Кіріспе
Nosy Be (бұрын Nossi bé және Nosse Be) — Мадагаскардың солтүстік-батыс жағалауындағы арал. Nosy Be Мадагаскардың ең ірі және ең жұмырбас туристік курорты болып табылады. Оның ауданы 312 км², ал 2018 жылғы халық санауының алдын ала нәтижелері бойынша халқы 109 465 адамды құрайды. "Nosy Be" деген сөз малагаси тілінде "үлкен арал" деген мағынаны білдіреді. Арал 17 ғасырдағы отаршылдық дәуірінде Ассада деп аталған. Nosy Be ғасырлар бойында көптеген лақап аттарға ие болды, соның ішінде "Nosy Manitra" ("иісті арал").
Nosy Be (formerly Nossi bé and Nosse Be) is an island off the northwest coast of Madagascar. Nosy Be is Madagascar's largest and busiest tourist resort. It has an area of , and its population was 109,465 according to the provisional results of the 2018 Census. Nosy Be means "big island" in the Malagasy language. The island was called Assada during the early colonial era of the 17th century. Nosy Be has been given several nicknames over the centuries, including "Nosy Manitra" (the scented island).
Тарих
Носи-Бедегі алғашқы адамдар Антанкарана және Зафинофоци тайпаларының шағын топтары болды, кейін Сакалава халқы көшіп келіп, аралдағы ең көп санды этникалық топқа айналды. Осы халыққа кейіннен коморлықтар, үндістер немесе Антандруй тайпасының өкілдері қосылды. Носи-Бе Мадагаскар тарихында алғаш рет патша Радама I Мадагаскардың батысын жаулап алу ниетін білдірген кезде танымал болды. Бұл жоспар 1837 жылы Бойна Сакалава Корольдігінің патшайым Циомеко әскерін жеңгеннен кейін Ранавалона I-ге өткен кезде іске асты. Француздар 1840 жылдан бастап аралды отарлап, француз адмиралы де Хелл атымен Хелл-Виль деп аталған бекініс құрды. 1848 жылы француз колонияларында құлдыққа тыйым салу Сакалава халқының француз билігіне қарсы көтерілісіне әкеп соқты. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында арал Мадагаскар колониясының құрамындағы ішкі протекторат ретінде француз билігінде болды. Бұл бекініс Мозамбик бұғазындағы маңызды сауда портына айналды. XIX ғасырда француз отаршылары аграрлық өндірісті (негізінен қант қамысын) дамытып, Шығыс Африкадан жұмыс күшін жалдады. Француздар жағалауды толық бақылауға алмаса да, Носи-Беде плантациялық отар құрып, негізінен қант және коммерциялық дақылдар өндірді. Француздар аралдағы өздерінің беделін сақтау үшін әскери күш пен дипломатияны қолданды, сондай-ақ Носи-Беде бұрынғы билеуші Бинаоды аралдың бас губернаторы етіп тағайындады. Ресей-Жапон соғысы кезінде Носи-Бе Ресейдің Тынық мұхиты эскадрасының екінші отряды үшін жабдықтау базасы болды. Адмирал Зиновий Рожественский басқаратын негізгі флот 1905 жылдың 9 қаңтарында Носи-Беге жетті, онда 1904 жылдың 28 желтоқсанында келген адмирал Дмитрий фон Фолкерсам басқаратын кішігірім отряд күтіп тұрды. Флот екі ай бойы жөндеу және көмірмен толықтыру жұмыстарын жүргізіп, 17 наурызда Цусима шайқасындағы қаһарлы соңына бет бұрды.
Туристерді линчтеу, 2013 жыл
Арал, Мадагаскардың көп бөлігі сияқты, қылмыс және зорлық-зомбылыққа байланысты үлкен белгісіздіктен зардап шегеді. Мадагаскарда қауесеттер тез айыптауға айналады, тіпті жол апаттары немесе ұрлық сияқты жағдайлар үшін де линч жасау жиі кездеседі. 2013 жылдың 3 қазанында аралдағы Амбатолоака жағажайында 8 жасар баланың денесі табылды. Бала бір апта су ішінде болғаннан кейін денесінің жағдайы нашар болды, содан кейін баланы батыстық органдарын сатумен айналысатын туристер өлтірді деген қауесет тарады. Баланың інісі, жергілікті тұрғын Зайду, полициямен сұраққа алу үшін ұсталды, бірақ қатыгез топ жергілікті түрмеге шабуыл жасап, күдіктіні жазалауға жиналды. Інісі табылмай, топтың ашуы сол адаммен байланысы болған батыстықтарға, француз туристері Себастьен Жюдале мен Роберто Джанфаллаға бұрылды. Жюдале қонақ үйінен Амбатолоака жағажайына сүйреп әкелінді, онда көпшілік оны таяқтармен және тастармен ұрып-сапқылады. Полиция күшіндегілерден кем дегенде бес қоңырау түсті, бірақ ешқайсысына жауап берілмеді. Екі полицей тіпті топқа қосылып, бірі линчті смартфонымен түсіріп алды. Үш сағаттық азаптау мен қорлаудан кейін, жалаңаш және қанға батқан туристерді машина дөңгелектеріне салып, жағажайдағы отқа тірідей лақтырып тастады. Жергілікті саясаткер Джозеф Йоланд аралдағы радиостанциясында осы кісі өлтіруге итермелегені үшін айыпталды, бірақ сот сол кешкі бағдарламалардың жазбаларын таба алмағандықтан айыптаулар алынып тасталды. Осы оқиғадан кейін француз билігі саяхатшыларды "өте зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі жоғары" екені туралы ескертті, ал АҚШ саяхатшыларына "шетелдік азаматтарға бағытталған топтық зорлық-зомбылық және "халық әділеті" мүмкіндігін білуге" кеңес берілді. Носи-Бедегі линч Мадагаскардағы шетелдіктерге қарсы жасалған сирек жазалау болып табылады; линчтердің көп бөлігі жергілікті тұрғындарға қатысты. Дегенмен, шетелдіктер жиі ұрлану мен қорқытуқа ұшырайды, мысалы, 2015 жылдың қаңтарында мектептен тыс жерде 12 жасар француз баласын ұрлап кеткен, және 2016 жылдың сәуірінде үнді-пакистандық тегі бар екі француз азаматын ұрлап кеткен, бұл Францияның арнайы жасақ тобы GIGN-нің Мадагаскарға араласуына себеп болды.
География
Носи-Бе Мадагаскар жағалауынан Мозамбик бұғазында шамамен сегіз шақырым қашықтықта орналасқан; жақын маңда Носи-Комба, Носи-Митсио, Носи-Сакатиа және Носи-Танникели сияқты бірнеше кіші аралдар бар. Аралдың бас қаласы - Андоани. Бұл вулкандық аралдың ауданы шамамен 32 км², ал ең биік нүктесі Монт Локобе тауы; жанартау Голоцен дәуірінде пайда болған, бірақ тарихи жазбаларда жарылғаны тіркелмеген. Аралда он бір вулкандық кратер көлі бар. Бұл арал әлемдегі ең кішкентай бақалардың бірі (Stumpffia pygmaea) және хамелеонның (Brookesia minima) мекендеу орыны екені мәлім. Локобе қорығы Мадагаскардың бес қатаң табиғат қорығының (Réserves Naturelles Intégrales) бірі болып табылады. Носи-Беде панаха хамелеонының (Furcifer pardalis) ерекше түсі де кездеседі.
Омураның киті
Соңғы зерттеулер Носи-Бе мен Мадагаскар арасындағы арнаның жақын суларында Омура киттерінің көп саны қоныстанғанын көрсетіп, ғалымдарға осы сирек түрді зерттеу үшін алғаш рет далалық зерттеулер жүргізуге мүмкіндік берді.
Климат
Носи-Биде тропикалық муссондық климат. Жаз айларында (желтоқсан, қаңтар, ақпан) ылғалдылық ең жоғары болады. Царатанана тау массиві аралды тамыз айында немесе тропикалық дауылдар кезінде аймаққа әсер ететін күшті солтүстік-шығыс желдерінен қорғайды. Жауын-шашын маусымы қазаннан мамырдың басына дейін созылады, одан кейін қыркүйекке дейін салыстырмалы түрде қысқа құрғақ маусым келеді. Дегенмен, климатына сәйкес, осы кезеңде де орташа жауын-шашын мөлшері байқалады. Күндізгі температура жыл бойы шамамен 30°C (86°F) деңгейінде сақталады, ал құрғақ маусымда түндер сәл салқынырақ болады.
Әкімшілік
Арал Диана облысының бір бөлігі болып табылады және Носи-Бе қаласы (Commune Urbaine de Nosy Be) ретінде құрылған. Оның мэрі – Вита Зарга мырза.
Экономика
Бір кезде қант қамысы мен одан туындайтын өнімдерді (қант, ром) өндірудің маңызды орталығы болған аралдың қазіргі негізгі қызметтері – иланг-иланг (эфир майларын өндіру үшін) егу және туризм. Носи-Бе – Мадагаскардың ең дамыған туристік мекемесі. Мадагаскардағы барлық құны кіріктірілген (all inclusive) ірі курорттарды осы жерден ғана табуға болады.
Көлік
Аралға Фасцен әуежайы қызмет етеді. Бұл әуежай Air Madagascar, Air Austral, Airlink, Ewa, Ethiopian Airlines авиакомпанияларының коммерциялық рейстерін қабылдайды, сондай-ақ Neos арқылы Еуропадан тікелей рейстер бар. Оның бас қаласы және порты – Hell Ville қаласына Анкифайдан қайықпен баруға болады.