жапонияда СПИД-тің таралуы

Жапонияда ХИВ жұқтырудың алғашқы белгілі жағдайы 1979 жылы тіркелді, ол гемофилиямен ауыратын және дәрігерінен қан өнімдері тағайындалған науқасқа қатысты. Екінші науқас – бірнеше жыл бойы шетелде тұрған жапон суретшісі болды. 1980 жылдардың басында тағы да бірнеше жағдайлар хабарланды, және бұл науқастар гемофилиямен ауырған немесе гомосексуалдық тәжірибесі болған адамдар еді. Әйел адамның гетеросексуалдық қатынас арқылы ХИВ жұқтырғаны туралы кеңінен таралған ақпараттан кейін, бұл ауру Жапонияда жақсы танылды және үкімет қан өнімдерінің қауіпсіздігіне қатысты дауды зерттеуге бұйрық берді.

Сот іс-әрекеттері

1989 жылдың мамыр және қазан айларында Осака мен Токиодағы ЖИТС-ке (ВИЧ) ұқсаған аурумен ауырған гемофилиямен ауыратын адамдар Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігіне және бес жапондық фармацевтикалық компанияға қарсы сотқа шағымданды. 1994 жылы 1983 жылы Денсаулық сақтау министрлігінің ЖИТС зерттеу тобын басқарған доктор Такеши Абэге қастандық жасауға талпыныс жасады деген айып тағылды; ол 2005 жылы кінәсіз деп танылды. Абэ Тэйкё университетінің вице-президенті лауазымынан кетті. 1996 жылдың қаңтар айында Наото Кан Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды. Ол осы дауды тергеу үшін команда құрды, және бір ай ішінде Денсаулық сақтау министрлігінің мұндай құжаттар жоқ деп мәлімдегеніне қарамастан, дауға қатысты тоғыз құжат табылды. Министр ретінде Кан министрліктің заңдық жауапкершілігін мойындап, талапкерлерден ресми түрде кешірім сұрады. Канның командасының зерттеулері көрсеткендей, ластану мүмкіндігі туралы хабарламадан кейін, жапондық импорттаушы өңделмеген қан өнімдерін кері қайтарып алды. Бірақ импорттаушы Денсаулық сақтау министрлігіне есеп беруге тырысқанда, оған мұндай есептің қажеті жоқ деп айтылды. Министрлік "ЖИТС-ке (ВИЧ) жұғу мен қыздырылмаған қан өнімдерін пайдалану арасындағы байланысты көрсететін дәлелдер жоқ" деп мәлімдеді. Бір шенеунік айтқандай, "біз науқастардың арасында алаңдаушылықты тудыруы мүмкін фактілерді жариялай алмаймыз" [J. E. N.]. Құжаттарға сәйкес, Денсаулық сақтау министрлігі 1983 жылы өңделмеген қан мен қан өнімдерін импорттауға тыйым салуды және жылумен өңделген өнімдерді шұғыл түрде импорттауға рұқсат беруді ұсынған. Бірақ бір аптадан кейін бұл ұсыныс "Жапонияның өңделмеген қан өнімдерін сатушыларына зиян келтіретіндіктен" кері қайтарылды [Updike]. 1983 жылы Жапония өз қан өнімдерін өндіру үшін АҚШ-тан 3,14 миллион литр қан плазмасын, сондай-ақ 46 миллион бірлік дайын қан өнімдерін импорттады. Бұл импортталған қан өнімдері ЖИТС-ке (ВИЧ) жұғу қаупін тудырмайды деп мәлімделді және 1986 жылға дейін Жапонияда қолданылды. Жылумен өңделген өнімдер 1985 жылдан бері сатылуда, бірақ қалған өнімдерді кері қайтарып алу немесе өңделмеген өнімдерді пайдаланудың қауіптері туралы ескерту болған жоқ. Нәтижесінде ауруханаларда және науқастардың үй тоңазытқыштарында сақталған өңделмеген қан препараттары қолданылды; 1985 және 1986 жылдар аралығында гемофилия диагнозы алғаш рет қойылған және емдеуді бастаған адамдардың кейбіреулері ЖИТС-ке (ВИЧ) жұқты, тіпті өңделмеген қан препараттарында ЖИТС-ке (ВИЧ) жұғу мүмкін екені белгілі болған кезде де, және емделген өнімдер қол жетімді болды және қолданылып жатты. 1984 жылдың өзінде бірнеше жапондық гемофилиямен ауыратын адамдарда өңделмеген қан препараттарын пайдалану арқылы ЖИТС-ке (ВИЧ) жұққандығы анықталды; бұл факт жұртшылықтан жасырылды. Науқастарға қан өнімдерінен ЖИТС-ке (ВИЧ) жұғу қаупін азайтатын, олардың қауіпсіздігіне кепілдік беретін және оларды пайдалануға шақыратын "қасақана насихат" жалғасты. Жапониядағы 4500 гемофилиямен ауыратын адамның шамамен 2000-і 1980 жылдары өңделмеген қан препараттарынан ЖИТС-ке (ВИЧ) жұқты [J. E. N.].

Ақылы төлемдер

Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігінің Фармацевтикалық істер бюросының бұрынғы басшысы Рендзо Мацушита және оның екі әріптесі кәсіби немқұрайлылық салдарынан адам өліміне себеп болды деп танылды. Мацушита екі жылға бас бостандығынан айырылды. Оған қастандық жасау айыбы да қойылды. Зейнетке шыққаннан кейін Green Cross компаниясының президенті болған Мацушита, 1980 жылдан бері Жапонияның қан индустриясындағы жетекші лауазымдарға зейнеткерлікке шыққан Денсаулық сақтау министрлігінің кем дегенде тоғыз чиновнигінің бірі (ama kudari туралы қараңыз).