Кіріспе

Роберт Венур Дулханти (1803 – 30 желтоқсан 1853) ең алдымен Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының ауылдық аймағында қазіргі Дуббо қаласына тұрақты ақ адам қоныс аударушы ретінде танылады.

Ерте өмір

Роберт Венур Дуланти 1803 жылы Англияның Девон графтығындағы Пейнгтон қалашығында доктор Джон Дуланти мен Джейн Смит отбасында дүниеге келді. Джейн Батыс Англиядан шыққан, ал Джонның әулеті ирланд текті. Оның тегінің бастапқы гаэль тіліндегі түрі О'Дулчаоинтиг болған, ал оның ата-бабалары Ирландияның Манстер провинциясындағы О'Карролл руына жатқан.

Сиднейге келу және алғашқы іс-әрекеттер

21 жасында Роберт Дулханти «Гилдфорд» кемесімен Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясына еркін қоныс аударушы ретінде келді. Оның келген күні – 1824 жылдың 5 наурызы. Англиядан келген сапарында ол ағасы Лоренс Вэнс Дулантимен бірге болды. Лоренс – өткір ойлы, бірақ Робертке қарағанда мінезі жағынан кемтар білікті геодезияшы. Дульханти келген кезде Сиднейдің жасы 36-ға толыпты. Қала әлі де көбінесе жазалау орындасы болып саналды және сол кездегі Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы сэр Томас Брисбеннің демократиялық емес басқаруында жұмыс істеді. Жаңа Оңтүстік Уэльстің экономикасы негізінен қой шаруашылығына, басқа да мал өндірісіне және түрлі дақылдарды өсіруге құрылды. Сонымен қатар, кит аулау және теңіз түлендерін аулау арқылы да қосымша кіріс түсті. Инфрақұрылымдық жобалар Ұлыбритания үкіметі және жергілікті салықтардан түсетін кірістер есебінен қаржыландырылды, оның ішінде алкогольдік ішімдіктерге, темекіге және импортталған тауарлардың кең ауқымына салынатын кедендік және акциздік салықтар да бар еді. Колонияда білікті шеберлердің саны салыстырмалы түрде аз болғандықтан, жолдар, суарналар, көпірлер, кемежайлар мен бекіністер, сондай-ақ барлық қоғамдық ғимараттар сияқты қажетті құрылыстарды салу үшін сотталғандардан құралған жұмысшы бригадалары пайдаланылды. Олардың ең сенімділері жеке жер иелеріне ауыл шаруашылығы жұмыстарына, мал бағуға немесе үй шаруашылығына жұмыс істеу үшін жіберілді. 1824 жылдың 23 наурызында Роберт Дулханти Корольдік жерді иеленуге өтініш берді. Бұл колонияның ішкі аймағы жауапты азаматтарға егіншілік және мал өсіру мақсатында көбірек ашылып жатқан кезде болды. Губернатор оған бұрын таңдаған 2000 акр (сегіз шаршы километр) жерді заңды түрде берді. Сонымен қатар, Дулантиге мүліктің жұмысқа жарамды кәсіпорынға айналуына көмектесу үшін алты сотталған жұмысшы/еңбекші бөлінді. 1826 жылы Роберттің әкесі, доктор Джон Дулханти, әйелімен бірге порттың сауда және үкіметтік орталығынан батысқа қарай 12 шақырым жерде орналасқан Бервудтағы ауылдық жер учаскесіне қоныс аударды. Екі жылдан кейін доктор Дулханти Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы тарапынан полиция инспекторы лауазымына тағайындалды. Губернатор оның резиденциясы – Бервуд Хаусына қарақшылар шабуыл жасаған кезде көрсеткен сабырлы батырлығына тәнті болды. Алайда, доктор Дулхантидің денсаулығы полиция қызметіне тағайындалғаннан кейін күрт нашарлады және ол 1828 жылы Бервуд Хаусында қайтыс болды. Роберт Дулхантиге жер берілуі оның отарлық қоғамның қатарында көтерілуінің бастауын берді. 1828 жылдың 4 шілдесінде Дуланти Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының бас геодезисі сэр Томас Митчелден баспана алу туралы билет сұрады. 10 шілдеде сэр Томас оған үкімет біраз уақыттан бері баспана алу билеттерін беруді тоқтатқанын хабарлады. Дегенмен, сэр Томас алдағы жылдары Дулантидің досы болады. 1820-ші жылдардың соңында Дуланти Непеан өзенінен алыс емес Мулгоа аңғарындағы Клермонт Хаусында тұрды. 1829 мен 1833 жылдары арасында ол жақын маңдағы Пенрит қалашығынан шамамен 40 аборигенді эскорт ретінде алып, жолға шықты. Үлкен тау жотасын кесіп өтіп, Маккуарри өзенінің бойымен қазіргі Дуббоға дейін жетті. Бұл аймақ 1829 жылы саяхатшы капитан Чарльз Стюрт Маккуарри арқылы өткен кезде еуропалықтардың ешқайсысы баспаған еді. 1833 жылы геодезиялық зерттеуші Роберт Диксон Боган өзенін зерттеу үшін Дуббодан өткенде, ол Дульхантиден суару машинасы қарыз алғанын айтты. Сондықтан Дуланти 1832 жылы «Дуббо» деп атаған жерді иеленді деп есептеледі. Губернатор сэр Ральф Дарлинг 1826 жылдың 5 қыркүйегінде «орналасу шекарасы» деп аталатын аймақ құрды. Қоныс аударушыларға тек осы аймақта ғана жер алуға рұқсат етілді. 1829 жылдың 14 қазанында шығарылған үкіметтік бұйрық бойынша бекітілген қоныстану аймағы кеңейтілді, сондықтан енді «Он тоғыз округ» деп аталатын аймақ кірді. Бұл аймақтан тыс жерді иеленгендер заңды түрде «көктеп қоныстанған» деп саналды. Бұл қожалықтардың арасында Дульхантиді қоса алғанда, колонияның көптеген көрнекті азаматтары болды. 1836 жылы Дуланти Сиднейдің элиталық Австралия клубының құрылтайшы мүшесі ретінде тізілді, оның алғашқы кездесуі сол жылдың қазан айында өтті. Клубтың 86 мүшесі арасында В. К. Вентворт, сэр Джон Джеймисон, капитан Джон Пайпер, доктор Уильям Блэнд, майор Эдмунд Локкер, Джеймс Макартур, Уильям Литгоу және Джон Блэксленд сияқты көрнекті азаматтар болды.

Үкімет тағайындауы және кейінгі өмір

1837 жылғы 5 желтоқсанда Дульханти Пенрит округінің полиция судьясы болып тағайындалды. Сол жылы ол "Dubbo Station" үшін лицензия алды. 1840 жылғы 10 желтоқсанда Дульханти Австралия иммиграциялық қауымдастығының комитетіне кірді. 1840-шы жылдардың басында Дульханти, Э. Блэксленд пен Р. К. Летбриджбен бірге Пенрит округінің жергілікті кеңесшісі қызметін атқарды, ал Дульхантидің күйеу інісі Уильям Джон Гиббс бос уақытында округтің қалалық немесе округтік кеңсе қызметкерінің міндетін атқарды. Гиббс сол кезде денсаулығы нашар болған қайын атасы, сэр Джон Джеймисон үшін Регентвилл иелігін басқарды. Осы кезеңде Гиббс пен Дульханти жақын дос болып кетті. Олар кітап оқуға, дәмді тағамға және атпен жүруге құмар болды, сондай-ақ сэр Джонның жеке жарыс жолында құрметті төрешілер болып тағайындалды. 1844 жылы сэр Джон қайтыс болғанда, Дульханти мен оның әйелі Пенриттегі жерлеу рәсіміне қатысты. 1839 жылға қарай, 28 ер адам және 18 мемлекеттік тағайындалған сотталған ер адам Дульхантидің Дуббо станциясында жұмыс істеді. Аймақтағы жұмысшылар арасында Дульхантидің беделі жақсы шаруа, қатаң бірақ әділ басшы және өте қабілетті жер иесі ретінде қалыптасқан. Осы дәуірдегі басқа шаруалардың көпшілігінен айырмашылығы, ол сотталған жұмысшыларын олардың бақылаушылары тарапынан жазалауды сирек рұқсат етті. Дульханти 1839-1840 жылдары өзінің байлығының шыңына жетті, ол Жаңа Оңтүстік Уэльстегі жартылай дюжина ірі мал өсіру шаруашылығының иесі ретінде тізілген. Алайда, 1840-шы жылдардың басында колонияны ауыр экономикалық депрессия шалдықты, ол оған көп шығын әкеліп, көптеген мүлікті сатуға мәжбүр етті. Бұл дағдарыс бірнеше жылға созылды. Ол одан аман қалды, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльстегі көптеген құрдастары аман қалмады, себебі қойдың бағасы төмендеді, банктер жабылды, инвестициялық жобалар күйреп, банкроттықтар көбейді. Депрессия басталғанға дейін Дульханти Дуббо станциясында үлкен кірпіш және ағаштан салынған үй салды. Бірақ Клермонт 1847 жылға дейін оның штаб-пәтері болып қала берді, содан кейін ол әйелі мен балаларымен бірге Дуббоға тұрақты түрде көшуді шешті. Бұл көшу Дульхантилер үшін қиын логистикалық міндет болды, олар жиһаз бен басқа да мүліктерін таулы қиын жолдармен және бұталы жолдармен, кейде ауа райының қолайсыз жағдайында тасымалдауға мәжбүр болды. 1849 жылы Дуббода ауыл құрылып, тұрғын және саудалық орталық ретінде жарияланды. Осыдан кейін Дульхантидің жақын жердегі иелігі "Ескі Дуббо" деп аталды. Келесі жылы Жаңа Оңтүстік Уэльске сотталғандарды тасымалдау тоқтатылды, ал 1850-ші жылдардың басында Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викторияда алтынның табылуы осы екі көршілес колониялардың ауыл шаруашылығына негізделген экономикасын өзгертіп, Австралияға бұрын-соңды болмаған көлемде еркін иммигранттарды тартуға көмектесті.

Өлім

Роберт Венур Дульханти 1853 жылғы 30 желтоқсанда, жұма күні, өлім куәлігінде анықталмаған аурудан үш күн бойы ауырып қайтыс болды. Оның кірпішпен қапталған қабірі Дуббо пионерлер зиратында орналасқан, ол бұрынғы Дульханти жерінде, далалар мен бұталардың арасында жатыр. Ол қайтыс болған кезде 51 жасқа толыпты. Оның жесірі Елиза құрғақшылық, су тасқыны, мал ауруларының таралуы, банктердің қатаң талаптары және басқа да түрлі қиындықтарға қарамастан, Дульхантитің кең ауылдық иелігін сақтап қалу үшін күресті, бірақ ақыры жеңіліске ұшырады. Оны білгендер, ең қиын жағдайларда да ол өзінің көңілді мінезін, әдептілігін, музыка мен әдебиетке деген қызығушылығын жоғалтпағанын айтады. Дулханти ханым қайтадан тұрмысқа шыққан жоқ. 1870 жылдары ол ұлының бірі, Хьюберт Дульхантимен бірге Веллингтон, Жаңа Оңтүстік Уэльс маңындағы шағын ауылдық жерде тұрды. Кейін, жасы ұлғайып, денсаулығы нашарлағанда және көзі нашарлап, мүгедек болып қалғанда, Батерст қаласына көшіп барды. Мұнда оған тағы бір ұлы, Джон, комиссиялық агент, күтім жасады. Дулханти ханым 1892 жылғы 13 ақпанда Батерст ауруханасында қайтыс болды, күйеуі "Бобтан" шамамен 40 жылға артық өмір сүрді. Ауылдық жерлерде көп оқылатын "Бюллетень" журналы оның өлімі туралы хабарланғаннан кейін қысқа, бірақ құрметпен некролог жариялады. Ол Ескі Батерст зиратында жерленген. Оның қабір тасы әлі де сақталған және оның суреттері бар. Өкінішке орай, Роберт Венур Дульхантидің суреті табылған жоқ.