Кіріспе

Петірге тән ерекше құрмет, сондай-ақ Петірдің біріншілігі (латынша Petrus, "Петір" сөзінен) – он екі апостолдың арасында Петірге таңылған жоғары дәреже.

Елшілердің арасында Петірдің мәртебесі

"Евангелиелік теология сөздігі" Петірдің елшілер арасындағы жетекші рөлін көрсетеді: ол олардың барлығына қатысты мәселелерде сөз сөйлеп, Иса оны шіркеуін құратын тасқа байланыстырып атады, Мәсіхтің қойындарына бағып-қағу міндеті жүктелді және Әрекеттер кітабында сипатталған алғашқы шіркеуде жетекшілік етті. Ғалымдардың көпшілігі Исаның шәкірттері арасында Петірдің басымдылығына келіседі, оны Исаның қызметі кезінде және алғашқы шіркеуде "он екі елшінің ең көрнекті және ықпалды мүшесі" деп атайды. Бір түсіндіру бойынша, Жаңа Өсиет және басқа ерте христиандық жазбалары Петірге тағайындаған маңыздылық, оның христиандықтың даулы түсіндірулерімен байланысты басқа тұлғалардан өзгеше, біріктіруші фактор ретінде көрінуіне байланысты.

Рим билігін қолдайтындар

Алғашқы шіркеудің латын және грек жазушылары "тас" сөзін Петірдің өзіне де, оның иманға сенуіне де, сондай-ақ оның уәдесінің он екі апостолға және католик шіркеуіне жалпылай қатысты екенін көрді.

Ириней

Ириней II ғасырдағы ең маңызды христиан куәгері деп есептеледі. Апостол Жоханнан тәлім алған Поликарп оны тәрбиеледі. Ириней өзінің "Құмарлыққа қарсы" еңбегінде былай деп жазды: "Әлемде көптеген тілдер болғанымен, дәстүрдің күші бірегей және бірдей. Себебі, бір сенім Германия мемлекеттерінде, Испанияда, кельт тайпаларының арасында, Шығыста, Ливияда және әлемнің орталық аймақтарындағы шіркеулерде сақталып, беріліп келеді". 3-кітапта Ириней шіркеудің біртұтастығын епископтың төңірегінде қорғауын жалғастырып, былай деп жазады: "Римдегі екі даңқты апостол Петір мен Пауыл құрған және нығайтқан, ең үлкен, ең ежелгі және танымал шіркеудегі апостолдық дәстүрді және адамзатқа жарияланған сенімді, епископтардың іздік жалғасу арқылы біздің заманға дейін жеткізіп, көрсету арқылы, біз басқа жолмен қажетті мөлшерден артық жинағандардың бәрін жоққа шығара аламыз". Ириней апостолдық мұрагерлік туралы ілімді еретиктердің, әсіресе шіркеудің теологиясы мен билігіне шабуыл жасаған гностиктердің талаптарына қарсы қойды. Ол нағыз ілімді тек Римде ғана емес, бірнеше маңызды епископтық орындарда да табуға болатынын мәлімдеді. Сондықтан оның айтқан ілімінің екі бөлігі бар: апостолдардан тараған ұрпақ және дұрыс ілім.

Антиохиялық Игнатий

Антиохия епископы Игнатий епископтың билігіне берілгендігімен әйгілі болды. 115 жылы Смирна шіркеуіне жазған хатында ол Смирналықтарды "жамандықтың бастауы ретінде жарылыстардан сақтануға" шақырды. Иса Мәсіх Әкесіндей, сендер де епископты құрметтеңдер; пресвитерлерді апостолдардай құрметтеңдер. Епископсыз шіркеуге қатысты ешқандай іс жасаған адам болмасын. Епископ қайда болса, халық та сонда болсын, себебі Иса Мәсіх қайда болса, сонда Католик шіркеуі де болады.

Тертуллиан

155 жылы Карфагенде дүниеге келген Тертуллиан қырық жасында діни қызметкер болды және сенімін қорғау үшін аянбай еңбек етті. 208 жылы Тертуллиан "Скорпиак" атты еңбегінде былай деп жазды: "Христиандардың алдына ешқандай кешіктіру немесе тергеу келмейді. Егер әлі де аспан жабық деп ойласаңдар, Иеміз оның кілттерін Петірге, ал одан Киелі Шіркеуге қалдырғанын естеріңе түсіріңдер. Әркім осы кілттерді өзімен бірге алып жүреді, егер одан сұрақ қойылса және оның сенімін білдірген болса." "Скорпиак" Петрден басқа біреуге қатысты кілттер туралы алғашқы тарихи сілтеме болып табылады. Ол кілттерді қазіргі заманғы түсінік бойынша Рим епископтарына ғана емес, "мойындаған" әрбір адамға қатысты деп қарастырды. Тертуллиан кейін "Пудецития" еңбегінде Петірдің кілттерінің тек Петірге ғана тиесілі екенін түсіндіріп, тіпті бұл пікірден де бас тартты. Кейіннен Шіркеулер Монтанның ізбасарларымен бірге биліктің нақты дәлелдермен байланысты болуы керек деген талабы үшін оны адасқан деп жариялады.

Кипр

Тассий Цецилий Киприан 248 жылы Карфаген епископы болып тағайындалды. Бірақ ол он жыл өткен соң қайтыс болды. Киприан өзінің барлық жазбаларында Петірді – "Тас" деп, ал шіркеудің оның үстінде тұрғанын айтады. Сондай-ақ, шіркеу епископтарға негізделгендіктен, олардың да билігі бар екенін мәлімдейді. Ол былай деп жазады: "Шіркеуден шығып кеткендер, шіркеудің адасқандарды қайтаруына рұқсат етпейді. Бір ғана Құдай, бір ғана Мәсіх, бір ғана шіркеу және Иеміздің дауысымен берік тасқа орнатылған бір ғана "орын" бар. Сол бір ғана құрбандық тағы мен дін қызметкерлерінен басқа, тағы бір құрбандық тағы мен дін қызметкерлерін орнатуға болмайды. Кім басқа жерде жиналса, соның тобы шашырап кетеді". 251 жылы жазылған "De Catholicae Ecclesiae Unitate" еңбегінде Киприан: "Шіркеу негізі салынған Петірдің орындығынан бас тартқан адам, өзінің шіркеуде екеніне сенімді ме?" – деп сұрайды. Матай 16:18-19 аяттарын түсіндіруге қатысты Ярослав Пеликан былай деп жазады: "Ежелгі христиан әкесі Киприан оны тек Рим епископының ғана емес, барлық епископтардың билігін дәлелдеу үшін пайдаланған", – деп Мауриц Бевеноның Киприан туралы зерттемесін атап көрсетеді. Шығыс католиктері жоғарыда айтылғанмен келіседі және барлық басқа католиктер сияқты бірдей негізгі ұстанымдарды ұстанады, бірақ теологиялық тұрғыдан қарағанда Петірді басқа епископтардың да үлгісі ретінде қарастырады.

Иоанн Златоуст

Иоанн Златоуст Антиохияда 347 шамамен дүниеге келді және 404 жылы жер аударылғанға дейін шіркеуді реформалау үшін күресті. Оның уағыздарында біріншілікке сенімі ерекше атап көрсетілген. Ол Петірді "хордың жетекшісі, барлық апостолдардың аузы, рудың басы, бүкіл дүниенің билеушісі, шіркеудің негізі, Мәсіхті ықыласпен жақсы көретін" деп атады. Оның жазбаларында Петірдің өлшеулі екендігі де баса айтылады, бұл оны шіркеу қауымымен жақын байланыста етеді.

Гиппонийлік Августин

Августин 354 жылы Нумидияда дүниеге келіп, 387 жылы Миланда крещениеден өтті. Ол 397 жылдан бастап 430 жылы қайтыс болғанға дейін Иппо қаласының епископы болды. Августин Петірді елшілердің арасында бірінші деп үйретті, осылайша ол шіркеуді бейнелейді. Оның уағызында былай делінген: "Петір Киелі кітаптардың көп жерінде, әсіресе "Саған аспанның кілттерін беремін, және сен байлаған нәрсе аспанда байланады" делінген жерде шіркеуді көрсетеді. Петір осы кілттерді алды, ал Пауыл алмады ма? Петір, Иоанн, Иаков және қалған елшілер алмады ма? Бірақ Петір шіркеуді бейнелегендіктен, оған жеке берілген нәрсе шіркеуге де берілді." 395 жылы жазылған "Манихейлерге қарсы хаттарға" деген еңбегінде: "Мені католик шіркеуінің құшағында ұстап тұратын тағы көптеген себептер бар. Апостол Петірдің орнынан бастап (Құдай оған қайта тірілгеннен кейін қойыншабауды тапсырды) қазіргі епископтыққа дейінгі дін қызметкерлерінің ізділігі мені ұстап тұрады."

Папа Иннокентий I

402 жылдан 417 жылға дейін Папалық лауазымды атқарды. Қазіргі заманғы Папалық үстемдік туралы теориялар Иннокентий және оның жазбаларының айналасында дамыды. 416 жылы Евгубий епискобы Децентийге жазған хатында Иннокентий: «Апостолдардың басшысы Петірдің [шіркеу тәртібін] Рим шіркеуіне тапсырғанын, одан бері осы тәртіп сақталып келе жатқанын және барлығы оны сақтауы тиіс екенін, сондай-ақ, ешқандай билігі жоқ немесе басқа жерден келгендей көрінетін нәрсені енгізуге болмайтынын кім білмейді немесе байқамайды?» – деп жазады. Осы кезеңде епископтар Батыстағы басқа епископтарға қарағанда Иннокентийдің Папа ретіндегі үстемдігін мойындауды бастады. Бұл, мысалы, 416 жылы Милевтегі кеңестің Иннокентийге жолдаған хатында айқын көрінеді, онда «оның қасиеттілігінің» билігі Киелі кітаптардың билігінен туындайтыны айтылған. Иннокентийдің Папалық лауазымы кезінде үстемдік доктринасы қалыптаса бастады.

Папа Лео I

Оның Петрдің жазбаларына және оны түсіндіретін еңбектеріне негізделген білімі арқасында, Лео I-нің Петрге Рим епископы ретінде берілген билікпен байланысты екенін көру оңай. Леоның өзі 440 жылы Рим епископы болып киеленді. Ол былай деп жазады: "Осы биліктің құқығы шынында да басқа апостолдарға берілді, ал осы бұйрықтың реті барлық шіркеу басшыларына жетті; бірақ барлығына сеніп тапсырылған нәрсе бекер болған жоқ. Сондықтан, бұл Петрге бөлекше сеніп тапсырылды, себебі барлық шіркеу басшылары Петрдің бейнесімен күштелді. Осылайша, Петрде барлық күш нығаяды, ал құдайлық инаяттың көмегі Мәсіх арқылы Петрге берілген тұрақтылықты Петр арқылы апостолдарға жеткізеді." Халкидон соборы кейін Леоны "құтқарушының жүзімдігін сақтауға тапсырған адам" деп атады.

Папа Григорий VII

Грегориандық реформа қозғалысы – көптеген қозғалыстардың жиынтығы болды, олардың көпшілігі Католик шіркеуін реформалауға бағытталған, оның төбесінде бұрынғы архидиакон Хильдебранд болған Грегорий VII тұрды. Григорий 1073 жылы шіркеутің өзін реформалауды емес, жалпы дін қызметкерлерін тазартуды мақсат етіп Папа болды. Григорий, әсіресе, Германия королі Генрих IV арасындағы "Инвеститура таласы" деп белгілі даумен танымал. Григорийдің "Папаның жарлығы" оның саясатын және идеалдарын, сондай-ақ Католик шіркеуінің идеалдарын көрсетеді. Бұл еңбекте Григорий Папаның епископтарды қызметтен шеттету және қайта орнату құқығы бар екенін, сондай-ақ басқа епископтардың билігін тиімді түрде шектеуге болатынын айтады. Бұл доктрина Римнің және оның шіркеуінің барлық басқа шіркеулерден басымдығын қолдады. Григорийдің Папалығы шіркеу билігін мемлекет билігінен күшейтті. Грегориандықтар билікті бөлу қағидасын қорғап, "Патшалар патшаларға тиесілі нәрсені алсын, ал дін қызметкерлері дін қызметкерлеріне тиесілі нәрсені алсын" деді. Петірдің басымдығы бұрынғыдан да бекемделді.

Кеңестер

Католик шіркеуі тарихында папалардың билікке таласуымен көптеген қиындықтар кездесті. Милан жарлығы, Никея соборы және Константинопольдің бірінші соборы – бәрі де папалардың басқа епископтар үстінен билік ету құқығын реттеу мәселесімен айналысты. 381 жылғы Константинопольдің бірінші соборының үшінші қағидасы Константинопольді жаңа Рим деп жариялап, Рим епискобына ең жоғары құрметті орын берді, ал Константинополь епискобына екінші орын берді. 431 жылғы Ефес соборының нәтижелері папаның шіркеудің басында тұрғанын, немесе ол епископтар кеңесінің билігінде болғанын анықтады ма деген пікірталас тудырды. 451 жылғы Халкидон соборының ең маңызды мәселесі – Мәсіхтің жаратылысын мойындау болғанымен, сонымен қатар епископтардың өкілеттіктерін шектеуге де әкелді. Собордың көптеген хаттары оның папалық билікке сәйкес екенін көрсетеді. Папа Леонға қатысты айтылған сөздерде "Құдайдың ең қасиеттісі және сүйіктісі" және "Ұлы Римнің рухани басшысы және патриархы" сияқты құрметті лақаптар қолданылды. Нәтижелерге барлық тараптар қанағаттанбағандықтан, Халкидон соборы Шығыс православие шіркеуінің бөлінуіне себеп болды.

Скизма

Папалықтың ең танымал дағдарысы, сонымен қатар оның билікке ең үлкен сынағы, орта ғасырдың соңында, 1378-1417 жылдар аралығында болған "Батыс айырылысы" болды. XIV ғасырдың басында Францияның Авиньон қаласында жеті папа билік құрды, бірақ Грегорий XI қырсықты Италияға және Рим тақтысына оралу тәуекеліне барды. 1377 жылы Авиньон папалығы аяқталғаннан кейін, итальяндық Урбан VI кардиналдардың, көпшілігі француз болған кеңесінің басшылығын алды. Кардиналдар сайлаудың заңдылығына күмән келтіріп, Климент VII-ді Папа сайлады. Германия, Италия, Англия және Солтүстік және Шығыс Еуропаның қалған бөлігі Урбанға адал болды, ал Франция, Испания, Шотландия және Рим Климент VII (1378-1394) және оның ізбасары Бенедикт XIII (1394-1417) Авиньонға ерді.

Матай 16: 18

Бір мәтіннің Исаның бұрын Шимон деп аталатын адамға берген армалық כפא деген лақап атымен байланысты екендігі дау тудырды. Гректер оны Πέτρος деп аударды, бұл стандартты әйелдік сөздің жаңа, тиісті түрде еркектік түрі πέτρα, сонымен қатар "тасқа" деген мағынаны білдіреді; бұл латын тілінен Петрус деп аударылды. Ал, ең бастысы, бұл мәселеде келіспеушіліктер туындауының себептері күрделі, олар ілім, тарих және саясат мәселелеріне байланысты, ал бұл пікірталастар көбінесе Матай 16:18-дің мағынасы мен аудармасы туралы талқылауға ғана негізделеді: "Мен саған айтамын: сен Петірсің, осы жартастың үстіне Мен Өзіме сенушілердің қауымын саламын, ал тозақтың қақпалары оған қарсы шыға алмайды". Грек мәтінінде жаңа атау Πέτρος, ал сол тармақтың екінші жартысында "тасқа" деп аударылған сөз πέτρα. Исаның сөздері "Сен - Тассың, осы тастың үстіне Мен шіркеуімді саламын" деп аударылады. Грек мәтіні Петірдің есімін Κηφᾶς емес, Πέτρος деп аударуды таңдады. Протестанттардың бір жалпы аргументі - Жаңа Келісімнің еврейшеден грекшеге аудармасы ең жақсы жағдайда күмәнді, өйткені Жаңа Келісімнің (грекше) еврейше немесе арамейше мәтіндерден аударылғанына нақты дәлел немесе белгі жоқ; бұл аргумент үшін арамейше басымдығына қараңыз. Протестанттардың транслитерация аргументіне сәйкес, Исаның сөйлеген тілінде бір сөз, כפא, Петірдің аты үшін де, Исаның өз шіркеуін салатын тасқа да қолданылған. Протестанттық реформациядан бері көптеген католик еместер католик шіркеуінің ұстанымына қарсы шығып, әйелдік πέτρα Петірге қатысты ма, жоқ па деген сұрақ қойды және оның орнына Петірдің сенімін мойындауына немесе Исаның өзіне қатысты болуы мүмкін деп мәлімдеді.

"Кілттер" мен "тастар" Петірге ғана тән емес

Шығыс православие теологтары Матай 16:18-дегі "тас" сөзінің Петірдің өзіне сілтеме жасауы мүмкін екенін келіседі, себебі "Петір" есімінің мағынасының өзі "тас". Дегенмен, Матай 18:18 басқа апостолдарға да осындай өкілеттік берілгенін көрсетеді. Бұл кейінгі аятта "кілттер" сөзі тікелей айтылмаса да, көптеген шіркеу әулиелері кілттер мағынасының жасырын түрде бар екенін және шіркеудің қалған бөлігінің кілттерге ие екенін мойындады.

Сонымен қатар, Шығыс православие теологтары Иоанн Златоуст сияқты шіркеу әулиелерінің дәстүрін жалғастыра отырып, "тас" сөзінің Петірге (құрал ретінде) және Петірдің иман білдіруіне бірдей қатысты екенін түсіндіреді, ал шіркеуді құруда иман білдіруінің маңызы зор.

Тарихи мысалдар

Православ тарихшылары Римнің ерте Шығыс Рим (немесе Византия) империясындағы билігінің Римнің Петрлік сипатына байланысты ғана ішінара мойындалғанын, ал бұл фактор шешуші мәселе болмағанын айтады. Сонымен қатар, православиелік көзқарас бойынша Римнің артықшылықтары абсолютті билік ретінде түсінілмеген (яғни, біріншілік пен жоғары тұру арасындағы айырмашылық). Шығыста көптеген "апостолдық тақтар" болды, Иерусалим "барлық шіркеулердің анасы" деп есептелді, ал Антиохия епископы да Петрдің орнын басу құқығын таластауға болатын, себебі Петр Антиохияның алғашқы епискобы болған. "Халькедонның 28-ші қағидасы [византиялықтар үшін] шіркеу ұйымдастыруының маңызды мәтіндерінің бірі болды: «Ежелгі Римге берілген артықшылықтардың дұрыс себебі бар, өйткені бұл қала император мен сенаттың ордасы болды». Рим шіркеуінің басқа апостолдық шіркеулерден жоғары тұруына себеп, оның Петр мен Пауылдың апостолдығы қаланың астанасы ретіндегі орнымен қосылуы болды, және осы екі фактордың бірігуі ғана Рим епископына барлық шіркеулердің келісімімен христиан әлемінде біріншілік орнын беруге құқық берді».

Протестанттық көзқарастар

Католиктер мен протестанттардың арасындағы негізгі пікірлер Исаның Петірге: «Сен Петірсің, осы жартастың үстіне Мен Өзімнің шіркеуімді құрамын», – деген сөздері жазылған Матай 16:18-ге негізделген. Католиктер бұл тармақты Исаның өз шіркеуін елші Петірдің үстіне құратынын түсіндіреді: Иса Петірге (Тасқа) өзінің шіркеуін осы Тасқа (Петірге) құратынын айтты және Петір елшілердің қойындарының бағушысы болды, сондықтан олар Католик Папасының басымдығын растайды. Матайдың аятына қатысты бір протестанттық көзқарас католиктік көзқараспен келіседі, бірақ доктриналық мәселелерден туындайтын басымдық туралы келіспеушіліктер және Симон Петірді Папамен теңестіру сияқты даулар бар. Басқа протестанттар Матайдағы аятқа сүйене отырып, келесіні айтады: Иса Шимонға жаңа есім берді. Бірақ ол «жартасқа» сілтеме жасайды. Бұл жазба арамей тілінде емес, грек тілінде жазылған; Исаның арамей тілінде не айтқаны болжам ғана. Грек тілінде екі сөздің арасында айырмашылық бар: πέτρα – «үлкен жартас», ал πέτρος – «кішкентай тас» немесе «шағыл». (Джеймс Маккарти оларды сәйкесінше «тас массасы» және «үлкен тас немесе бөлінген тас» деп аударады.) Иса «осы жартасқа» Петірді емес, Петірдің алдыңғы аяттардағы сенімін мойындауын білдіреді. Осылайша Иса Петірдің басымдығын жарияламайды, керісінше, оның шіркеуі Исаның Мәсіх екендігі туралы аян беру мен сенімді мойындау негізінде құрылатынын мәлімдейді. Дегенмен, көптеген протестант ғалымдары бұл пікірмен келіспейді, мысалы Крейг Л. Бломберг былай дейді: ««Осы жартас» деген сөз, 16-аяттағы «Мәсіх» сөзінен кейін Исаға қатысты болғандай, Петірдің атына тікелей ілесе келе Петірге қатысты. Грек тілінде Петірдің есімі (Petros) мен «жартас» (petra) сөзінің арасындағы сөз ойыны тек Петір – Жартас болса және Иса осы теңдеудің мағынасын түсіндіретін болса ғана түсінікті». Дональд А. Карсон III былай дейді: Протестанттардың тағы бір пікірі бойынша, Иса Матай кітабының жоғарыда аталған аятында «осы жартасқа» сілтеме жасағанда, ол өзіне сілтеме жасады, Мұсаның 5 кітабы 32:3–4-ке сілтеме жасап, онда «Құдай – Жартас, Оның ісі мінсіз» делінген. Бұл ой 1 Коринттіктерге 10:4-те де кездеседі, онда «Сол Жартас – Мәсіх» делінген. Ефестіктерге 2:20-да Иса «басты іргетас» деп аталған.

"Тас" сөзінің мағынасы

Грек тілінде "Петір" деп аударылған сөз Πέτρος, ал "тас" деп аударылған сөз πέτρα. Екі сөздің мағынасы толықтай бірдей болмаса да, Исаның сөздерді ойнатып айтқан көптеген мысалдарының біріне сілтеме жасайды. Иса Петірге ана тілінде, яғни арамей тілінде сөйлеген болса, екі жағдайда да сол тілде сөздерді қолданған болар. Пешитта мәтіні мен Ескі Сирия мәтіні Матай 16:18-де "Петір" және "тас" сөздері үшін бірдей сөзді пайдаланады. Жохан 1:42-де Иса Шимонды "Кефа" деп атаған, ал Пауыл да кейбір хаттарында осылай айтқан. Мәсіх оған бауырларын, яғни елшілерін нығайтуды бұйырды. Елшілердің істері кітабының 1–2, 10–11 және 15-тарауларында Петірдің Иерусалимдегі ерте христиан қауымындағы басшылық рөлі көрсетілген. Алғашқы католик латын және грек жазушылары (мысалы, Иоанн Златоуст) "негізгі тас" терминін Петірдің жеке тұлғасына және оның иманға келгеніне (немесе оның иман білдіруіне) символдық түрде қатысты деп есептеді. Сонымен қатар, Мәсіхтің уәдесі оның он екі елшісіне және жалпы христиан шіркеуіне де қатысты деп түсіндірді. Протестанттардың католиктердің түсіндірмесіне қарсы пікірлері көбінесе Матайдағы мәтінде "Тас" деп аударылған грек сөздерінің айырмашылығына негізделген. Классикалық аттик грек тілінде бұл сөз әдетте "қиыршық тас" мағынасын білдірсе, екінші сөз "ұлы тас" немесе "жартас" дегенді білдіреді. Сондықтан Петірдің есімінің мағынасы "қиыршық тас" болғандықтан, олар "тас" Петір емес, басқа нәрсе болуы керек деп санайды – не Исаның өзі, не Петірдің Исаға деген иманы. Алайда, Жаңа өсиет грек тілінде емес, койне тілінде жазылған, және кейбір ғалымдардың пікірінше, екі сөздің мағынасы арасында маңызды айырмашылық жоқ. Бірақ, "Осы тасқа Мен шіркеуімді салам" деген сөз тіркесінде әйелдік есім "тас" деп аударылса да, 1 Коринттіктерге 10:4-те Исаны сипаттау үшін (πέτρα) сөзі қолданылады: "Олардың бәрі де бірдей рухани тамақ жеп, бірдей рухани сусын ішті, себебі олар рухани тастан ішкен еді, ал сол тас – Мәсіх". Католик шіркеуінің паптық билігінің жоғарылығын дәлелдеу үшін Матай 6-тарауы жиі қолданылса да, протестант ғалымдары 16-ғасырғы Реформацияға дейін Матай 16-тарауының паптық талаптарды қолдау үшін сирек қолданылғанын айтады. Олардың пікірінше, ерте және орта ғасырлардағы шіркеудің көпшілігі "тас" терминін Мәсіхке немесе Петірдің иманына сілтеме ретінде түсіндірген, Петірдің өзіне емес. Олар Исаның сөздерін Петірдің Иса – Құдайдың Ұлы екендігін куәландыруын растауы ретінде түсіндіреді. Католиктердің пікіріне қарсы тағы бір аргумент – егер Петір шынымен де елшілердің басшысы болса, онда бұл Ефестіктерге 2:20-де айтылған Киелі кітаптың оқуына қайшы келеді, онда шіркеудің негізі – елшілер мен пайғамбарлар, Петір ғана емес. Олар Матай 16:18-нің мағынасы – Иса Петірдің есімімен сөз ойнатып, оның жаңадан білдірген иманы шіркеу салынған тас екенін айтқаны деп санайды. Басқа да теологиялық консервативті христиандар, соның ішінде конфессиялық лютерандар, Карл Китинг пен Д.А. Карсонның койне грек тілінде екі сөздің арасында ешқандай айырмашылық жоқ деген мәлімдемесін жоққа шығарады. Лютерандық теологтар грек тіліндегі сөздіктер, соның ішінде беделді Бауэр Данкер Арндт Гингрих сөздігі екі сөздің де әртүрлі мағыналарын және оларға қатысты мәтіндерді тізімдейтінін айтады. Консервативті лютерандық жақтаушылар былай деп мәлімдейді:

Протестанттардың ішінара қолдауы

Католик ұстанымын ішінара Оскар Каллман қолдайды. Ол Лютер мен протестант реформаторларына қарсы пікір білдіреді, олар "тас" деген сөзбен Мәсіх Петірді емес, Өзін немесе Оның ізбасарларының имандылығын меңзегенін айтқан. Ол түпнұсқа арамей тілінің мағынасы өте анық деп санайды: ол арамей тілінде "тас" деген сөз болған және Мәсіх Петірді сол атпен атаған. Каллман Петір елшілердің бастапқы басшысы болғанымен, ол ешқандай көрінетін шіркеу тізбегінің негізін қаламағанын қорытындылайды. Каллманнан сәл өзгеше көзқараспен, олар Матай ілтебігі гректің классикалық атик түрінде емес, гректің эллиндік койне диалектісінде жазылғанын көрсетеді, онда менің және мағыналары арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Сонымен қатар, тіпті атик грек тілінде де, онда менің сөзінің қалыпты мағынасы кішкентай тас болса да, оның үлкен тастарды атау үшін қолданылған мысалдары бар, мысалы, Софоклдың "Эдип Колонда" трагедиясының 1595-ші жолында, онда менің сөзі белгілі бір орынды көрсету үшін қолданылған алып тасқа сілтеме жасайды, бұл әрине, қиыршық тастан гөрі көп нәрсе. Дегенмен, арамей тілінде бұл сөз тіркесі айтылуы мүмкін екенін ескере отырып, менің / айырмашылығы маңызсыз. Грек тілінде, кез келген кезеңде, әйел есімі ер адамның аты ретінде қолданылмайды, бұл арамей тілін аудау үшін менің сөзінің таңдалғанын түсіндіруге болады. Жаңа Апостолдық Шіркеу қайта орнатылған елшілік қызметіне сенеді. Ол Петірді Ерте Шіркеудегі алғашқы Бас елші ретінде қарастырады.