Кіріспе

Ностой (Νόστοι, Nostoi, "Қайта оралу"), сондай-ақ Қайта оралу немесе гректердің отанына оралуы деп аталады, ежелгі грек әдебиетінің жоғалған дастаны. Бұл Эпикалық циклдың бір бөлігі, яғни Троян циклы, ол Троян соғысының барлық тарихын эпикалық өлең түрінде баяндады. Ностой тарихы хронологиялық тұрғыдан Илюперсистен (Илиумның тонауын) кейін келеді, одан кейін Одиссея тарихы жатыр. Ностойдың авторы белгісіз; ежелгі авторлар дастанды Агиасқа (б.з.д. 8 ғасыр), Гомерге (б.з.д. 8 ғасыр) және Коринфтық Эумелге (б.з.д. 8 ғасыр) (Циклдық ақындарды қараңыз) әртүрлі жатқызған. Дастан дактильдік гексаметрмен жазылған бес кітаптан тұрады. Nostos сөзі "үйге оралу" деген мағынаны білдіреді.

Күні

Ностойдың жазылған күні де, оның жасалған күні де өте күмәнді. Мәтін, ең болжамдысы, б.з.д. 7-ші немесе 6-шы ғасырда аяқталған болуы мүмкін.

Мазмұны

Ностой Троя соғысы аяқталғаннан кейін грек батырларының отанына оралуы туралы айтады. Қазіргі кездегі сындық басылымдарда поэманың түпнұсқа мәтінінен бес жарым жол ғана сақталған. Оның сюжеті жөніндегі қазіргі түсініктер белгісіз Проклосқа (болжам бойынша, біздің заманымыздың 2-шы ғасырындағы грамматик Эвтихий Проклмен теңестірілуі мүмкін) жатқызылған хрестоматиядағы циклдық эпостардың тұжырымдамасымен шектеледі. Тағы бірнеше сілтемелер де поэма сюжетіне қатысты ақпарат береді. Поэма гректер Грекияға қайтуға дайындалып жатқанда басталады. Афина қадірлісі гректердің Трояны тонаудағы опасыздықтарына ашуланып, (Илиуперсиске қараңыз) Агамменон оны ынаю үшін артында қалады; Диомед пен Нестор бірден теңізге шығып, аман-есен үйлеріне жетеді; Менелай теңізге шығады, бірақ дауылға ұшырап, көптеген кемелерін жоғалтады, Мысырға қоныстанады және бірнеше жылға сонда тоқталып қалады. Басқа гректер, оның ішінде пайғамбар Калхас, құрлықпен Колофонға барады, онда Калхас қайтыс болып, жерленеді. Агамменон кемеге шығуға дайындалып жатқанда, Ахиллдің көрінісі оған пайда болып, оның тағдырын болжайды. Агамменон құрбандық шалып, теңізге шығады; алайда Неоптолемге әжесі, теңіз нимфасы Тетис келіп, күтуге және құдайларға қосымша құрбандықтар сыйлауға кеңес береді. Зевс Афинаның тілегі бойынша Агамменон мен онымен бірге сапар шегушілерге қарсы дауыл жібереді, осылайша Кіші Аякс Евбеяның оңтүстік шетіндегі Каферий тастарында қаза табады. Неоптолем Тетистің кеңесіне құлақ асып, құрлықпен үйіне қайтады; Фракияда ол Маронеяда Одиссеймен кездеседі, ол теңіз арқылы сонда келген. Неоптолем үйге жетеді, бірақ Феникс жолда қайтыс болады, ал оны атасы Пелей таниды. Агамменон үйіне оралып, әйелі Клитемнестра мен оның жақыны, Агамменонның туысы Эгистпен өлтіріледі. Кейіннен Агамменон мен Клитемнестраның ұлы Орест оларды өлтіріп, кек алады. Соңында Менелай Мысырдан оралады. (Орстея деп аталатын бұл бөлім Одиссеяның 3 және 4 кітаптарында Нестор мен Менелай айтады; сондай-ақ ол кейінірек Эсхилдің трагедиялық пьесалар трилогиясының негізі болды, Орстея.) Ностойдың соңында үйіне оралмаған жалғыз грек батыры – Одиссей. Оның отанына оралуы туралы «Одиссея» кітабында айтылады.