Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Этностық топ
Атабаска тілі
Ethnic group
the Athabaskan language
Дег Хитʼан (сондай-ақ Дег Xитʼан, Дег Hитaн, Дегexitʼан, Kaiyuhkhotana, Дег хитан) – Аляскадағы атабаска халықтарының тобы. Олардың туған тілі дег шинаг деп аталады. Олар Аляскада Анвик өзені бойындағы Анвик, Инноко өзені бойындағы Шагелук және Юкон өзенінің төменгі ағысындағы Холи Кросс қалаларында қоныстанған. Дег Хитʼан – Алясканың федералды деңгейде мойындалған Анвик ауылы, Шагелук ауылы және Холи Кросс ауылы тайпаларының мүшелері. Идитарод жолының алғашқы жолдары Денеина және Дег Хитʼан атабаскалықтары мен Инупиак эскимостарының ежелгі жолдарынан пайда болған. Олардың көршілері – басқа атабаска тілінде сөйлейтін халықтар мен юпик эскимостары: юпик (батыс және оңтүстік), Холикачук (солтүстік), Жоғарғы Кускоквим (солтүстік және шығыс) және Денеина (оңтүстік).
Deg Hitʼan (also Deg Xitʼan, Deg Hitan, Degexitʼan, Kaiyuhkhotana, Дег хитан) is a group of Athabaskan peoples in Alaska. Their native language is called Deg Xinag. They reside in Alaska along the Anvik River in Anvik, along the Innoko River in Shageluk, and at Holy Cross along the lower Yukon River. The Deg Hitʼan are members of the federally recognized Alaska Native tribes of Anvik Village, Shageluk Native Village, and Holy Cross Village. The Iditarod Trail's antecedents were the native trails of the Dena'ina and Deg Hitʼan Athabaskan Indians and the Inupiaq Eskimos. Their neighbors are other Athabaskan speaking and Yupik Eskimo peoples: Yup'ik (west and south), Holikachuk (north), Upper Kuskokwim (north and east), and Dena'ina (south).
Атауы
Атабаскалықтардың осы тобы қолданатын өз атаулары: Дег Шитан (жергілікті халық) және Дег Синьаг (жергілікті тіл). Кейде ағылшын тілінде Deg Xitʼan немесе Deg Hitʼan қолданылады. Deg Xinag етістік префикстерінде /χ/ және /h/ дыбыстары арасында ешқандай айырмашылық жоқ, ал акустикалық деректер осы контексте нормативтік айтылудың [χ] екенін, [h] емес екенін көрсетеді. Ең көп таралған ескі атауы – Ингалик (Юпик тілінен алынған «Ingqiliq» – «дәстүрлі атабаска; қазір кез келген үнді тайпасы», сөзбе-сөз «құтырғысы бар» < «ingqiq» – «құтырғы, құтырғы жұмыртқасы» + «liq» постбазасы – «V істейтін, V-қа ие, N-ге ұқсас») және оның туындылары Дег Хитан халқына ұнамсыз. Ескі әдебиеттерде Анвик Шагелюк Ингалик (сондай-ақ Кускоквим Ингалик және Юкон Ингалик) Дег Хитан үшін, ал Макграт Ингалик Жоғарғы Кускоквим халқы үшін қолданылған.
The autonyms used by this group of Athabaskan people are: Deg Xitʼan (local people) and Deg Xinag (local language). Sometimes the Deg Xitʼan or Deg Hitʼan is used for the language in English. There is no contrast between /χ/ and /h/ in the verb prefixes of Deg Xinag, and acoustic evidence indicates that the normative pronunciation in that context is [χ] rather than [h]. The most common older name is Ingalik (from Yup'ik Ingqiliq «traditionally Athabaskan; now also any other Indian», literally «having louse's eggs» < ingqiq «nit, louse nit, egg of louse» + a postbase liq «one who is V; one who Vs; one having V; one similar to N») and its derivatives are offensive to the Deg Hitʼan. In the old literature, the name Anvik Shageluk Ingalik (also Kuskokwim Ingalik and Yukon Ingalik) is used for Deg Hitʼan, and the name McGrath Ingalik is used for Upper Kuskokwim people.