Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс-Орталық Африкадағы банту этносы, Орталық Африка халқы.
Bantu ethnic group in west central Africa
a central African people
Тіл
Фанг халқы Фанг тілінде сөйлейді, ол Пахоуин немесе Памуэ немесе Пангве деп те аталады. Бұл тіл Нигер-Конго тілдер отбасының Солтүстік-Батыс банту тіліне жатады. Фанг тілі Бети-Пахуин халықтарының, атап айтқанда солтүстіктегі Бети және орталықтағы Булу халықтарының тілдерімен ұқсас және түсінікті. Олардың ең көп саны Оңтүстік аймақтарда, Огоуэ өзенінің сағасына дейін орналасқан, мұнда антропологтар оларды "нағыз Фангтар" деп те атайды. Көптеген Фанг халқы испан, француз, неміс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген, бұл олардың Экваториялық Гвинеядағы испан отаршылдығы, Габондағы француз отаршылдығы және Камерундағы неміс, кейін француз отаршылдығы кезінде қалыптасқан екінші тілдің дәстүрі. Қазіргі кездегі дәлелдер оларды шамамен жетінші немесе сегізінші ғасырда Африкаға көшіп келген банту тектес халықтар деп көрсетеді, мүмкін солтүстіктен келген шабуылдар мен Сахара асты Африкадағы соғыстарға байланысты. Бірақ бұл теория даулы. Фанг халқы 16-19 ғасырлар аралығында Атлантика және Сахара арқылы жүрген құл саудасының құрбаны болды. Құл саудагерлері мен миссионерлер оларды каннибализммен айыптады, себебі олардың ауылдарының жанында ашық жерде немесе ағаш қораптарда адам бас сүйектері мен сүйектері табылған, бұл оларға қарсы зорлық көрсетуді және құлдыққа салуды ақтау үшін пайдаланылды.
The Fang people speak the Fang language, also known as Pahouin or Pamue or Pangwe. The language is a Northwest Bantu language belonging to the Niger Congo family of languages. The Fang language is similar and intelligible with languages spoken by Beti Pahuin peoples, namely the Beti people to their north and the Bulu people in central. Their largest presence is in the southern regions, up to the Ogooué River estuary where anthropologists refer them also as "Fang proper". Many Fang people are fluent in Spanish, French, German and English, a tradition of second language they developed during the Spanish colonial rule in Equatorial Guinea, the French colonial rule in Gabon and the German later French colonial rule in Cameroon. A combination of evidence now places them to be of Bantu origins who began moving back into Africa around the seventh or eighth century possibly because of invasions from the north and the wars of sub Saharan Africa. but this theory has been contested. The Fang people were victims of the large trans Atlantic and trans Saharan slave trades between the 16th and 19th centuries. They were stereotyped as cannibals by slave traders and missionaries, in part because human skulls and bones were found in open or in wooden boxes near their villages, a claim used to justify violence against them and their enslavement.
Қоғам және мәдениет
Олардың әкеден беріліп келетін туыстық әлеуметтік құрылымы бар. Ауылдар дәстүрлі түрде әулеттік байланыс арқылы байланысқан. Олар экзогамиялық, әсіресе әке жағынан. Бұрын олар фермерлік пен аң аулаумен айналысса, отаршылдық кезеңде негізгі какао өсірушілерге айналды. Фанг халқының, әсіресе ағаш, темір және стеатиттен жасалған өнер туындылары аймақта кеңінен танымал.
They have a patrilineal kinship social structure. The villages have been traditionally linked through lineage. They are exogamous, particularly on the father's side. They are traditionally farmers and hunters, but became major cocoa farmers during the colonial era. The art works of Fang people, particularly from wood, iron and steatite, are regionally famous.
Өнер
Фанг халқының өнер туындылары, әсіресе ағаштан, темірден және стеатиттен жасалғандары аймақтық деңгейде танымал. Олардың ағаштан жасалған маскалары мен құдайлардың мүсіндері әлемнің көптеген мұражайларында көрсетіледі. Фанг өнерінің табылуы 20 ғасырдағы еуропалық авангард өнерінің көптеген туындыларына шабыт берді. Көптеген өнер туындылары олардың маскарадтарында қолданылады немесе реликвиялар мен бейнелер ретінде қызмет етеді. Бұлардың барлығын ауыл еркектері жасайды. Фангтар көшіп жүрген кезде осы реликвиялардың көптегені тасымалданатын жерлеу нысаны ретінде жасалған болуы мүмкін деген себеп бар.
The art works of Fang people, particularly from wood, iron and steatite, are regionally famous. Their wooden masks and idol carvings are on display at numerous museums of the world. Discovery of Fang artwork was source of inspiration for much of the European avant garde artwork created during the 20th century. Much of the art is either used for their masquerades, or function as reliquaries and effigies. All are primarily made by the men of the village. There is reason to believe that many of these reliquaries were made during the Fang's migration as a form of burial which was also portable.
Ағаш бас
Фанг мәдениетіне тән ең танымал өнер түрлерінің бірі – ағаштан жасалған қабірлік бас мүсіндері, олардың көпшілігі ата-бабаларының бас сүйегін немесе сүйектерін сақтайды.
One of the most popular art forms attributed to the Fang culture are the wooden reliquary heads, many of which contain the skull or bones of ancestors.
Реликиарлық фигуралар
Габонның барлық жерінде бұл мүсіндер ата-бабалардың қабірлерін қорғау үшін талисман немесе қорғаушы ретінде тағайындалады. Бұл аспап – резонаторлары бар хордофон. Көбінесе бір резонатор "еркек", ал екіншісі "әйел" деп есептеледі. Кейбір мвет аспаптары екі, үш, тіпті бес ішекті болады. Мбомо мвет шебері болу үшін жылдар бойы адал еңбек пен құрбандық керек. Мбомо мвет әдетте айына бір рет ауылдарды аралап, ауылдың барлық тұрғындары жиналатын кеңес үйінде ойнайды. Ауыл тұрғындары уақытты сақтап, мбомо мвет ойнағанда ата-бабаларын мақтап ән шырқайды.
Throughout Gabon, these figures serve as talisman or guardian to protect the remains of ancestors. The instrument is a chordophone with attached resonators. Often, one resonator is regarded as 'male' and the other as 'female'. Some mvet come with two, three, or even five strings. To become a master mbomo mvet takes years of dedication and sacrifice. The mbomo mvet will often pass through villages once a month to play at the council house where all members of the village will gather to be entertained. Members of the community participate by keeping time while the mbomo mvet plays and sings praises to the ancestors.