Австралиядағы Хоуптон қатесі: Бірінші премьер-министр тағайындалуы

Кіріспе

1900 жылғы Австралиядағы саяси оқиға

Хоптаун қатесі – Австралиядағы британдық колониялардың федерациясына дейін болған саяси оқиға. Федерация 1901 жылдың 1 қаңтарында өтуі жоспарланған, бірақ Австралияның бірінші Парламентіне жалпы сайлау наурыз айына дейін тағайындалмағандықтан, Вестминстер жүйесінің қағидаларын сақтап, Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысын Премьер-министр етіп тағайындау мүмкін болмады. Оның орнына, 1 қаңтардан бастап сайлау қорытындысы белгілі болғанға дейін уақытша үкімет тағайындалуы керек еді. Австралияның алғашқы генерал-губернаторы Джон Хоуп, Хоуптунның 7-ші графы (кейіннен Линлитгоудың 1-ші маркизі атанды). Оның Австралияға 1900 жылдың 15 желтоқсанында келгеннен кейінгі алғашқы міндеті – уақытша үкіметті басқаратын Премьер-министрді тағайындау болды. Хоптун Австралияның саяси жағдайын жақсы білмеді және Колониялық кеңседен ешқандай ресми нұсқау алмады. 19 желтоқсанда, Канада Конфедерациясының үлгісін еске алып, Хоптун ең көп халқы бар колонияның Премьер-министріне үкімет құруды тапсырды. Бұл штат Жаңа Оңтүстік Уэльс еді, ал оның Премьер-министрі – сэр Уильям Лайн. Бұл таңдау даулы болды, себебі Лайн 1899 жылдың қыркүйегінде, әлдеқайда танымал және тәжірибелі Джордж Рид үкіметі Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы жиналысында көпшілігін жоғалтқаннан кейін ғана Премьер-министр болды. Лайн ұзақ уақыт бойы федерацияға қарсы болғаннан кейін соңғы сәтте ғана оны қолдады, сондықтан ол Эдмунд Бартон және Альфред Дикин сияқты басқа да жетекші колониялық федерацияшыл саясаткерлерге ұнамады. "The Bulletin" газеті көптеген адамдардың пікірін былай түйіндеді: «Австралияның алдыңғы қатарлы саясаткерлері болуға лайық немесе жай ғана кездейсоқ түрде танылғандардың арасында Лайн ең қарапайым және ең жай адам ретінде ерекше көзге түседі». Дегенмен, Лайнды қолдағандар да болды, себебі Бартон сол кезде парламент мүшесі емес еді. Лайн көп күш жұмсағанына қарамастан, басқа ешбір колониялық саясаткерді өзінің үкіметіне қосылуға көндіре алмады. Атап айтқанда, Бартон оған: «Егер сіздің мақсатыңыз мені сізбен бірге федералдық басқаруда жұмыс істеуге шақыру болса, біздің кездесуіміз бен мәселені талқылауымыздың көп пайдасы болмайды. Егер мен федерацияға қатысты бүкіл мансабыма қайшы келетін жағдайда, халықтың қабылдауына қарсы болған Премьер-министрдің басшылығында қызмет етсем, онда бұл жағдайға қарама-қайшы болар еді». Лайн 24 желтоқсан күні сағат 22:00-де Лорд Хоптунға өзінің тапсырмасын қайтарды. Алфред Дикин және басқалар Хоптунды Лайн министрлік құра алмаса, Бартонды Премьер-министр етіп тағайындауға көндірді. Сол күні сағат 23:00-де Бартон Хоптуннан тапсырма алды және ол үкімет құруға сәттілік танытты, ол 1901 жылдың 1 қаңтарында қызметке кірісті. Ол Лайнды Ішкі істер министрі етіп тағайындады.

The Hopetoun Blunder was a political event immediately prior to the Federation of the British colonies in Australia. Federation was scheduled to occur on 1 January 1901, but since the general election for the first Parliament of Australia was not to be held until March, it was not possible to follow the conventions of the Westminster system and appoint the leader of the majority in the House of Representatives as Prime Minister. Instead, an interim government would be appointed, holding office from 1 January until the result of the election was known. The first Governor General of Australia was John Hope, 7th Earl of Hopetoun (who later became the 1st Marquess of Linlithgow). His initial task on arriving in Australia on 15 December 1900 was to appoint a Prime Minister to lead the interim government. Hopetoun had little knowledge of the Australian political scene and had no formal instructions from the Colonial Office. On 19 December, following the precedent of the Canadian Confederation, Hopetoun commissioned the Premier of the most populous colony to form a government. That state was New South Wales, and its premier was Sir William Lyne. This was a controversial choice as Lyne had become premier in September 1899 only after the government of the more popular and experienced George Reid had lost its majority in the New South Wales Legislative Assembly. Lyne supported federation only at the last minute after long being a strong opponent and, as a result, he was unpopular with other leading colonial, pro federation politicians including Edmund Barton and Alfred Deakin. The Bulletin summed up many people's view when it editorialised, "Among the men who can claim by merit or accident, to be front rank politicians of Australia, Lyne stands out conspicuously as almost the dullest and most ordinary". However, there were those who supported the choice of Lyne, as Barton was at that time not a member of a parliament. Despite significant efforts, Lyne was unable to persuade any other colonial politicians to join his government. In particular, Barton wrote to him, "If your object is to ask me to join you in a federal administration, it will be of little use for us to meet and discuss the matter. It would be a contradiction of my whole career in relation to federation if I served under a prime minister who had throughout opposed the adoption by the people of the measure of which he is now asked to the first constitutional guardian". Lyne returned his commission to Lord Hopetoun at 10 pm on 24 December. Alfred Deakin, among others, had now persuaded Hopetoun to commission Barton as Prime Minister if Lyne was not able to form a ministry. At 11 pm that evening, Barton was given Hopetoun's commission, and he was successful in forming a government, which took office on 1 January 1901. He appointed Lyne as his Minister for Home Affairs.

Жалпы сілтемелер

Ла Науз, Дж. А. , «Хопетун қатесі»: Австралияның алғашқы премьер-министрінің тағайындалуы, 1900 жылғы желтоқсан, Мельбурн университеті баспасы, Мельбурн, 1957 ж.