Кіріспе

Лашко (; Түффер) – Словенияның шығысындағы шипажайлы қала. Лашко муниципалитетінің орталығы болып табылады. Аймақ Штирияның дәстүрлі аймағының бір бөлігі. Муниципалитет қазір Савинья статистикалық аймағына кіреді. Қала Савинья өзені бойындағы Хум төбесінің етегінде орналасқан. Алғаш рет 1227 жылғы жазбаларда айтылған және 1927 жылы қала құқығын алған. Темір ғасырынан бері осы жерде қоныстанғандары белгілі, ал римдік археологиялық қазбалар жиі кездеседі, бірақ римдік елді мекенінің нақты орны белгісіз. Бүгінде қала жыл сайынғы Сыра және Гүлдер фестивалімен (Пиво және Цветье) және жергілікті Лашко сыра зауытымен, елдегі ең ірі сыра зауытымен танымал. 2010 жылы Лашко су тасқынынан ауыр зардап шекті. Қаланың гербінде көк фонда үш ақ лилия бейнеленген.

Атауы

Лашко алғашқы жазба деректерде 1145 жылы неміс тілінде Tyver деген атаумен (және 1182 жылы Tyvre, 1342 жылы Tyuer, 1461 жылы Tyffer ретінде) тіркелген. Ласка атауы 1483 жылы айтылған. Словен тіліндегі атауы *Laško selo 'влах селосы' деген мағынаны білдіреді; алғашқы элементі славян тілінен келген *Vȍlxъ сөзімен байланысты, ол римдік кельт халқына немесе басқа роман тілінде сөйлейтін адамдарға сілтеме жасайды. Словен атауы славяндар келгенге дейінгі этникалық қоныстандыруға немесе роман тілінде сөйлейтін ортағасырлық қоныс салушыларға қатысты болуы мүмкін, және ол 1554 жылдан кейін Лашкоға келген Бергамо аймағынан шыққан итальяндық қоныс салушылардан бұрын пайда болған. Неміс тіліндегі Tüffer атауы славян тілінен шыққан 'дебер' ('өзеннің тар жері') сөзінен туындаған деп саналады, бұл Савинья өзенінің тарылуын көрсетеді. Бұл атау әлі күнге дейін Дебро ауылында кездеседі, ол Лашкодан өзен ағысының бағытында орналасқан және бір кезде неміс тілінде Ober Tüffer (сөзбе-сөз, 'Жоғарғы Тюффер') деп аталған.

Тарих

Археологиялық жағдайлар Лашко аймағында тарихқа дейінгі қоныс болғанын растайды. Ескі қамалдың оңтүстік-шығыс беткейінде табылған тас балқылар б.з.б. 8 ғасырға жатады. Лашкодан екі күміс кельт монетасы табылды, сондай-ақ Рим дәуірінен қалған бірнеше тас жерлеу ескерткіштері де табылған. Рим жолы Селеядан Зидани Мостқа және одан әрі Невиодуннумға Лашко арқылы өткен. Лашкодағы ең көне ғимараттардың бірі Шток немесе Вайсельбергер сарайы деп аталады. Мүлік 15 ғасырдың ортасына дейін барады, жазбаларда оның 1437 жылы Сельж графтары Николай Бехаймге берілгені көрсетілген. Оны 1506 жылға дейін Зигизмунд Вейсельбергер сатып алып, осы орында сарай салдырған. Қала зиратының белгісіз бөлігінде Зираттың жаппай қабірі (Grobišče na pokopališču) орналасқан. Қабірде қазба жұмыстары кезінде табылған және қайта жерленген хорват құрбандарының қалдықтары бар.

Қалқа

Жергілікті қамал, Табор қамалы деп белгілі, 12 ғасырға дейін салынған, бірақ жазба деректерде алғаш рет 1265 жылы кездеседі. 15 ғасырдың соңында Осман шапқыншылығы кезінде өртеніп, 16 ғасырда кеңейтілген.

Пісіру зауыты

Қалада сыра қайнату 1817 жылға дейін барады, сол кезде қоңырау шебері Иван Штайнметц онда сыра қайнату орнын ашқан.

Шіркеу

Елді мекендегі приход шіркеуі Әулие Мартинге арналған және Сельждің Рим-католик дінбасылығына қарасты. Бұл ғимарат 13 ғасырда салынған роман стиліндегі құрылыс, содан кейін әртүрлі қосымшалар мен өзгерістер енгізілген.

Сабақ

Жергілікті судың емдік қасиеттері ежелден белгілі. Лашко 19 ғасырдың соңында денсаулық сақтау курорты ретінде дамыды. Сенімсіз дереккөз: date=October 2009. 1818 жылы Грац газетінде Лашко бұлақтары туралы хабарлама жарияланды. Судың температурасы өлшенді және денсаулық сақтау орталығы салынатыны туралы хабарланды. Родель есімді инженер теміржол құрылысы кезінде бұлақтарды жүйелі түрде зерттеуді бастады. 1852 жылдың қыркүйегінен бастап, ол жерді сатып алғаннан бастап, 1854 жылдың мамырына дейін, ол салтанатты түрде курортты ашқанға дейін жұмыс істеді. Үш бұлаққа әрқайсысына атау берілді: Император бұлағы, Франц бұлағы және Йозеф бұлағы. Курорт Австрия императоры Франц Иосиф I құрметіне «Кайзер Франц Йозеф Бад» деп аталды. Родель бассейнмен ғимаратты, сондай-ақ жақын жердегі диірменді қайта жаңартып, сәнді үй салдырды. 1857 жылы курортты Вена профессоры және әлемдік көзқарастағы Штейн сатып алды, ол Вена қоғамының ең беделді өкілдерін курортқа шақырды. Ол үшін ол курорт ғимаратына би залымен қосымша ғимарат салып, парктің алдына гүлзар отырғызды. Ол сондай-ақ қонақтарының әлеуметтік өмірін ұйымдастырды. Кейін Штейн курортты сатуға мәжбүр болды. Курорттың атағы Гункель есімді келесі иесі кезінде қайта жаңғырды, ол оны толығымен жаңартты және 1882 жылы Словениядағы алғашқы гидроэлектр стансасын салды, ол көптеген ғимараттарды және бүкіл паркті жарықпен жарық етті. Олар сыра қайнату зауытымен бірлесіп, термалды сыра қайнатуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде курорт әскери госпиталь ретінде пайдаланылды. Соғыстан кейін мүлік тозығына ұшырады, бірақ 1923 жылы ішінара жөнделді. Кейін курорт Зейнетақы институтының (Покожинский заводы) және Жұмысшыларды сақтандыру орталық басқармасының (Осредњи урад за заварување на работниците) меншігіне өтті. 1953 жылдың қазан айында курорт медициналық оңалту орталығы ретінде тіркелді. Одан әрі даму негізінен денсаулық сақтау жүйесінің қажеттіліктеріне бағынды, және оның көп бөлігі Люблянадағы ортопедиялық (кейін неврологиялық, травматологиялық және нейрохирургиялық) клиникалармен, аймақтық ауруханалармен және Словенияның денсаулық сақтау орталықтарымен ынтымақтастықтың нәтижесі болды. Лашко термалды курорты Словениядағы ең маңызды денсаулық сақтау курорттарының және туристік орталықтарының біріне айналуда.