Кіріспе

Америкалық Азаматтық соғысы шайқасы

Дөңгелек тау шайқасы – 1861 жылдың 19 қарашасында болған, Америкалық Азаматтық соғысы кезінде Үндістан аумағын бақылау үшін жүргізілген "Қанның мұз үстіндегі жорығы" кампаниясының алғашқы шайқасы. Оның басты мақсаты – Опотлейахола басқаратын Крик ұлтының Одақ жақтастарының Канзастағы Одақ әскерлерінің қорғауына қарай Үндістан аумағынан қашуына кедеру келтіру болды. Шайқас болған нақты орын әлі де даулы. Кейбір тарихшылар оның Кейстоун қаласының жанында болғанын айтса, енді біреулері Яле, Оклахома қаласының жанында деп санайды. Бұл оқиға кейде Қызыл бұлақ шайқасы деп те аталады.

Оқиғалар

Индия департаментінің Конфедерациялық қолбасшысы полковник Дуглас Х. Купер, Опотлейахоламен – Одақтас Крик және Семинол тобының қолбасшысымен – келіспеушіліктерді шеше алмады. Опотлейахола тобының саны шамамен он жеті жүз адамды құрады, сондай-ақ, оған команчтардан, делаварлықтардан, кикапулардан, вичиталардан және шаунилерден Одақ жақтастары да кірген. Купер 1861 жылдың 15 қарашасында 1400 шамасындағы әскермен Опотлейахоланың бағынуын мәжбүрлеу немесе оны және оның жақтастарын елден қуу мақсатымен аттанды. Купердің әскері Канада өзенінің Теңізтік саласы бойымен жоғары көтеріліп, Опотлейахоланың лагерінің тастап кетілгенін анықтады. 19 қарашада Купер тұтқынға алынғандардан Опотлейахола тобының бір бөлігі Арканзас өзенінің Қызыл саласында бекініс салғанын білді. Купердің әскері сағат 16:00 шамасында сол жерге жетті. Шарлаушы әскерлер артта қалғандарды тауып, олардың соңынан ілесті; 4-ші Техас жасағы Дөңгелек таулардың етегіндегі ағаштардың арасында Опотлейахоланың жауынгерлеріне кез болып, шайқасқа түсті. Одақтас әскері Конфедерацияның атты әскерін Купердің негізгі күштеріне қарай кері шегіндірді. Қараңғылық Купердің қарсы шабуыл жасауына мүмкіндік бермеді, себебі жаудың негізгі күштері жақын маңайға жеткен еді. Ұзақ соққан шайқастан кейін Опотлейахоланың әскері дала шөбіне от қойып, шегінді. Келесі күні таңертең Купер Опотлейахоланың жаңа лагеріне шабуыл жасады, бірақ Одақтас әскерінің қашқандарын көрді. Конфедерация Опотлейахола аймақты тастап кеткендіктен жеңіске жеткенін мәлімдеді. Конфедерация Опотлейахоланың ат шанағы, оншақты арба, азық-түлік, мал және понилер сияқты тастап кеткен мүліктерін жаулап алды. Конфедерацияның жоғалтысы 1 капитан мен 5 сарбаздың қаза болуы, 3-і ауыр, 1-і жеңіл жарақат алуы және 1-інің жоғалуы болды. Опотлейахола шамамен 110 адамды қаза және жаралылармен жоғалтты. Бұл Опотлейахоланың Одақ жасақтары мен Конфедерация әскерлері арасындағы үш кездесудің біріншісі болды. Одақтастар жыл соңында Чустеналах шайқасынан кейін Канзасқа қашуға мәжбүр болды.

Ұрыс орны туралы дау

Бұл оқиғаның орны көп жылдар бойы даулы болды, екі орын басты үміткер ретінде қарастырылды. Олардың бірі – қазіргі Йель қаласының жанында. Екіншісі – бұрынғы Кистоун жеріне жақын (қазір Кистоун көлінің суы астында қалған). Белгілі Оклахома тарихшысы Энджи Дебо әрбір орынның пайдасына және қарсы дәлелдерін сипаттаған мақала жазды. Ол дәлелдер Йель орнына көбірек нұсқау береді деген қорытындыға келді.

Конфедерация

Купер бригадасы – полковник Дуглас Х. Купер
6 рота, 1-ші полк шоктау-чикасо атты әскерлері – майор Митчелл Лафлор
1-ші крик атты әскерлерінің бөлімшесі – полковник Даниэль Н. Макинтош
2-ші крик атты әскерлерінің бөлімшесі – лейтенант-полковник Чилли Макинтош
Семинол үндістерінің бөлімшесі – майор Джон Джампер
9-шы Техас кавалериясының бөлімшесі – лейтенант-полковник Уильям Куэйл