Кіріспе
Ват Пурнима (वट पूर्णिमा, vaṭapūrṇimā, сондай-ақ Vat Savitri Vrat деп аталады) – Непалда, Солтүстік Үндістанда және Батыс Үндістанның Махараштра, Гоа және Гуджарат штаттарында үйленген әйелдер сақтайтын индуизм мейрамы. Индустар күнтізбесі бойынша Jyeshtha айының үш күнінде болатын толық айда (Грегориан күнтізбесі бойынша мамыр-маусым аралығында), үйленген әйел күйеуіне деген құрметін және махаббатын банян ағашының айналасына салтанатты жіп байлау арқылы көрсетеді. Мереке «Махабхарата» дастанында баяндалған Савитри мен Сатьяван туралы аңызға негізделген.
Vat Purnima (वट पूर्णिमा, vaṭapūrṇimā, also called Vat Savitri Vrat) is a Hindu celebration observed by married women in Nepal, North India and in the Western Indian states of Maharashtra, Goa and Gujarat. On this Purnima (full moon) during the three days of the month of Jyeshtha in the Hindu calendar (which falls in May–June in the Gregorian calendar), a married woman marks her love for her husband by tying a ceremonial thread around a banyan tree. The celebration is based on the legend of Savitri and Satyavan as narrated in the epic Mahabharata.
Тарих
Бұл аңыздар Махабхарата дәуіріндегі бір оқиғаға барып такалады. Баласы жоқ Ашвапати патша мен оның жұбайы Малави ұл сұрап, тілек тілейді. Соңында Савитр құдайы келіп, жақын арада қызының дүниеге келетінін хабарлайды. Патша бала күтіп тұрғанына зор қуаныш білдіреді. Ол туып, құдайдың құрметіне Савитри деп аталады. Ол өте сұлу, таза болғандықтан, ауылдағы еркектердің барлығы қорқып, оның қолын сұрауға батылдары келмейді. Әкесі оған өзіне лайық күйеуді іздеуді тапсырады. Осы мақсатта ол саяхатқа шығады және орманды мекендейтін, соқыр патша Дюмаценаның ұлы Сатьяванды кездестіреді. Савитри үйге келгенде, әкесі Нарада данасымен сөйлесіп жатқанын көреді. Нарада оған дұрыс шешім қабылдамағанын айтады: Сатьяван әр жағынан мінсіз болғанымен, сол күнінен бастап бір жыл ішінде қайтыс болады. Савитри Сатьяванға үйленуге бекінеді. Сатьяванның өліміне үш күн қалғанда, Савитри ораза ұстап, тіл тікпеуге ант етеді. Қайын атасы оған тым қиын аскерилікті қабылдағанын айтады, бірақ ол ант бергенін, осы аскерилікті орындауға міндетті екенін жеткізеді. Дюмацена оған қолдау көрсетеді. Сатьяванның өлімі күні, ол ағаш кесіп жатқанда, кенеттен әлсіреп, Савитридің жанына құлайды және көз жұмады. Савитри оның денесін Ват (Банян) ағашының көлеңкесінде қалдырады. Өлім құдайы Яма Сатьяванның жанын алуға келеді. Яма Сатьяванның жанын алып кеткенде, Савитри оның соңынан еріп, әйелдің міндеті күйеуінің артынан ілесу екенін айтады. Мұны естіген Яма оған бірнеше тілек орындауға келіседі, бірақ күйеуінің өмірін тілеуге тыйым салады. Сатьяван терең ұйқыдан оянғандай болып, әйелімен бірге ата-анасына оралады. Ағаш оқиғада маңызды рөл атпаса да, оған аңыздағы махаббаттың естелігі ретінде құрмет көрсетеді. Мереке үш күнге созылады, әдетте Жешта (мамыр-маусым) айының 13, 14 және 15 күндерінде тойланады. Әйелдер ораза ұстап, банян ағашына жіп байлап, күйеулерінің денсаулығы үшін дұға етеді.
Ораза және дәстүр
Ват Пурнима мерекесінде әйелдер Савитри сияқты күйеулері үшін үш күн ораза ұстайды. Үш күн бойы үйдің еденіне немесе қабырғасына сандал ағашы мен күріштен жасалған пастамен Ват (банян) ағашының, Савитридің, Сатьяванның және Яманың суреттері салынады. Жұптың алтынмен кестеленген бейнелері құмға толтырылған табаққа қойылып, мантралар (ән салу) мен Ват жапырақтарымен құлшылық етеді. Сыртта банян ағашына табынушылық жасалады. Ағаштың діңіне жіп оралып, мыс тиындар сыйланады. Ораза мен дәстүрді қатаң сақтау күйеудің ұзақ және гүлденген өмір сүруіне ықпал етеді деп сендіріледі. Ораза кезінде әйелдер бір-біріне "Жанм Савитри бол!" (ағылшын тілінде: "Become a Savitri") деп сәлемдеседі. Олар күйеулерінің келесі жеті туғанға дейін аман-есен өмір сүретініне сенімді. Бұл – жер мен табиғаттың жыл сайынғы одағын бейнелейді, Сатьяван мен Савитри осыны көрсетеді. Бұл жердің жыл сайын өліп, табиғаттың күшімен қайта жандануымен ұқсас. Ват ағашының таңдалу себебі – ағашқа байланысты индиялықтарға белгілі мифологиялық мәні екенін айтады. Қазіргі кезде мереке келесідей аталып өтеді. Әйелдер әдемі сарылар мен әшекейлер киіп, күнін кез келген бес жеміс пен кокос сыйлаудан бастайды. Әрбір әйел күйеуін еске алу үшін банян ағашын жеті рет ақ жіппен орайды. Олар күні бойы ораза ұстайды.