Джесси Уолтер Фьюкс: Америкалық антрополог және археолог

Кіріспе

Американдық антрополог (1850–1930)

Джесси Уолтер Фьюкс (14 қараша 1850 – 31 мамыр 1930) – американдық антрополог, археолог, жазушы және табиғатты зерттеуші.

Ерте өмір және білім

Фьюкс 1850 жылдың 14 қарашасында Массачусетс штатының Ньютон қаласында дүниеге келді. Алғашында Гарвард университетінде зоолог мамандығын меңгерді. Кейіннен Американың оңтүстік-батысындағы жергілікті американдық тайпаларды этнологиялық тұрғыдан зерттеуге көшті. 1883 жылы Флоренс Горджес Истманға үйленді. Ол 1888 жылы қайтыс болды, ал 1893 жылы Харриет О. Катлерге қайта үйленді. Фьюкс оңтүстік-батыстағы бірнеше мәдениеттердің қираған қалдықтарын зерттеп, олар туралы көптеген мақалалар мен кітаптар жазды. Ол Оңтүстік Аризонадағы Каса-Гранде қираған жерлерін (Хохокам ескерткіші) және Колорадоның оңтүстігіндегі Меса-Верде қираған жерлерін (Ежелгі Пуэбло ескерткіші) қазу жұмыстарын қадағалады. Ол әсіресе тарихи алдындағы Оңтүстік-Батыс Үндістанның қыш ыдыстарының түрлері мен стильдеріне ерекше назар аударды, мұқият салынған суреттері бар бірнеше томдық еңбектер жариялады. Оның Мимбрес және Сикиатки қыш ыдыстарына жасаған зерттеулері кейіннен шеберлерге осы дәстүрлі нысандар мен бейнелердің көптеген үлгілерін қайта жасауға мүмкіндік берді. Ол өзінің зерттеулері хопи гончары Нампейоның дизайнына әсер еткенін мәлімдеді, бірақ бұл мәселеде ғалымдар арасында пікір қалыптаспаған. Хопилердің діни рәсімдері мен мерекелерін зерттеу барысында Фьюкс хопилердің Кациналары туралы сипаттамалар мен суреттерді жинады. Ол сондай-ақ Кацина культурін жақсы білетін және олардың жұмысына сыртқы ықпал аз түсетін бірнеше хопи суретшілерін хопилердің табиғаттан тыс жандарының суреттерін салуға шақырды. Нәтижесінде пайда болған "Хопи кодексі" – барлық белгілі Хопи Кациналарының қолжазбасы, рәсімдерді орындаушылардың алғашқы тұрақты құжаты болды. Бұл құжатта Кациналар туралы мәлімет сақталды, әйтпесе олардың мәдениеті жойылып кетуі мүмкін еді. Фьюкс Американың оңтүстік-батысындағы ежелгі ескерткіштерді сақтау үшін үкіметтік қолдау көрсетуді ұсынған алғашқы адамдардың бірі болды. 1890 жылдардың ортасына қарай осы ескерткіштерге қараусыздық жасау кеңінен таралды. "Американдық антрополог" журналының (1896 жылдың тамызы) санында Фьюкс Флагстаффтан оңтүстік-батысқа қарай, Қызыл Жарлы аймақта орналасқан "Қызыл үй" деп аталатын үлкен жартастағы үйді сипаттады. Ол оны қорғау үшін заң шығаруға шақырды. Егер Нью-Мексико, Колорадо және Аризонадағы жартастағы үйлерді жою алдағы елу жылда бұрынғыдай жалғаса берсе, онда бұл ерекше ескерткіштер іс жүзінде жойылады, егер оларды қорғау үшін штаттар немесе федералды үкімет заңдар қабылдамаса, онда жиырмасыншы ғасырдың соңында біздің оңтүстік-батыстағы ежелгі халықтардың көптеген қызықты ескерткіштері жартастардың түбінде қалдықтардың үйінділерінен басқа ештеңе болмайды. Коммерциялық мүдделер сатуға арналған заттарды іздеу үшін бей-жай қазба жұмыстарын жүргізуге, қабырғаларды аяусыз бұзуға, ғимараттарды бірнеше доллар пайда табу үмітімен қиратуға алып келіп отыр. Ежелгі ескерткіштерге жасалған бұзушылықты вандализм деп атауға болады. Бізді тыңдап жүрген студенттер, осы жартастағы үйлер жойылып, олардың құнды заттары саудагерлердің ашкөздігімен шашырап кеткен кезде, біздің бей-жайлығымызға таңғалып, біздің шалаақылығымызды дұрыс атымен атап өтеді. Бұл вандализмді мүмкіндігінше болдырмау үшін тиісті заңнама қабылдау және жақсы ғылым – қираған жерлерді қазу жұмыстарын тәжірибелі мамандарға тапсыру қажет. Оның Пуэрто-Рико, Гаити, Куба, Тринидад және Кіші Антиль аралдарындағы Колумбқа дейінгі ескерткіштерді зерттеуі 1907 жылғы "Пуэрто-Рико және көрші аралдардың аборигендері" атты кітабының негізі болды. Бұл кітап археологияның алғашқы кезеңінде жоғары бағаланған еңбектердің бірі саналады. Фьюкс 1895 жылы Смитсония институтының Америка этнология бюросына қосылды. 1918 жылы бюро директоры болып сайланды. 1930 жылдың 31 мамырында Мэриленд штатының Форст Глен қаласында қайтыс болды.

Fewkes was born in Newton, Massachusetts on November 14, 1850, and initially trained as a zoologist at Harvard University. He later turned to ethnological studies of the Native American tribes in the American Southwest. He married Florence Gorges Eastman in 1883. She died in 1888, and in 1893 he remarried to Harriet O. Cutler. Fewkes surveyed the ruins of a number of cultures in the Southwest, and wrote many articles and books about them. He supervised the excavation of the Casa Grande ruins in southern Arizona, a Hohokam site, and the Mesa Verde ruins in southern Colorado, an Ancient Pueblo site. He particularly focused on the variants and styles of prehistoric Southwest Indian pottery, producing a number of volumes with carefully drawn illustrations. His work on the Mimbres and Sikyátki pottery styles later contributed to artisans reproducing many of these traditional forms and images. He claimed that his research influenced the designs of Hopi potter Nampeyo, though there is scholarly disagreement on this point. In the study of the Hopi religious rituals and festivities, Fewkes compiled descriptions and drawings of the Hopi Katsinam. He also commissioned several Hopi artists, knowledgeable in the Katsina cult and with the least outside influence in their work, to produce a series of paintings of these supernatural beings of the Hopi, the Katsinam. The resulting Codex Hopi, a manuscript of all the known Hopi Katsinam, was the first permanent documentation of the ceremonial performers. It documented and preserved the Katsinam, who may otherwise have ceased to appear. Fewkes was one of the first persons to advocate for government preservation of ancient sites in the American Southwest. By the mid 1890s, vandalism of these sites was widespread. In the American Anthropologist (August 1896), Fewkes described a large cliff dwelling called Palatki, or "Red House", situated in the Red Rock country southwest of Flagstaff, Arizona. He appealed for legislation to protect it. If this destruction of the cliff houses of New Mexico, Colorado, and Arizona goes on at the same rate in the next fifty years that it has in the past, these unique dwellings will be practically destroyed, and unless laws are enacted, either by states or by the general government, for their protection, at the close of the twentieth century many of the most interesting monuments of the prehistoric peoples of our Southwest will be little more than mounds of debris at the bases of the cliffs. A commercial spirit is leading to careless excavations for objects to sell, and walls are ruthlessly overthrown, buildings torn down in hope of a few dollars' gain. The proper designation of the way our antiquities are treated is vandalism. Students who follow us, when these cliff houses have all disappeared and their instructive objects scattered by greed of traders, will wonder at our indifference and designate our negligence by its proper name. It would be wise legislation to prevent this vandalism as much as possible and good science to put all excavation of ruins in trained hands. His research on pre Columbian sites in Puerto Rico, Haiti, Cuba, Trinidad, and the Lesser Antilles was the basis for his 1907 book, Aborigines of Porto Rico and Neighboring Islands, an acclaimed book in early archaeology. Fewkes joined the Smithsonian's Bureau of American Ethnology in 1895. He was selected as its director in 1918. He died in Forest Glen, Maryland on May 31, 1930.