Кіріспе

Ирландия үкіметінің құрылымын реттейтін заңнама

1924 жылдан 2020 жылға дейінгі Министрлер және хатшылар туралы заңдар Ирландия үкіметіндегі министрлерді тағайындау және мемлекеттік ведомстволар арасындағы функцияларды бөлуді реттейтін заңнама болып табылады. Ол, әсіресе, Ирландия Конституциясының 28-бабының ережелеріне бағынады. Заңға сәйкес, 17 ведомствоға 7-ден 15-ке дейін министрлер тағайындалады, сондай-ақ, министрлерге олардың өкілеттіктері мен міндеттерінде көмектесу үшін мемлекеттік министрлер деп аталатын 20-ға дейін кіші министрлер тағайындалады. Басты заң – 1924 жылғы Министрлер және хатшылар туралы заң. Ол Ирландия еркін мемлекетінің маңызды заңдарының бірі болды. 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы Атқару кеңесі деп аталатын кабинет құруды көздеген. 1924 жылғы заң еркін мемлекеттегі үкіметтік ведомстволарды ресми түрде анықтады, олардың атауларын және жауапкершіліктерін белгіледі. Заңға кейінгі заңнамалар өзгерістер енгізіп, әсер еткен, оларды бірге қарастырып, бір заң ретінде түсіндіруге болады. Ведомстволардың атаулары мен функциялары жиі өзгеріп отырады. 1924 жылғы заңмен құрылған хатшылар кейіннен мемлекеттік министрлермен алмастырылғанмен, негізгі заңға енгізілген түзетулер ретінде, үкіметтік ведомстволардың құрылымын өзгертетін кейінгі заңнамалар Министрлер және хатшылар туралы заң атауын пайдалануды жалғастыруда.

Лорд-лейтенанттың әкімшілігі

1801 жылдан 1922 жылға дейін Ирландия Ұлыбританияның бір бөлігі ретінде басқарылды. Ирландияның заңды үкіметі – британдық Ирландия Лорд-лейтенантының басшылығымен Ирландияның атқару комитеті мен құпия кеңесі болды; бірақ іс жүзінде Дублин сарайының басқаруын Ирландияның бас хатшысы жүзеге асырды.

Ирландия Республикасы мен Англия-Ирландия келісімі

1918 жылғы жалпы сайлаудан кейін Синн Фэйн партиясынан сайланған депутаттар 1919 жылдың қаңтарында соттан тыс Дэйл Эйрен (Ассамблея) құрып, Ирландия Республикасының тәуелсіздігін бір жақты түрде жариялады. Бұл Дэйл Конституциясының талаптарына сәйкес, сыртқы мойындысыз жұмыс істеді. Оның атқарушы органы – Дэйл Эйрен Министрлігі, Дэйл Эйрен Президенті басқарды. 1922 жылдың қаңтарында Дэйлдің көпшілігі Ирландияның Ұлыбританиядан тәуелсіздігі шарттарын келіскен Англо-Ирландия келісімін қабылдады. 1922 жылдың қаңтарында, келісімнің талаптарына сәйкес, Оңтүстік Ирландияның Өкілдер палатасына сайланған мүшелер бекіткен Ирландияның Уақытша үкіметі құрылды. 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (келісім) заңына сәйкес, британдық үкімет 1922 жылдың 1 сәуірінде Уақытша үкіметке өкілеттіктерді ресми түрде берді.

Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы

1922 жылғы 6 желтоқсанда Шарттың талаптарына сәйкес, Үшінші Дайл және Ұлыбритания Парламенті бөлек қабылдаған Ирландия еркін мемлекетінің жаңа Конституциясы Король жариялаған жарлық арқылы күшіне енді. Дайл министрлігі мен Уақытша үкіметтің орнына Атқару кеңесі келді, оны Атқару кеңесінің төрағасы басқарды. Бастапқыда оның үкіметтік кеңселері Лорд-лейтенант әкімшілігінің, Уақытша үкіметтің және Дайл министрлігінің лауазымдарының қосылысынан құралды. Мысалы, Ирландияның почта басқарушысы болды, бұл лауазым Лорд-лейтенант әкімшілігінде болған, сондай-ақ Дайл министрлігі құрамында құрылған Ішкі істер министрі лауазымы да болды.

Мемлекеттік министрлер

1924 жылғы Актінің 7-тармағы Атқарушы кеңеске Оирехтас мүшелерінің жетіге дейін парламенттік хатшылар ретінде, Атқарушы кеңес немесе Атқарушы министрлер қатарынан тағайындауға рұқсат берді. Министрлер мен хатшылар (өзгеріс) (№ 2) 1977 жылғы заңы парламенттік хатшы лауазымын жойды. Оның орнына, үкіметке Оирехтас (Дэйл немесе Сенат) мүшелерінің онға дейін Мемлекеттік министр (Aire Stáit) лауазымына тағайындауға рұқсат берілді – бұл Мемлекеттік департаменттердің біріне немесе бірнешесіне бекітілген, кабинеттік емес деңгейдегі министрлік лауазым. Бұл өзгерістер 1978 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. 2020 жылдың маусым айында Пиппа Хакетт Мемлекеттік министр болып тағайындалған алғашқы сенатор атанды. Президенттің Таоиштің кеңесімен және Дэйлдің алдын ала мақұлдауымен тағайындалатын үкімет министрлерінен өзгеше, Мемлекеттік министрлерді Таоиштің ұсынысы бойынша кабинет тағайындайды. Мемлекеттік министрлер Дэйл таратылғаннан кейін, ізбасар тағайындалғанға дейін лауазымда қалады. Егер Таоиш лауазымынан кетсе, Мемлекеттік министр де лауазымынан кеткені деп есептеледі. Мемлекеттік министр Үкімет министрі болып тағайындалған жағдайда лауазымды тоқтатуға тиіс. Мемлекеттік министр Таоиштің атына жолдаған хат арқылы лауазымынан кетуге құқылы. Үкімет министрінің өкілеттіктері мен міндеттері заң актісі арқылы Мемлекеттік министрге жүктелуі мүмкін. Егер Үкімет министрі отставкаға кетсе, бұл өкілеттіктер жаңа Үкімет министрі тағайындалған кезде қайтадан жүктелуі керек. 1980 жылы рұқсат етілген Мемлекеттік министрлер саны 10-нан 15-ке дейін арттырылды; 1995 жылы 17-ге дейін, ал 2007 жылы 20-ға дейін көтерілді.

Акттердің басқа ережелері

1924 жылғы Заңның 3(2) бөлімі (кейін 1946 жылғы Министрлер және хатшылар (өзгерістер) туралы заңның 4-бабымен күштен жойылды және ұқсас талаптармен алмастырылды) бір үкімет мүшесіне екі немесе одан көп Мемлекеттік департаменттерді тағайындауға мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта Саймон Ковени Сыртқы істер және қорғаныс министрі, Эмон Райан – Қоршаған орта, климат және коммуникациялар министрі және Көлік министрі, ал Хизер Хамфрис – Әлеуметтік қорғау министрі және Ауылдық және қоғамдық даму министрі. 1924 жылғы Заңның 6-бабы Ирландия еркін мемлекетінің Бас прокуроры лауазымын құрды. Бұл лауазым бұрынғыда Ирландияның Бас прокуроры, Ирландияның Бас солиситоры, Оңтүстік Ирландияның Бас прокуроры, Оңтүстік Ирландияның Бас солиситоры, Ирландияның Лорд-лейтенантының заң кеңесшісі және олардың кез келгені немесе барлығы атқаратын қызметтерді, өкілеттіктерді, биліктерді, міндеттерді және функцияларды қабылдауға тиіс болды. 1924 жылғы Заң сонымен қатар Атқарушы кеңес үшін ресми мөрді құрды және Қорғаныс министріне көмек және кеңес беру үшін Қорғаныс кеңесін құрды. Ол Атқарушы кеңес мүшелері мен Парламенттік хатшылардың жалақысын және барлық атқарушы бұйрықтарды Ирландия мемлекеттік газетінде, Iris Oifigiúil деп аталатын жерде жариялауды қарастырды. 1939 жылғы Заң Үкімет мүшесіне портфелі жоқ министр болуға, яғни Мемлекеттік департаментке тағайындалмауға, бірақ белгілі бір атақ немесе лауазым беруге рұқсат берді. Бұл Франк Айкен үшін осылай болды, ол 1939-1945 жылдар аралығында Қорғаныс шараларын үйлестіру министрі болды. Министрлер және хатшылар туралы заңға түзетулер енгізу арқылы құрылған мемлекеттік ведомствоны басқаратын үкімет мүшелері үшін де осы жағдай орын алады. 1939 жылғы Заң сонымен қатар Taoiseach-ке кабинеттік қайта құру жүргізуге мүмкіндік берді.