Жұлдыздарға Апарар Жол

Кіріспе

Энтони Асквиттің 1945 жылғы фильмі "Жұлдыздарға жол" – 1945 жылы "Two Cities Films" компаниясы түсірген ағылшын-американдық қара-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс драмасы. Фильмді Анатоль де Грунвальд продюсерлік етті, режиссері – Энтони Асквит, ал басты рөлдерде Майкл Редгрейв, Джон Миллс, Розамунд Джон және Стэнли Холлоуэй ойнады. АҚШ-та фильм 22 минутқа қысқартылып, қысқартылған нұсқасы "United Artists" компаниясы тарапынан "Johnny in the Clouds" деген атпен таралды. "Жұлдыздарға жол" фильмінің сценарийін белгілі драматург Теренс Раттиган жазды, ол АҚШ Әуе күштерінің капитаны Ричард Шерманмен бірлесіп жазған сюжет негізінде құрылған. Бұл фильм Раттиганның 1942 жылғы "Flare Path" пьесасының маңызды қайта жұмыс істелген нұсқасы болып табылады. Раттиган, сол кезде Корольдік әуе күштерінің ұшқыш лейтенанты, 1943 жылы "Жұлдыздарға жол" және "Бірге саяхат" фильмдерінде жұмыс істеу үшін RAF кино өндірісі бөліміне жіберілді. "Жұлдыздарға жол" атауы RAF-тің латынша ұраны "Per ardua ad astra"дан алынған деп жиі есептеледі. Дегенмен, RAF ұранының сөзбе-сөз мағынасы – "Қиындықтар арқылы жұлдыздарға". Американдық қысқартылған нұсқасының аты "Johnny in the Clouds" – фильмде қайтыс болған ұшқышқа арналған өлеңнен алынған.

Сюжет

Фильм басталады тастап кетілген әуежайда, ойдан шығарылған RAF станциясы Halfpenny Field-та, ал ашылу сахналары кейінірек көрсетілетін адамдар мен заттарға сілтеме жасайды. Бұл тәсіл 1949 жылғы "Twelve O'Clock High" фильмінің кіріспе және қорытынды сахналарына ұқсас, онда қиялдандырылған RAF Archbury әуежайындағы тастап кетілген әуежай бейнеленеді. Флэшбэк арқылы, 1940 жылдың жазында пилот-лейтенант Питер Пенроуз, No. 720 эскадрильясына, RAF-қа, операциялық бомбалаушы эскадрильясына, Бристоль Бленхаймдерін ұшқыш ретінде тағайындалады, ол ойдан шығарылған жаңа әуежайда, RAF Halfpenny Field-та орналасқан. Пенроуз – өте жаңа және тәжірибесіз пилот, ол Бленхайммен бар болғаны 15 сағат ұшқан. Ол B рейсіне, лейтенант Дэвид Арчдейлдің басшылығымен бекітіледі. No. 720 эскадрильясының командирі, эскадрилья басшысы Картер (Тревор Ховард, екінші, бірақ алғашқы фильмдегі рөлі), атып түсірілгенде, Арчдейл басқаруды өз қолына алады. Пенроуз бірінші сыныпты пилотқа айналғанда, ол жақын жердегі қаладағы "Алтын Арыстан" қонақүйінде өзінің үстем әпкесімен тұратын жас әйел Ирис Винтертонмен танысады. Арчдейл қонақүйдің танымал менеджері, Тодди деп аталған Мисс Тоддқа үйленеді. Кейін Арчдейлдердің Питер есімді ұлы болады. 1942 жылдың мамыр айында эскадрилья Дуглас Бостон бомбалаушыларын ұшырады. Пенроуз ұзақ соғыс қимылдарынан шаршағандық белгілерін көрсеткенде, Арчдейл оны бақылаушы мектебіне жібереді, бірақ ол өзінің соңғы миссиясында Франция үстінде атып түсіріліп, қаза табады. Пенроуз Айриске әпкесі қарсы болғанына қарамастан, оған ғашық болады, бірақ Арчдейлдің тағдыры оның санасын ауырлатады. Айриске оған осындай жағдай орын алса, оның да азаптануын қаламай, онымен қарым-қатынасын тоқтатады. No. 720 эскадрильясы Таяу Шығысқа жіберіледі, бірақ Пенроуз АҚШ Әскери-әуе күштерінің B-17 Flying Fortress бомбалау тобы үшін әуежайды басып алған жердегі бақылаушы ретінде қалады. Ол USAAF капитаны Джонни Холлис және лейтенант Джо Фризеллимен дос болады. 1942 жылдың 17 тамызында американдық авиаторлар Францияға жасалған АҚШ-тың алғашқы шабуылына қатысады, кейін олар қиындықтарды дұрыс бағаламағанын мойындайды. Соңынан Пенроуз RAF Avro Lancaster бомбалаушы эскадрильясында ұшуға тағайындалады. 1944 жылы эскадрилья басшысы және Pathfinder пилоты болған Пенроуз Halfpenny Field-та апаттық қону жасап, тағы да Айриспен кездеседі. Айрис әпкесін тастап, әскерге қосылуға шешім қабылдаған. Тодди әлі де тартыншақ Пенроузды Айриске ұсыныс жасауға көндіреді, күйеуінің өліміне қарамастан, өзінің некесіне өкім етуін айтады. Тоддимен платоникалық қарым-қатынас құрған Холлис, жергілікті ауылға немесе басқа қалаға құлау қаупін тудырмау үшін, бортында бомбасы ілінген соғысқа зақымданған B-17 ұшағын қондыруға тырысқанда қаза табады. Фильм американдық және британдық авиаторлардың "Алтын Арыстан" қонақүйінен шығып бара жатқанда аяқталады, Тодди оларды қадағалап, "Джонниге" деген өлеңді оқып береді.

The film opens on an abandoned airfield, the fictional RAF Station Halfpenny Field, and the opening scenes reference people and objects which will be shown later. This approach is similar to the opening and closing scenes of an abandoned airfield in the later 1949 film Twelve O'Clock High, which is set on the fictional RAF Archbury. In a flashback, Pilot Officer Peter Penrose is posted in the summer of 1940 as a pilot to the fictional No. 720 Squadron, RAF, an operational bomber squadron flying Bristol Blenheims at a fictional new airfield, RAF Halfpenny Field. Penrose is a very new and inexperienced pilot who has only flown Blenheims for 15 hours. He is assigned to B Flight, under Flight Lieutenant David Archdale. When No. 720 Squadron's commanding officer, Squadron Leader Carter (Trevor Howard, in his second but first credited film role), is shot down, Archdale takes over. While Penrose develops into a first class pilot, he meets Iris Winterton, a young woman living with her domineering aunt at the Golden Lion Hotel in the nearby town. Archdale marries Miss Todd, the popular manager of the hotel, who is known to everyone as Toddy. The Archdales later have a son, Peter. By May 1942, the squadron is now flying Douglas Boston bombers. When Penrose shows signs of strain from extensive combat, Archdale has him posted to controller school but is himself shot down and killed over France while Penrose is on his last mission. Penrose had been courting Iris, despite her aunt's disapproval, but Archdale's fate weighs heavily on his mind. Not wanting Iris to suffer if the same thing happened to him, he stops seeing her. No. 720 Squadron is sent to the Middle East, but Penrose remains behind as a ground controller for a United States Army Air Forces B 17 Flying Fortress bombardment group, which takes over the airfield. He befriends USAAF Captain Johnny Hollis and Lieutenant Joe Friselli. On 17 August 1942 the American airmen participate in the first attack by the USAAF on Occupied France, later ruefully acknowledging that they underestimated the difficulties involved. Afterwards, Penrose is posted to flying duties with an RAF Avro Lancaster bomber squadron. In 1944, now a squadron leader and Pathfinder pilot, Penrose makes an emergency landing at Halfpenny Field, where he once again meets Iris. Iris had decided to leave her aunt for good and join up. Toddy persuades a still reluctant Penrose to propose to Iris, saying that she did not regret her own marriage in spite of her husband's death. Hollis, who has formed a platonic relationship with Toddy, is killed while trying to land his battle damaged B 17 with a hung up bomb aboard, rather than safely bail out and risk crashing into the local village or another town. The film ends with American and British airman leaving the Golden Lion Hotel, watched by Toddy, who recites the poem "For Johnny".

Өндіріс

Соғыс кезінде Раттиган Корольдік әуе күшінде құйрық атушы ретінде қызмет етті және соғыс кезіндегі тәжірибесін өзінің алғашқы сахналық пьесасы – «Flare Path» пьесасын жазуға пайдаланды. 1945 жылы ол Анатоль Де Грунвальдпен бірге «Жұлдыздарға жол» сценарийін қайта жазуға көмектесу үшін қызметтен босатылды. Майкл Редгрейв пен Джон Миллс басты рөлдерді орындаса да, фильмде екі актердің ерте жұмыстары көрсетілген, олар кейін халықаралық киножұлдыздарға айналды: Жан Симмонс және Тревор Ховард. Түсірілім негізінен Солтүстік Йоркширде өтті, ал кейбір жерлердегі өзгерістер аз. RAF Catterick RAF Halfpenny Field сахналарын түсіру үшін пайдаланылды, Bedale жергілікті шағын қаладағы пабтың сыртындағы көше сахналары үшін қолданылды, Northallerton-дағы Golden Lion қонақ үйі паб рөлінде, ал Constable Burton Hall – USAAF штаб-пәтері ретінде пайдаланылды. B-17 Flying Fortresses ұшақтарының қонуы мен ұшуы Нортгемптонширдегі RAF Grafton Underwood әуежайында түсірілді. АҚШ Әскери-әуе күштерінің бір ұшқышы күнделігінде 384-ші бомбалау тобының (ауыр) B-17 ұшақтарын және Капитан Холлистің B-17 ұшағының апатын қоса алғанда, Grafton Underwood-та түсірілген жердегі көріністерді көргенін жазды. B-17 ұшақтарынан басқа, түсірілім кезінде Avro Ansons, Bristol Blenheims, Hawker Hurricanes және Douglas Bostons та пайдаланылды. Олар әртүрлі оқу және операциялық USAAF, RAF және Ержайлы француз бөлімшелерінен келді, ал Бостон ұшақтары 342-ші эскадрильядан, RAF / Groupe de bombardement Lorraine-нан болды. Стаффордширде RAF Halfpenny Green деген ойдан шығарылған RAF Halfpenny Field әуеайлағына ұқсас нақты әуеайлақ болды. Бірақ ол бұл фильмде қолданылмады. RAF Halfpenny Field-тен айырмашылығы, RAF Halfpenny Green ұшқыштарды даярлау үшін пайдаланылды, бомбалаушы әуеайлағы ретінде емес. Қазір ол Вулвергемптонның Halfpenny Green әуежайына ие.

Қабылдау

Британдық кинотеатрларда алғашқы көрсетілімінде фильм танымал болды. 1945 жылғы маусымда бір рецензент «оны соғыс жылдарындағы ең көрнекті британдық фильмдердің бірі деп санау керек» деді. Алайда, АҚШ-та фильм нашар көрсетілді, онда ол соғыстан кейін «Johnny in the Clouds» деген атаумен, пролог қосылып шықты. «Kinematograph Weekly» журналының мәліметінше, 1945 жылы фильм британдық кассада жақсы табыс тапты. 1945 жылғы Ұлыбританиядағы кассадағы «ең табысты фильмдер» – «Жеті перде», ал «көшбасшылар» (шығу ретімен) – «Жеті айдың Мадоннасы», «Ескі таныс», «Француз ағысы», «Миссис Паркингтон», «Арсеник және ескі кружево», «Сент-Луисте кездесейік», «Есте сақтау үшін ән», «Сен кеткеннен бері», «Толқындар келіп тұр», «Бүгін және әр түнде», «Голливудтың асханасы», «Олар қарындастар еді», «Принцесса мен қарақшы», «Сьюзанның басынан өткендер», «Ұлттық барқыт», «Миссис Скеффлингтон», «Мен Гровенор алаңында тұрамын», «Nob Hill», «Таныс емес адамдар», «Шешімдер алқабы», «Қарсылық және Даффидің тавернасы» болды. Британдық «көшбасшылар» – «Олар қарындастар еді», «Мен Гровенор алаңында тұрамын», «Таныс емес адамдар», «Жеті айдың Мадоннасы», «Ватерлоо жолы», «Жайнаған рух», «Жұлдыздарға жол», «Мен сенің сүйіктіңің боламын», «Түннің қараңғысы», «Вальс уақыты» және «V Генрих» еді.

Кейінгі сын-пікірлер фильмді «британдық соғыс фильмдерінің ішіндегі ең ойлы туындыларының бірі» және «британдық әуежай және ондағы адамдар туралы тамаша драма, соғыс кезіндегі жеке қарым-қатынастарға баса назар аударады» деп бағалады. Британдық кино институты фильмді «Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған қақтығыс туралы ең тиімді және сырттай айтылған фильмдердің бірі» деп сипаттайды, «бірақ онда жауынгерлік көріністер жоқ және тек үш (қысқа) кабина ішіндегі кадр бар». BFI Screenonline рецензенті фильмнің «британдықтардың дәстүрлі эмоционалдық ұстамдылығына тиімді сын айтады, оны оқиғаның құрылымына енгізіп, фильмнің тақырыбына айналдырады. Фильмнің екінші жартысындағы американдық ұшқыштардың пайда болуы (әсіресе, фильмде дебют жасаған ақылды Бонар Коллеано мысалы) бұл мәселені одан да күшейтеді. Сондай-ақ, фильмнің басты тақырыбын нақтылайды: Пенроуздың жас кезінен бастап, соғыстан шаршаған, эмоциялық жағынан оқшауланған ұшқышқа айналуы және соңында өмірге және махаббатқа оралуы».