Кіріспе

1980 жылы Мадлен Л'Энглдің "Шеңберсіз нұр сақинасы" кітабы жарық көрді. Бұл кітап жасөспірім Викки Остин мен оның өмірді және ғаламдағы мағынаны түсінуге бағытталған күресін баяндайды. Ол өліп бара жатқан әкесімен күресіп, сонымен бірге нағыз махаббатты табады. Кітап атауы XVII ғасырдағы уэльс ақыны Генри Воганның "Әлем" атты өлеңінен алынған бір сөз тіркесінен шыққан.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

15 жасар Вики Остин отбасымен бірге лейкемиядан қайтыс болып жатқан әжесімен бірге Севен Бей аралында жазда болады. Әңгіменің басында Вики отбасы досы командир Роднидің жерлеу рәсіміне қатысады. Сондай-ақ, командирдің әйелі, оның ұлдары Лео мен Джеки бар, олар кемелерді іске қосу бизнесіне ие, және Адам Эддингтон, аралдың ғылыми базасында интерн және Викинің ағасы Джонның досы. Жерлеуден кейін Вики өзінің отбасы ерекше ұнатпайтын өткен жазғы жігіті Закари Грейді кездестіреді. Ол көп ұзамай Закаридің тікелей емес жолмен командир Роднидің өліміне себепші болғанын біледі; командир Закариді өзін-өзі өлтіруден құтқарып жатқанда жүрек соғысына ұшырады. Бұл және басқа да аяндар Викиді кітап бойы жалғасатын ойлар желісіне қойды; құпия және (Викки үшін) қорқынышты өлім тақырыбы. Өлім және оның қаупі барлық жерде көрінеді, жаңалықтардан бастап, жас дельфиннің өліміне дейін, жақында Захтың анасының көлік апатынан қайтыс болуынан бастап, Әкем Итонның баяу нашарлауына дейін. Әңгіме барысында Вики өзін үш романстың түйініне тап болады; бірі - мықты, қызықсыз Леомен, бірі - қараңғы және қауіпті Закаримен, ал екіншісі - жұмсақ, бірақ эмоционалды жағынан зақымдалған Адаммен, оған ол үш дельфинмен дельфин мен адам қарым-қатынасы (ESP) бойынша жобаға көмектеседі: Базиль, Норберта және Ньорд. Вики дельфиндермен ерекше қарым-қатынас орнатады, телепатиямен шектесетін тілсіз қарым-қатынас. Ол Адаммен де сөйлесе алады, бірақ ол бұған жол бермейді, өткен жаздағы күйреген сатқындықтан кейін мұндай жақындыққа жол бергісі келмейді. Осы арада Вики үйде көмек көрсетуі керек, ол өзінің өлген әйелімен Викиді таныстырған әжесінің көбейіп бара жатқан шатастығына тап болады. Оның қан кетуі де жиі болып келеді, сондықтан Вики Леомен бірге қан алуға жиі барады. Сол жерде ол лейкемияның бір түрімен ауыратын және ұстамадан азап шегетін Бинни есімді қызды кездестіреді. Биннидің әкесі қатты діндар, ол үнемі ұстамаларды бақылайтын дәрілерді тастап отырады. Бір күні түнде оның әжесі қан кетуден ауруханаға түседі. Вики Закаримен кездесуде, олар теңізге келіп, Леоның оларды алуға келмегенін көрмейінше, оның бабасының медициналық дағдарысы туралы білмейді. Закари Виккиді ауруханаға апарып, ақырында оны сол жерде тастап кетеді. Ол жедел жәрдем бөлмесінде күтіп отырғанда, оны Биннидің анасы байқайды, ол есінен танып қалған қызын Викимен қалдырады, ал ол медбике іздеуге барады. Биниде конвульсия пайда болады және Викидің қолында қайтыс болады. Бұл соңғы жарақат Викиді қараңғылық толқынына жібереді, ол шындықты білмейтін қатал күйде. Виккидің ата-анасы мен Лео, оның әжесінің ішкі қан кетуіне байланысты, көңілдері күйзеліп, оны жұбатуға және онымен сөйлесуге тырысады. Содан кейін ол Адамның қолын сезінді. Ол оған оны "шақырып алды" (бұл ESP-пен мағыналанады) және ол келді дейді. Келесі күні Вики әлі де қараңғылық толқынында. Әжесі оған өмірдегі жақсылық пен оң жағына назар аудару қиын екенін айтады, бірақ ол жарықты қабылдауы керек, әйтпесе оны қараңғылық жалмап қояды. Ол сондай-ақ, бұрын оған қайтыс болу уақытын айтуды сұрағанда, оған жүктеген эмоционалдық ауыртпалықты жояды. Вики тыңдай алмайды, ол өз қайғысына тым беріліп кеткен. Ақырында Адам оны теңізге алып шығады, онда Виккидің дельфин достары оның ақыл-ойының қараңғылығын бұзады, ол олармен ойнауға және жарыққа қайта қарауға қабілетті болады.

Негізгі тақырыптар

Бұл әңгіменің басты тақырыбы – өлім, сонымен қатар оны бағалай отырып, өмірді таңдау. Викки оқиғаның жазында өліммен қоршалған, ал оның төңірегіндегі адамдар да оған әрқилы жауап береді. Лейкемиядан баяу өліп бара жатқан әжесі Итон Виккиді өмірден ләззат алуға және жазу талантын дамытуға шақырады, ал денсаулығы нашарлаған сайын ғана оның талаптары ақылға сыймай бастайды. Әкесінен айырылған Лео Родни отбасының күнкөрісіне жауапкершілікпен қарағанда бұрынғы сенімін күдікке тоғыстырады. Анасы жақында қайтыс болған Закари бір кездері өлімге қадам басып, жылдам көлік жүргізіп, ұшақпен қауіпті түрде ұшып, кейде одан қашып кетеді. Адам, өткен жазда Джошуа Арчердің өліміне (The Arm of the Starfish) өзін кінәлі деп санайды, себебі ол бір қызға сенген, сондықтан жүрегін ашуға және қайтадан жарақаттануға тартынды. Командир Родни мен Биннидің өліміне және әжесінің жақындап келе жатқан өліміне қоса, Викки апатқа ұшыраған дельфин зерттеушісімен кездеседі, өлі баласымен бірге жүзіп жүрген дельфинді көреді, тіпті шағын, дұрыс орналастырылмаған ұядағы сәби шаяндар туралы алаңдайды. Бұл тақырыпқа байланысты – өлімге қарсы діни сенім мәселесі, Викки бұрын "Түнгі ай" романында кездескен мәселе. Әкесінің өлімге дейін де, өлім алдында да қуанышпен сенгенін көргеннен кейін, Викки Роднидің өлімінің Леоның бұрынғы тыныш сенімін қалай шайқалтқанын көреді және Захтың нигилизмімен тағы да бетпе-бет келеді. Биннидің өлімінен кейін қысқа уақыт бойы үмітсіздікке түскеннен кейін, Виккидің сенімі дельфиндер арқылы қайта жаңғырылады, олардың әндерін ол "беймәлім аллелуиялармен" салыстырады.

Негізгі кейіпкерлер

Вики Остин — Остин отбасының романдары мен әңгімелері сериясының басты кейіпкері, Вики осы және басқа да кітаптардың бірінші тұлғада баяндаушысы. Роман жазылған кезде "жаңа он алтыға толуға" дайын болған Вики тәуелсіздікке деген құштарлығы мен отбасылық міндеттері арасында қысылып, үш өзгеше жігітпен күрделі қарым-қатынас құрады, өлең жазу қабілетін дамытады және өлімінің өзінің жанында жүргенін түсінуге тырысады, сонымен қатар өліп бара жатқан әдесінің сүйіспеншілікке толы Құдайға сенімін ұқтыруға тырысады. Джон Остин — Викидің ғылымға бейім ағасы Джон М.И.Т-де оқиды. Астрофизикаға қызығушылық танытса да, ол жазғы демалысында теңіз биологиясы зерттеу станциясында стажер болып жұмыс істейді, онда Адам Эддингтонмен дос болады. Адамның жеке өмірі мен іс-әрекеттерін білгендіктен, ол Адамның Викиді қалай сыйламағанын сезінгенде оған көмектесе алады. Сузи Остин — Отбасының әдемі қызы ретінде танылған Сузи, Викиге қарағанда көптеген қабілеттерімен көзге түседі, бұл оның арасында қызғаныш пен бәсекелестік тудырады. Сузи "өмірінің барлық уақытында" дәрігер болғысы келді, бірақ қуыршақтармен медициналық ойындардан нағыз науқастарға көмектесуге өте алмауынан қорқады, сондықтан өліп бара жатқан әдесімен уақыт өткізе алмайды. Сузи жануарларды жақсы көреді және зерттеу станциясындағы дельфиндерге қызығушылық танытады. Ол Лео Роднидің ағасы Джекиге тиесілі қайықтарды іске қосу бизнесіне көмектесу үшін жазғы жұмысқа орналасады, бұл жұмысты Вики "құрастырылған" деп есептейді. Роб Остин — Остин отбасының ең кіші баласы Роберт Остин жаңалыққа құмар, мейірімді және ойлы сұрақтар қоюға және әдейілемеген ойынға бейім. Кітаптың көп бөлігін ол көрші үйіндегі өзімен бір жастағы баламен ойнауға жұмсайды, бірақ әдесінің ауруы мен Викидің күйзелісі оған терең әсер етеді. Мадлен Л’Энгл Робтің өзінің ең кіші баласы Бион Франклиннің прототипі екенін мойындады. Доктор Уоллес Остин, немесе "Уолли" — төрт Остин баласының әкесі. Әдетте, жалпы тәжірибедегі "ауылдық дәрігер", ол Нью-Йоркте лазерлерді медициналық мақсатта қолдану бойынша бір жылдық зерттеуді аяқтады және осы тақырыпта кітап жазып жатыр. Виктория Остин, Викидің анасы және осы атпен аталуының себебі, бұрынғы әнші, күйеуімен ауруханада ән салғанда танысқан преподобный Итонның қызы. Кітап барысында оның басты алаңы — өліп бара жатқан әкесі, ал екінші кезекте — қалған отбасы мүшелері. Викидің әдесі, дін қызметкері Итон, Африкада миссионер болып қызмет еткен танымал пастор болған. Ол жесір, әйелі Кародан "Остинмен танысу" оқиғасынан бұрын көп жылдар бұрын айырылған. Ол кітаптармен толтырылған, қайта жабдықталған сарайда тұрады, онда ол діни немесе философиялық мәселелерді қозғалғанда жиі цитата келтіреді. Қазір ол зейнеткерлікке шыққан, кейде ғибадаттардан басқа, лейкемиядан қайтыс болып жатыр және кейде Викиді Каромен шатастырады. Кейде ол Викиге ақылды кеңесші болып, жігіттер, Құдай және өлім туралы кеңес береді және оның жазуларына жігер береді. Закари Грей — Өте бай, бірақ мақсаты жоқ, Закари құтқарылу және өзін-өзі жою ниеттері арасында тартылып, әсіресе осы кітапта, оның екінші пайда болуында, оқиға басталғанда өзін-өзі өлтіруге әрекет жасайды. Ол "керемет" келбетті, ақ терілі және "қара жұмсақ" шашы бар деп сипатталған. Оның жүрек ауруы бар сияқты. Ұсыныс жасайтын, қызықты, болжамсыз және эмоционалдық қолдауға мұқтаж Зак Викидегі ең жақсы және ең нашар жақтарды шығарады және ақырында дағдарыс кезінде оны тастап кетеді. Адам Эддингтон — Теңіз биологиясы студенті, 16 жасында орта мектепті бітірген және зерттеу стансасына келгенге дейін осы саладағы кем дегенде екі ірі сарапшымен тәжірибе жинаған. "Жұлдыздың қолы" романында Кали Каттердің сатқындығынан кейін Адам өзінің дельфиндермен байланыс жобасына Викиді шақырғанда, одан эмоционалдық қашықтықты сақтауға тырысады. Ол өзін Вики сияқты ақын емес, ғалым деп санайды. Лео Родни — жергілікті жағалау күзетінің жаңадан қайтыс болған командирі Роднидің ұлы, ол ағасы Джекимен бірге чартерлік бизнес жүргізеді. Ол колледжге түсуді үміттенеді, бірақ отбасын асырау үшін бұдан бас тартуға дайын; оның анасы оның орнына медбике болып жұмыс істеуге қайтады. Әкесінің өлімінен кейін мәңгілік ақиқаттарға сенімді емес, ол преподобный Итонның кітапханасынан көп оқиды және Викимен Құдай мен өлім туралы талқылайды, сонымен бірге Викиге рұқсат беруге дайын емес романтикалық қарым-қатынас іздеп жүр.

Сериялар туралы жазбалар

Бұл Викки мен оның отбасы туралы төртінші толық роман, 1960 жылы жарық көрген "Остиндермен танысыңыз" сериясын жалғастырады. (Сонымен қатар, екі қысқа туынды да Рождество уақытында өтеді.) Викки Закаримен екінші роман, "Түнгі ай" романында танысады, ол оны бүкіл елді аралап саяхаттағанда кемпірден кемпірге еріп жүреді. Келесі кітапта, "Жас бірмүліктер" романында Закари туралы тек қысқаша айтылады. "Түнгі ай" романымен бір мезгілде О'Киф отбасы сериясынан "Жұлдыз бауыры" кітабы жарық көреді, ол Остиндердің кемпинг сапарымен бірдей жазда орын алады. "Жұлдыз бауыры" кітабының басты кейіпкері – Адам Эддингтон. Адам Викки Остинмен қарым-қатынасын Остин отбасының алтыншы және соңғы романы "Жұлдызға зиян келтіру" кітабында жалғастырады.

Марапаттар мен құрметтер

"Шеңбердегі мәңгілік жарық" 1981 жылы Ньюбери сыйлығының иегері атанды. Ол сонымен қатар Дороти Канфилд Фишер атындағы балалар кітабы сыйлығын, Калифорния жас оқырмандарының медалін (1982) және Колорадо балалар кітабы сыйлығын (1983) жеңіп алды.

Телефильм

2002 жылы Disney арнасы Миша Бартон мен Райан Мерриман қатысқан "Шеңбердегі нұрлы сақина" телефильмін түсірді. Фильмнің сюжеті кітап сюжетінен едәуір өзгеше болды. Викидің ата-анасы фильмнің көп бөлігінде болмайды. Викидің астрономиямен айналысатын үлкен ағасы Джон туралы ештеңе айтылмаған, ал Сюзи медицина емес, астрономияға қызығушылық танытады. Итон әжесінің ауруы бастапқыда жасырынып, отбасының жазды онымен өткізу себебі болмайды. Фильмде өлім мен өлім-жітімге қатысты басқа мысалдар, сондай-ақ Лео Родни мен оның отбасы, сонымен қатар өліп бара жатқан Бинни баласы да жоқ. Әңгімеге жаңадан қосылған эпизодтардың ішінде Адам мен Захаридің заңсыз жүзгіш торлардан дельфиндерді құтқаруға бірігіп күш салуы және Викидің элиталық мектепке түсу үшін ғылымды оқуға басымдығы бар.