Кіріспе

Солтүстік Левант араб тілінің диалектісі – Ливан араб тілі (عَرَبِيّ لُبْنَانِيّ; өзіндік атауы: ), немесе жай ғана Ливан тілі (لُبْنَانِيّ; өзіндік атауы: ) – Солтүстік Левант араб тілінің бір түрі. Бұл тіл негізінен Ливанда қолданылады, сонымен қатар Таяу Шығыс және Еуропа тілдерінен алынған маңызды тілдік әсерлерге ие және араб тілінің басқа түрлерінен кейбір жағынан ерекшеленеді. Ливан халқының көптілділігі мен кең таралған диглоссиясы (ливандықтардың көпшілігі екі немесе үш тілді) ливандықтардың күнделікті сөйлеуінде ливан араб тілі, француз және ағылшын тілдерін араластырып сөйлеуіне мүмкіндік береді. Бұл тіл Ливан диаспорасында да қолданылады. Ливан араб тілі – 7-ші ғасырда Левантқа әкелінген араб диалектілерінің және сол кезде Леванттың басқа аймақтарында қолданылған басқа араб диалектілерінің тікелей ұрпағы. Бұл тілдер біртіндеп жергілікті Солтүстік-Батыс семит тілдерін ығыстырып, аймақтық лингва франкаға айналды. Осы ұзақ тілдік өзгеріс процесінің нәтижесінде ливан араб тілінде маңызды арамей субстраты, сондай-ақ Осман түрік, француз және ағылшын тілдерінен кейінгі семит емес тілдердің әсері бар. Левант араб тілінің бір түрі ретінде ливан араб тілі сириялық араб тілімен ең жақын байланысты және палестиналық және иорданиялық араб тілдерімен көптеген жаңалықтарды бөліседі.

Стандартты араб тілінен айырмашылықтары

Ливан араб тілі араб тілінің басқа да қазіргі нұсқаларымен көптеген ерекшеліктерді бөліседі. Ливан араб тілі, көптеген басқа Левант араб тілдері сияқты, қазіргі стандартты араб тілінен өзгеше буын құрылымына ие. Стандартты араб тілінде буын басында тек бір дауыссыз дыбыс болуы мүмкін, одан кейін міндетті түрде дауысты дыбыс келеді, ал ливан араб тілінде буын басында көбінесе екі дауыссыз дыбыс кездеседі. Морфологиясы: көңіл-күй мен грамматикалық жақ көрсеткіштері жоқ. Сан: барлық жандарға қатысты, олар бұрын айтылған немесе айтылмаған болса да, сан және жыныс бойынша сөздердің келісуі міндетті. Лексикасы: басқа тілдерден алынған көптеген сөздер бар; ең ірілері – сириялық арамей, батыс арамей, парсы, финики, осман түрік, француз, копт, сондай-ақ ағылшын тілінен алынған сөздер де бар. Ливандық статистик Нассим Николас Талеб сияқты кейбір авторлар ливандық грамматикалық құрылымның маңызды бөлігі арамей тілінің ықпалынан туындағанын айтады.

Мысалдар

Келесі мысал стандартты араб (әдеби араб) және сөйлеулі ливандық араб тілдерінің арасындағы екі айырмашылықты көрсетеді: кофе (قهوة), әдеби араб: ; ливандық араб: Үнсіз жоғарғы-артқы тілдік дауыс глотталық тоқтамға сәйкес келеді, ал соңғы дауысты (ة) әдетте (ة) деп жазылады, бірақ (ة) дыбысына айналады. Жалпы ереже бойынша, үнсіз жоғарғы-артқы тілдік дауыс глотталық тоқтаммен ауыстырылады, мысалы دقيقة 'минут' сөзі болады. Бұл дауыстың жоғалуы сириялық араб, палестиналық араб, египеттік араб және мальтий тілдерімен ортақ ерекшелік. Бұл жалпы ережеге ерекшелік ретінде Ливанның друздары, Сирия мен Израильдің друздары сияқты, орталықтағы (мысалы, әдеби араб тілінде 'жүрек' сөзі) орнына немесе сөздерін айтады. Араб тілінің басқа түрлерімен салыстырғанда, ливандық араб тілінің бірнеше диалектілері классикалық дифтонгтарды және (ливандық араб тілінде және деп айтылады) сақтап қалды, олар басқа жерлерде монофтонгтарға айналды, бірақ ливандық араб тілінің көпшілігі оларды және деп түсінеді. Қалалық диалекттерде (яғни Бейрут диалектісінде) орнына және кейде медиалды , ал соңғысын tāʾ marbūtah (ة) -дан ажырату қиын. Сондай-ақ, кейбір қысқа с әріптерін алмастырып, ; орнына қойды. Ән айтуда , және медиалды дауыстар әдетте көркемдік құндылықтар үшін сақталады. Қазіргі стандартты араб тіліндегі дыбыс кейде МСА-дан шыққан сөздерде , (күніне екінші) сияқты сөздермен ауыстырылады. Басқа жағдайларда, ол (уақытты өлшеудегі екінші) сияқты сөздермен ауыстырылуы мүмкін. Бұл бастапқыда гомофон болған екі сөз арасындағы естілетін айырмашылықты сақтау үшін деп болжанады. Кейбір диалекттерде дыбыс екі сөздің де орнына ауыстырылады.

Арабтан шыққандығы туралы даулар

Ливандық әдебиетші Саид Акал "ливан тілін" ерекше беделді тіл ретінде мойындату және оны "өлген тіл" деп санайтын стандартты араб тіліне қарсы күрестің қозғалысын жетектеді. Ақылдың идеясы ливандық диаспорада белгілі бір деңгейде сәттілікке жетті. Бірнеше тіл маманы емес комментаторлар, ең әйгілісі – статистик және эссеші Нассим Николас Талеб, ливандық диалектінің шын мәнінде араб тілінің бір түрі емес, керісінше, арамей тілдері сияқты көне тілдерден тараған жеке орталық семит тілі екенін айтты; осы пікірді қолдайтындар оның сөздік қорының үлкен бөлігі араб тілінен алынған сөздерден тұратынын және араб әліпбиін пайдалану тілдің нағыз табиғатын жасыратынын мәлімдейді. Дегенмен, бұл жіктеу тарихи лингвистиканың салыстырмалы әдісімен қайшы келеді. Ливан тілінің лексикасы, оның ішінде негізгі сөздері, семит тілдері отбасының араб тармағына тән дыбыстық өзгерістер мен басқа да ерекшеліктерді көрсетеді, оны басқа тармақтарға жатқызу қиын, ал морфологиялық зерттеулер де араб тілінің маңызды құрамын көрсетеді. Алайда, бұл даулы, себебі араб және арамей тілдері көптеген бір түбірлі сөздерге ие, сондықтан тек араб тіліне тән сөздер мен араб тіліндегі ерекше дыбыстық өзгерістері бар сөздерді ғана араб тілінен деп сеніммен айтуға болады. Бүгінгі күні ливандық араб тілінде қолданылатын көптеген сөздер арамей және қанаандық тілдердің бір түбірлі сөздерінен әсер көрген болуы мүмкін. Қорыта айтқанда, лингвистикалық консенсус ливан тілінің де араб тілінің бір түрі екендігін көрсетеді.