Кіріспе
1972 жылы Агата Кристидің "Пуаро" романы, Агата Кристидің кітабы – "Солпандар есте сақтай алады" британдық жазушы Агата Кристидің детективтік туындысы, алғаш рет 1972 жылы жарық көрген. Онда оның бельгиялық детективі Геркуле Пуаро және жиі кездесетін кейіпкері Ариадне Оливер бейнеленген. Бұл екі кейіпкердің де соңғы романы болды, алайда одан кейін 1940 жылдардың басында жазылған, бірақ соңынан жарияланған "Пуароның соңғы ісі" ("Curtain: Poirot's Last Case") шықты. "Солпандар есте сақтай алады" есте сақтау және ауызша куәліктерге баса назар аударады.
the Agatha Christie book
Elephants Can Remember is a work of detective fiction by British writer Agatha Christie, first published in 1972. It features her Belgian detective Hercule Poirot and the recurring character Ariadne Oliver. This was the last novel to feature either character, although it was succeeded by Curtain: Poirot's Last Case, which had been written in the early 1940s but was published last. Elephants Can Remember concentrates on memory and oral testimony.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Әдеби түскі ас кезінде Ариадне Оливерге миссис Бёртон Кокс есімді әйел жақындасады, оның ұлы Десмонд Оливердің құда қызы Селия Равенскрофтқа үйленуге дайындалып жатыр. Миссис Бёртон Кокс Селияның ата-анасының өліміне қатысты шындықты сұрайды. Он екі жыл бұрын Оливердің мектептегі жақын досы Маргарет Равенскрофт және оның күйеуі, генерал Алистер Равенскрофт Оверклифтегі үйлерінің жанында өлген күйде табылған. Екеуі де денелерінің арасынан табылған револьверден атылған, саусақ іздері тек олардікі ғана болған. Олардың өліміне қатысты тергеу, бұл қосқан өз-өзіне қол жұмсау ма, әлде біреуі екіншісін өлтіріп, содан кейін өз-өзіне қол жұмсаған ба, анықтау мүмкін болмады. Олардың өлімі Селия мен тағы бір баланы жетім қалдырды. Селиямен кеңескеннен кейін, миссис Оливер өзінің досы Геркуль Пуароны мәселені шешуге шақырады. Пуаро мен миссис Оливер осы іске қатысы бар егде жастағы куәгерлермен кездеседі, оларды «слон» деп атайды, және Маргарет Равенскрофттың төрт перукасы болғанын, Равенскрофттардың иті отбасына адал болғанын, бірақ Маргаретті өлімінен бірнеше күн бұрын шаққанын, Маргареттің бірнеше психиатриялық емдеу орындарында уақыт өткізген және Азиядағы екі зорлық-зомбылық оқиғасына қатысқан, оның ішінде күйеуінің өлімінен кейін нәресте ұлының суға батуына қатысты деп есептелетін бірдей егіз әпкесі Доротея болғанын және жұп қайтыс болғанға дейін бір ай бұрын Доротея ұйқыда жүріп, жардан құлап қайтыс болғанын біледі. Кейін Пуаро Равенскрофт отбасына қызмет еткен гувернанткалардың есімдерін біледі, олардың бірі Зели Меохурат жұптың өлімінен кейін Лозаннаға сапар шеккен. Пуаро көп ұзамай назарын Бёртон Кокс отбасына аударады және Десмонд асырап алынғанын және өзінің туған анасы туралы ештеңе білмейтінін біледі. Пуаро өзінің агенты Гобби арқылы Десмондтың қайтыс болған актриса Кэтлин Фенннің заңсыз баласы екенін біледі. Кэтлин Фенн бір кезде миссис Бёртон Кокстың күйеуімен қарым-қатынаста болған және Десмондқа едәуір байлық қалдырған, ол оның есейгеніне дейін немесе үйленгенге дейін сенімділікпен сақталуға тиіс, ал егер ол қайтыс болса, оның асырап алған анасына беріледі. Пуаро миссис Бёртон Кокс ақшаны пайдалану үшін Десмонд пен Селияның үйленуіне кедері келтіргісі келеді деп күдіктенеді, бірақ миссис Бёртон Кокс ұлын өлтіруді қалайды дегеннің қандай да бір белгісін таба алмайды. Соңында ол Равенскрофттардың өліміне қатысты шындықты күдіктене бастайды және Зелиден Англияға қайтып, Десмонд пен Селияға түсіндіруге көмектесуін сұрайды. Пуаро Алистермен бірге қайтыс болған әйел оның әйелі емес, оның егіз әпкесі Доротея екенін айтады. Маргаретті ауыр жарақаттағанға бір ай қалғанда Маргарет күйеуінен әпкесін қамаудан қорғауға уәде алған. Алистер Зелиге әйелінің өлімін жасыруға көмектесуді бұйырған, оның денесін жардың түбіне жасырып, Доротеяның қайтыс болғанын айтып, содан кейін Доротеяны әйелінің орнына қойған. Ол Равенскрофттардың қызметшілерін алдаған, бірақ отбасылық итті алдау мүмкін болмағандықтан ол оны шаққан. Әйелі қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң Алистер Доротеяны басқа ешкімге зиян келтірмеу үшін өлтіреді, ол өлтірілгенге дейін оның қолындағы револьверді ұстағанын қадағалайды, содан кейін ол өзін-өзі өлтіреді. Осы фактілерді білген Десмонд пен Селия болашаққа бірге қадам баса алады.
Әдеби мәні және қабылдануы
Морис Ричардсон 1972 жылғы 5 қарашадағы The Observer газетінде осы романды "тыныш, бірақ тұрақты түрде қызықты детектив, шешімі монозиготалық ерекшелікпен жасалған" деп атады. Кез келген жас пил оны жазғаны үшін мақтана алады. Басқа сыншылар мұндай пікірге қосылмады. Роберт Барнард романды "өткендегі тағы бір кісі өлтіру оқиғасы, ешкім ештеңені анық есіне алмайды, тіпті автор да есіне алмайды. Бір кезде генерал Равенскрофт пен оның әйелі (құрбан болған жұбайлар) тиісінше алпыс және отыз бес жаста болған делінеді; кейін ол әйелінің егіз қарындасына жас кезінде ғашық болғаны айтылады. Кісі өлтіру/өзін-өзі өлтіру оқиғасы он-он екі жыл бұрын болған делінеді, ал басқа жерде он бес-жиырма жыл бұрын болған деп көрсетіледі. Сан алуан әңгімелер, жүздеген сөздер "Олай болуы мүмкін, бірақ оны оқығың келмейді" деген сияқты басталады. The Cambridge Guide to Women's Writing in English бойынша, бұл роман Кристидің "мүлдем бақылауын жоғалтқан" "найзағайдай жаман романдарының" бірі. Elephants Can Remember романы 2009 жылы компьютерлік ғылымды қолдана отырып, Кристидің ерте туындыларын кейінгі туындыларымен салыстыру мақсатында жасалған зерттеуде сілтеме жасалды. Сөздік қорының күрт азаюы, қайталама фразалардың және анықталмаған есімдердің көбеюі Кристидің кейінгі деменциядан, мүмкін Альцгеймер ауруынан зардап шеккен болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Басқа шығармаларға сілтеме
Суперинтендант Спенс кейіпкері бұрын "Топан суға кеткендер", "Мисс МакГинтидің өлімі" және "Хэллоуин кешінде" романдарында кездескен. Осы екі оқиғаның соңғысы романның 5-тарауында, ал "Бес кішкентай шошқа" романындағы оқиғамен бірге талқыланады. Г. Гоби мырза Поароның кейінгі романдарында қайта-қайта пайда болатын кейіпкер. Ол бұрынғы роман, "Хэллоуин кешінде" романында болмаса да, сол романның 21-тарауында осы тергеуге қатысқандығы айтылады. 3-тарауда Оливер ханым өзінің Алис тәтесіне тиесілі болған "Барлық нәрсе бойынша анықтамалық" кітабын жылы естелікпен еске алады. Осы кітаптың бір данасы "Хэллоуин кешінде" романында жасырылған өсиетнама табылды.
Теледидар
Роман Дэвид Сушеттің Поаро рөлімен телефильмге бейімделді, Агата Кристидің «Пуаро» романының соңғы сериясының эпизоды ретінде. Ол 2013 жылдың 9 маусымында ITV телеарнасында, ал кейіннен 2014 жылдың 11 тамызында Acorn TV веб-сайтында көрсетілді, бір жылдан астам уақыт өткен соң. Зои Ванамакер Ариадне Оливер рөліне оралып, шоудағы алты пайда болуының бесеуін белгіледі. Грета Скаччи (Миссис Бертон Кокс), Ванесса Кирби (Селия Равенскрофт), Иан Глен (Доктор Уиллоуби) және Фердинанд Кингсли (Десмонд Бертон Кокс) де актерлік құрамға кірді. Адаптация сюжетке маңызды қосымшалар енгізеді. Ең бастысы, Пуаро шешуі керек қазіргі кездегі қорқынышты кісі өлтіру болады, бұл кернеуді күшейтеді және шиеленісті соңға апарады. Романның сюжеті, өткенге тереңдейтін бөлігі, қазіргі кездегі кісі өлтіруге әкелетін ақпаратқа дейін қысқартылды. Мырза Гоби, Мисс Лемон, Джордж, Марлен Бакл (анасы Миссис Матчемнің үй шаруашылығын басқарады) және экс-бас инспектор Спенс сияқты кейіпкерлер оқиғадан алынып тасталды (Спенс кейіпкері Beale есімді түпнұсқа кейіпкермен ауыстырылды), ал Зели Меохурат және мадам Рузель кейіпкерлері біріктірілді. Пуаро Мисс Оливерге Равенскрофт ісі бойынша бірден көмектесудің орнына Доктор Уиллоубидің әкесінің өлімін тергеуді жөн көреді, бұл романнан тыс қосалқы сюжет; нәтижесінде Доктор Уиллоубидің кейіпкері едәуір кеңейтілді. Пуаро Доктор Уиллоуби мен оның институтының Рейвенскрофттармен байланысы бар екенін түсінгенде, екі құпияны да шешуді шешеді. Бұл қосалқы сюжетке Мари Макдермот есімді түпнұсқа кейіпкер де кіреді, ол Доктор Уиллоубидің кеңсе қызметкері болып жұмыс істейтін және оның жасырын сүйіктісі болып шығатын ирланд-американдық қыз. Кейін бұл кейіпкер Доротея Джарроудың қызы екені анықталады, ол анасының профессор Уиллоубидің (гидротерапияның толық ойдан шығарылған нұсқасы) қолынан келген қатыгездіктерге ұшырағаны үшін, сондай-ақ анасының өлімі үшін (ол қайғылы оқиға болған күні Оверклифте болғандықтан және генерал Равенскрофттың жоспарларын естігендіктен) кек алуға тырысады. Зели оны қайғылы оқиғадан кейін Канадаға алып кетті, ал Англияға барып, кек алу үшін он үш жыл күтуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, басқа эпизодтармен үйлесімді болу үшін оқиға 1970 жылдардың басынан 1930 жылдардың соңына жылжытылды. Бұл химиялық терапияның қатерлі ісікке қарсы ем ретінде қолданылатыны туралы сілтемелер болғанда, уақытқа қатысты қателікке (анахронизмге) әкеледі.
Радио
Elephants Can Remember 2006 жылы BBC Radio 4 радиосы үшін бейімделді, онда Джон Моффатт Пуаро рөлінде, ал Джулия Маккензи Ариадна Оливер рөлінде ойнады.
Киноға бейімделу
2007 жылғы тайлық "Жалғыз" фильмі "Сарылар есте сақтайды" фильмінен шабыттанды.