Кіріспе

Швед картопты қамы (шведше: Janssons frestelse) – картоп, пияз, тұздалған шабақ, нан үгітіндісі және қаймақтан жасалған дәстүрлі швед қамы. Ол көбінесе шведтің julbord (рождестволық дастарқан) және дәстүрлі julbord-тан жеңіл Пасхалық påskbuffé-ге (паскалық дастарқан) қосылады. Бұл тағам Финляндияда да кең таралған, онда оны janssoninkiusaus деп атайды.

Дайындық

Картопты жұқа жолақтармен кесіп, қуыру қапшығына қабаттап, араларында шпрот пен ұсақ туралған пиязбен ауыстырып қояды. Әр қабатқа тұз бен бұрыш себіліп, содан кейін қаймақ құйылады, ол қапшықтың ішіне жайлы толады. Соңында шамамен бір сағатқа пешке салып пісіреді. Бұл рецепт ағылшын тіліне көбінесе дұрыс аударылмайды, шпротты анчоустармен алмастырады. Мұның себебі, қант, тұз және дәмдеуіштермен маринадталған шпроттар (Sprattus sprattus) Швецияда 19-ғасырдың ортасынан бері ansjovis деп аталады, ал нағыз анчоустар (Engraulis encrasicolus) Швецияда сарделер (sardelles) деп сатылады. Сондай-ақ, шпроттың орнына кішкентай шабақ (Clupea harengus) да қолданылуы мүмкін.

Атауы мен шығу тегі

Ол көбінесе опера әншісі Пер Адольф "Пелле" Янзонмен (1844–1889) байланыстырылып келген, бірақ тағам жазушысы Йенс Линдердің пікірінше, бұл байланысқа күмән тудырады. Атаудың шығу тегі туралы тағы бір жорамал Гуннар Стигмарк (1910–2001) "Så var det med Janssons frestelse" атты мақаласында келтірген. Стигмаркқа сәйкес, атау киноактер және режиссер Эдвин Адольфсонды сомдаған "Janssons frestelse" (1928) фильмінен алынған; бұл тағамға осы атты Стигмарктің анасы мен оның жалдаған әйел шефі әлеуметтік кеш үшін арнайы тағам ретінде қойған, кейін ол басқа үйлерге, содан кейін аспаздық кітаптарға тараған. Линдердің мәліметінше, бұл тағам 1970 жылдарға дейін Рождество дастарханымен байланысты болмаған.